Η εκτίναξη του κόστους των καυσίμων στην ακτοπλοΐα σε επίπεδα άνω των 700 εκατ. ευρώ, από περίπου 400 εκατ. ευρώ σε φυσιολογικές συνθήκες, «απειλεί» τις συνδέσεις με τα νησιά και τη συνέχεια της εξυπηρέτησης των αναγκών της νησιωτικής οικονομίας, καθώς ο κλάδος εισέρχεται σε έναν από τους δυσκολότερους χειμώνες των τελευταίων ετών.
Στο τραπέζι βρίσκονται διαφορετικές επιλογές, από μειώσεις ή ελαφρύνσεις στα λιμενικά τέλη και άλλες επιβαρύνσεις μέχρι την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχει το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων
Όπως εξηγεί ο πρόεδρος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας, Διονύσης Θεοδωράτος, ένα δρομολόγιο Ραφήνα–Μύκονος, από περίπου 19.000 ευρώ τον Ιανουάριο, κοστίζει σήμερα περίπου 40.000 ευρώ, ενώ στη γραμμή Πειραιάς–Ρόδος, μέσω Πάτμου, Λέρου και Κω, το κόστος έχει αυξηθεί από περίπου 100.000 σε 200.000 ευρώ.
Μπροστά σε αυτή την πίεση, ο υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας, σε συνεργασία με το οικονομικό επιτελείο και τους εκπροσώπους της ακτοπλοΐας, αναζητεί παρεμβάσεις που θα περιορίσουν μέρος του πρόσθετου κόστους και θα διασφαλίσουν ότι η νησιωτική Ελλάδα θα συνεχίσει να εξυπηρετείται κανονικά και τους μήνες χαμηλής ζήτησης.
Όπως εκτιμάται ειδικά για τη χειμεινή σεζόν το πρόσθετο κόστος καυσίμων για τα επιβατικά οχηματαγωγά πλοία ανέρχεται σε 100 εκατ. ευρώ.
Στο τραπέζι βρίσκονται διαφορετικές επιλογές, από μειώσεις ή ελαφρύνσεις στα λιμενικά τέλη και άλλες επιβαρύνσεις μέχρι την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχει το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων. Μεταξύ αυτών εξετάζεται και το προσωρινό πλαίσιο METSAF της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο δίνει τη δυνατότητα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, κάλυψης έως και του 70% του πρόσθετου ενεργειακού κόστους μέσω επιδότησης.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όσο πλησιάζει ο χειμώνας. Η θερινή κίνηση και οι υψηλές πληρότητες υποχωρούν, όμως η ανάγκη μετακίνησης των νησιωτών, μεταφοράς εμπορευμάτων και διατήρησης της σύνδεσης των νησιών με την ηπειρωτική χώρα παραμένει αμετάβλητη. Σε αυτή την περίοδο γίνεται περισσότερο από ποτέ εμφανές ότι οι προσιτές δωδεκάμηνες συνδέσεις και η βιωσιμότητα των ακτοπλοϊκών επιχειρήσεων δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά δύο προϋποθέσεις που πρέπει να συνυπάρχουν.
ΕΠΑΝΤ: Η ακτοπλοΐα εξασφαλίσει τη γεωγραφική συνέχιεα της χώρας
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η Τελική Έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την ακτοπλοΐα, η δημοσιοποίηση της οποίας συνέπεσε με τη νέα ενεργειακή πίεση στον κλάδο. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η ακτοπλοΐα δεν έχει μόνο οικονομική διάσταση, αλλά επιτελεί κρίσιμη κοινωνική και εδαφική λειτουργία. Σε μια χώρα με εκτεταμένο νησιωτικό χώρο, η ακτοπλοϊκή σύνδεση αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη γεωγραφική συνέχεια, την πρόσβαση των κατοίκων σε υπηρεσίες και τη διατήρηση της οικονομικής και κοινωνικής ζωής των νησιών.
Η Έκθεση προσφέρει, παράλληλα, πλούσιο υλικό στον υπουργό Ναυτιλίας Βασίλη Κικίλια για τη διαμόρφωση μιας συνολικότερης πολιτικής. Η ακτοπλοΐα δεν είναι μια συνηθισμένη αγορά. Είναι ταυτόχρονα οικονομική δραστηριότητα και υπηρεσία δημοσίου συμφέροντος, στην οποία συνδέονται ο ανταγωνισμός, οι τιμές, τα λιμάνια, η χρηματοδότηση, η ανανέωση του στόλου και η πράσινη μετάβαση.
Η θέση του ΣΕΕΝ
Ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (ΣΕΕΝ) εκτιμά ότι η Τελική Έκθεση, σε σχέση με την Ενδιάμεση, κινείται περισσότερο προς μια συνολική προσέγγιση του συστήματος της ακτοπλοΐας.
