Οι εξαγωγές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο έχουν ξεπεράσει τα προπολεμικά επίπεδα, καθώς ένα αυτοσχέδιο σύστημα ναυτιλιακών μεταφορών, υπό την προστασία των ΗΠΑ, βοηθά τα δεξαμενόπλοια να διακινούν πετρέλαιο εν μέσω ενός από τα σφοδρότερα κύματα επιθέσεων του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ.
Παρά την ανάκαμψη των εξαγωγών στην περιοχή, η τιμή του πετρελαίου σημειώνει άνοδο τους τελευταίους μήνες, καθώς οι αγορές ορισμένων πετρελαϊκών προϊόντων εμφανίζουν αυξανόμενα σημάδια πίεσης. Μάλιστα, την Τρίτη, το αργό πετρέλαιο τύπου Brent —το διεθνές σημείο αναφοράς— έφτασε στο υψηλότερο επίπεδό του από τον Μάιο. Την Τετάρτη, η τιμή σημείωσε άνοδο 2,1%, φτάνοντας τα 111,03 δολάρια.
Τον Απρίλιο, το πρόβλημα ήταν η έλλειψη αργού πετρελαίου. Τον Οκτώβριο, είναι το κόστος μεταφοράς του
Οι παράγοντες της αγοράς εκφράζουν ανησυχία ότι η βελτίωση της κατάστασης στα Στενά του Ορμούζ ενδέχεται να μην είναι βιώσιμη, ιδίως εάν ξεσπάσουν εκ νέου εχθροπραξίες. Τα περιορισμένα παγκόσμια αποθέματα αφήνουν ελάχιστα περιθώρια για λάθη. Επιπλέον, η όλη επιχείρηση συνεπάγεται υψηλό κόστος, το οποίο τελικά μετακυλίεται στους καταναλωτές μέσω των τιμών στα πρατήρια καυσίμων.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τη ροή πετρελαίου
Σύμφωνα με την εταιρεία παρακολούθησης ναυτιλιακών δεδομένων Kpler, η ροή πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων των αποστολών μέσω των Στενών του Ορμούζ και εναλλακτικών διαδρομών στην περιοχή, ανήλθε κατά μέσο όρο σε περισσότερα από 24 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατά την εβδομάδα που έληξε στις 18 Οκτωβρίου, ξεπερνώντας τα προπολεμικά επίπεδα των 23,3 εκατομμυρίων βαρελιών, όπως αναφέρει η Wall Street Journal.
Τα προκαταρκτικά στοιχεία δείχνουν ότι η ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών φορτίου μεταξύ πλοίων (ship-to-ship transfers) στον Κόλπο του Ομάν, διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο σε περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως για την ίδια περίοδο, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 82% των προπολεμικών επιπέδων.
Εξασθενεί η δυνατότητα ελέγχου των Στενών από το Ιράν;
Ωστόσο, η ανθεκτικότητα των ροών πετρελαίου σηματοδοτεί μια αλλαγή στη μάχη για το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα (σημείο στρατηγικής σημασίας) στον κόσμο. Το Ιράν μπορεί ακόμη να καταστήσει τις μεταφορές επικίνδυνες και δαπανηρές. Όμως, η ικανότητά του να αποτρέπει τη διέλευση πλοίων έχει εξασθενήσει, μειώνοντας τη διαπραγματευτική ισχύ της Τεχεράνης έναντι των ΗΠΑ.
«Η γενική εικόνα είναι ότι το σύστημα μεταφοράς μέσω των επικίνδυνων Στενών του Ορμούζ έχει πλέον εδραιωθεί, ενώ η διάθεση ανάληψης κινδύνου από τους εμπλεκόμενους στις εξαγωγές πετρελαίου έχει αυξηθεί» εξηγεί στη WSJ ο Hamad Hussain, ανώτερος οικονομολόγος εμπορευμάτων στην Capital Economics.
Αγωγοί που διασχίζουν τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιτρέπουν επίσης τη μεταφορά πετρελαίου μέσω εναλλακτικών διαδρομών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Kpler, τον Σεπτέμβριο, περίπου το 40% του αργού πετρελαίου, εξαιρουμένου του ιρανικού, που εξήχθη από τον Κόλπο παρέκαμψε τα Στενά, ποσοστό που πριν από τον πόλεμο ανερχόταν στο 17%.
Οι επιθέσεις σε πλοία από το Ιράν
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε αντίθεση με τον ασφυκτικό κλοιό γύρω από το Ιράν, οι εξαγωγές πετρελαίου του οποίου έχουν εγκλωβιστεί λόγω του ναυτικού αποκλεισμού που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ. Υπάρχει, ωστόσο, ο κίνδυνος το Ιράν να επιχειρήσει να αποκαταστήσει την επιρροή του, εξαπολύοντας σφοδρότερες επιθέσεις, με πιθανό αποτέλεσμα να παρασύρει τις ΗΠΑ σε μια νέα αντιπαράθεση, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ που θα διεξαχθούν σε δύο εβδομάδες.
Το πετρέλαιο από τον Κόλπο συνεχίζει να ρέει, παρά την κλιμάκωση της βίας γύρω από τα Στενά. Σύμφωνα με στοιχεία της Wall Street Journal, βασισμένα σε αναφορές του Κέντρου Ναυτιλιακών Εμπορικών Επιχειρήσεων του Ηνωμένου Βασιλείου (UKMTO) και εταιρειών ναυτιλιακής ασφάλειας, τον τρέχοντα μήνα έχουν καταγραφεί περίπου 30 επιθέσεις εναντίον πλοίων.
Τα περιστατικά του Οκτωβρίου αντιστοιχούν στο 20% των πλοίων που δέχθηκαν επίθεση κατά τη διάρκεια του πολέμου, εξηγεί η Michelle Wiese Bockmann, ανώτερη αναλύτρια στην εταιρεία ναυτιλιακών πληροφοριών Windward.
Ποιοι κερδίζουν
Για πολλούς εμπόρους πετρελαίου και πλοιοκτήτες, ο κίνδυνος της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ αξίζει τον κόπο. Σε σύγκριση με την περίοδο πριν από τον πόλεμο, οι έμποροι μπορούν να κερδίσουν 20 δολάρια επιπλέον το βαρέλι μεταπωλώντας ιρακινό πετρέλαιο, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 40 εκατομμύρια δολάρια για το φορτίο ενός υπερδεξαμενόπλοιου (supertanker), εκτιμά ο Homayoun Falakshahi, επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου στην εταιρεία Kpler.
Τρία τέτοια ταξίδια θα αρκούσαν για να αποσβεστεί το κόστος των 100 εκατ. δολαρίων για την αγορά ενός μεταχειρισμένου δεξαμενόπλοιου. Παράλληλα, προσφέρονται μπόνους σε ναυτικούς για να πραγματοποιήσουν αυτές τις επικίνδυνες διελεύσεις.
Τα κέρδη καθιστούν τον κίνδυνο συμφέροντα
Μέλη πληρωμάτων έχουν δελεαστεί από αμοιβές που φτάνουν το διπλάσιο ή τριπλάσιο του συνήθους μηνιαίου μισθού τους, προκειμένου να εργαστούν σε πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας The Wall Street Journal, μια εταιρεία στελέχωσης πλοίων με έδρα την Κίνα προσέφερε έως και 25.000 δολάρια για ένα ταξίδι μετ’ επιστροφής, το οποίο συνήθως διαρκεί μία ή δύο εβδομάδες.
«Οι όγκοι παραμένουν υψηλοί παρά την αύξηση των επιθέσεων, καθώς τα κέρδη καθιστούν τον κίνδυνο συμφέροντα» εξηγούν ο Falakshahi.
Σύμφωνα με ναυλομεσίτες, ορισμένοι πλοιοκτήτες μετακινούν παλαιότερα πλοία, τα οποία μετέφεραν πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα και τη Ρωσία, προς τον Περσικό Κόλπο, λόγω των πρωτοφανών ναύλων για δεξαμενόπλοια στην περιοχή.