Όπως δηλώνει ο πρόεδρος του ΣΕΕΝ, Διονύσης Θεοδωράτος, «η Τελική Έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού αποτελεί μια σημαντική και ουσιαστική εργασία για την ελληνική ακτοπλοΐα.
Ιδιαίτερα θετικό είναι ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στις τιμές και στον ανταγωνισμό, αλλά αναγνωρίζει τη συνολική και ιδιαίτερη λειτουργία της ακτοπλοΐας για τη νησιωτική χώρα, τη συνδεσιμότητα, την κοινωνική και εδαφική συνοχή, τη δημόσια υπηρεσία, τις λιμενικές υποδομές και την ανάγκη ανανέωσης του στόλου και πράσινης μετάβασης.
Για εμάς στον ΣΕΕΝ, το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι αυτές οι διαπιστώσεις της Επιτροπής να μετατραπούν σε συγκεκριμένη και μακροπρόθεσμη εθνική πολιτική.
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα βιώσιμο ακτοπλοϊκό σύστημα που να εξασφαλίζει ταυτόχρονα επαρκή και ποιοτική εξυπηρέτηση των νησιών, υγιή ανταγωνισμό και οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων».
Η μεγάλη πρόκληση της εποχικότητας
Κομβικό στοιχείο είναι η διαφορετικότητα των αγορών. Άλλες είναι οι συνθήκες στις τουριστικές γραμμές υψηλής ζήτησης, άλλες στις πορθμειακές συνδέσεις και διαφορετικές στις γραμμές μικρών νησιών που πρέπει να λειτουργούν δώδεκα μήνες τον χρόνο.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του κλάδου. Το καλοκαίρι τα πλοία μπορούν να λειτουργούν με υψηλές πληρότητες, ενώ τον χειμώνα η ζήτηση υποχωρεί δραστικά, χωρίς να μειώνονται αντίστοιχα τα σταθερά έξοδα. Μισθοδοσία, καύσιμα, συντήρηση, ασφάλιση, λιμενικές χρεώσεις και χρηματοοικονομικό κόστος εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις εταιρείες.
Η Τελική Έκθεση αναγνωρίζει την εποχικότητα ως βασικό διαρθρωτικό χαρακτηριστικό της αγοράς και τη συνδέει με τη δομή του κόστους και τις οικονομίες κλίμακας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις δωδεκάμηνες συνδέσεις, όπου η οικονομική λειτουργία μιας γραμμής δεν μπορεί να κρίνεται μόνο με τα δεδομένα του Ιουλίου και του Αυγούστου.
Η δημόσια υπηρεσία
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και ο ρόλος των δημόσιων υπηρεσιών. Λόγω της γεωγραφίας, της ύπαρξης μικρών και απομακρυσμένων νησιών και της περιορισμένης εμπορικότητας ορισμένων γραμμών, υπάρχουν συνδέσεις που δεν μπορούν να στηριχθούν αποκλειστικά στις δυνάμεις της αγοράς.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι «αγορά ή κρατική παρέμβαση», αλλά πού και με ποιον τρόπο πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικοί μηχανισμοί δημόσιας υπηρεσίας, ώστε κανένα νησί να μη μένει αποκομμένο.
Λιμάνια, στόλος και πραγματικό κόστος
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορά και τις λιμενικές υποδομές. Περιορισμένη χωρητικότητα, τεχνικές ελλείψεις και λιμενικές χρεώσεις μπορούν να επηρεάσουν τόσο το κόστος όσο και τις δυνατότητες ανάπτυξης νέων υπηρεσιών.
Την ίδια ώρα, η πράσινη μετάβαση δημιουργεί νέες ανάγκες. Το ETS, το FuelEU Maritime, οι επενδύσεις σε νέα πλοία και οι μετασκευές του υφιστάμενου στόλου προσθέτουν σημαντικές επιβαρύνσεις.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για τις τιμές των εισιτηρίων δεν μπορεί να γίνεται αποκομμένη από το πραγματικό κόστος. Καύσιμα, μισθοδοσία, ETS, FuelEU Maritime, λιμενικά τέλη, συντήρηση, χρηματοδότηση και ανανέωση στόλου συνθέτουν την τελική εικόνα.
Η μεγάλη πρόκληση πλέον για την κυβέρνηση είναι να μετατρέψει αυτές τις διαπιστώσεις σε πολιτική: να εξασφαλίσει ότι τα πλοία θα συνεχίσουν να ταξιδεύουν και τον χειμώνα, οι νησιώτες θα έχουν προσιτές συνδέσεις και οι επιχειρήσεις θα μπορούν να παραμένουν βιώσιμες, ενώ ταυτόχρονα θα προχωρήσει ένα μακροχρόνιο σχέδιο ανανέωσης του στόλου και αναβάθμισης των λιμανιών.