Πολλά από αυτά τα πλοία εκτελούν σύντομα δρομολόγια μέσα από την επικίνδυνη ζώνη. Αμερικανική εναέρια κάλυψη παρέχει κάποια προστασία μέσω ενός διαδρόμου κατά μήκος των ακτών του Ομάν. Τα δεξαμενόπλοια φορτώνουν πετρέλαιο εντός του Κόλπου και το μεταφέρουν μέσω των Στενών του Ορμούζ, συχνά με απενεργοποιημένα τα συστήματα εντοπισμού τους.
Στη συνέχεια, σταματούν κοντά στο Ομάν και μεταφορτώνουν τα φορτία τους σε πλοία που κατευθύνονται προς μακρινές αγορές, προτού επιστρέψουν στον Κόλπο, όπου αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να πληγούν.
Παράλληλα, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν χρησιμοποιεί μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) και πυραύλους για να ανακόψει τα πλοία που επιχειρούν να πραγματοποιήσουν αυτά τα δρομολόγια.
Έχει επίσης υιοθετήσει τακτικές ανταρτοπόλεμου, παρόμοιες με αυτές που χρησιμοποιούν εδώ και καιρό οι Χούτι της Υεμένης για να στοχεύουν τη ναυσιπλοΐα κοντά στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας, αναπτύσσοντας παρατηρητές σε μικρά αλιευτικά σκάφη και στέλνοντας μαχητές στη θάλασσα.
Επικίνδυνη διέλευση – Η περιπέτεια του Loyalty
Η διέλευση παραμένει επικίνδυνη. Πριν από τον Σεπτέμβριο, το υπερδεξαμενόπλοιο «Loyalty», υπό σημαία Τανζανίας, περνούσε χρόνια μεταφέροντας αργό πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα στην Κίνα. Από τον Σεπτέμβριο και μετά, έχει εισέλθει στον Περσικό Κόλπο δύο φορές, κατευθυνόμενο και τις δύο φορές προς το Ιράκ για τη φόρτωση αργού πετρελαίου.
Μέλος του πληρώματος δήλωσε ότι το πλοίο ενημέρωνε το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ για κάθε ταξίδι και διέθετε προσωπικό ασφαλείας επί του σκάφους.
Σύμφωνα με την εταιρεία Kpler και το μέλος του πληρώματος, στις αρχές Οκτωβρίου, το «Loyalty» μετέφερε 2 εκατομμύρια βαρέλια ιρακινού αργού πετρελαίου στον Κόλπο του Ομάν σε ένα άγνωστο δεξαμενόπλοιο, και στη συνέχεια επέστρεψε στον Περσικό Κόλπο για να παραλάβει νέο φορτίο.
Το μέλος του πληρώματος ανέφερε ότι η διαχειρίστρια εταιρεία του πλοίου απέστειλε στο πλήρωμα αλεξίσφαιρα γιλέκα και κράνη για το δεύτερο ταξίδι.
Στις 16 Οκτωβρίου, το «Loyalty» χτυπήθηκε από ρουκέτα που εκτοξεύτηκε από μικρό σκάφος, σύμφωνα με την εταιρεία ναυτικής ασφάλειας Vanguard. Το βλήμα προκάλεσε ρήγμα σε δεξαμενή γλυκού νερού. Κατά τη στιγμή της επίθεσης, το «Loyalty» μετέφερε 2 εκατομμύρια βαρέλια ιρακινού αργού πετρελαίου, δήλωσε το μέλος του πληρώματος.
Οι επιθέσεις αυτές αυξάνουν το κόστος μεταφοράς του πετρελαίου από τον Κόλπο προς τις αγορές. Σύμφωνα με την Kpler, το κόστος ναύλωσης για ένα υπερδεξαμενόπλο έναντι πολεμικών κινδύνων έχει ανέλθει έως και στο 10% της αξίας ενός πλοίου, από λιγότερο από 3%, σύμφωνα με τον Wiese Bockmann της Windward.
«Τον Απρίλιο, το πρόβλημα ήταν η έλλειψη αργού πετρελαίου. Τον Οκτώβριο, είναι το κόστος μεταφοράς του» τονίζει η Natasha Kaneva, επικεφαλής της ομάδας παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων στην JPMorgan.
