Στην καρδιά του Πλίμουθ, στη νοτιοδυτική Αγγλία, το ιστορικό Palace Theatre αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της εγκατάλειψης που αντιμετωπίζουν πολλά παλαιά κτίρια της χώρας. Το θέατρο, ένα διατηρητέο κτίριο του 19ου αιώνα, έκλεισε το 2006, όταν η αστυνομική έφοδος για υπόθεση ναρκωτικών οδήγησε στη διακοπή της λειτουργίας του. Σχεδόν είκοσι χρόνια αργότερα, παραμένει κλειστό, με την πρόσοψή του καλυμμένη από γκράφιτι και τα παράθυρα σφραγισμένα, ενώ η φθορά έχει προχωρήσει σε μεγάλο βαθμό.
Λίγα μέτρα πιο κάτω, ωστόσο, ένα διαφορετικό μοντέλο αναζωογόνησης αρχίζει να διαμορφώνεται, στο οποίο αναφέρονται οι Financial Times. Ένα πρώην νυχτερινό κέντρο, που παρέμενε άδειο επί μία δεκαετία, μετατρέπεται σε προσιτές κατοικίες για νέους και σε επιχειρηματικό χώρο για μικρές τοπικές δραστηριότητες. Το έργο αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης πρωτοβουλίας της κοινωνικής επιχείρησης Nudge Community Builders, η οποία έχει επαναφέρει σε χρήση περίπου 4.000 τετραγωνικά μέτρα εγκαταλελειμμένων χώρων στην οδό Union Street, αξιοποιώντας κοινοτικές επενδύσεις, επιχορηγήσεις και δάνεια.
Για τις συνιδρύτριες της Nudge, Γουέντι Χαρτ και Χάνα Σλόγκετ, η αποκατάσταση κτιρίων δεν αφορά μόνο την αξιοποίηση ακινήτων. Είναι ένας τρόπος να επιστρέψει η ζωή σε περιοχές που έχουν υποβαθμιστεί οικονομικά και κοινωνικά. Η συγκεκριμένη περιοχή του Πλίμουθ περιλαμβάνει γειτονιές που συγκαταλέγονται στο 1% των πιο υποβαθμισμένων στην Αγγλία.
Η εγκατάλειψη ιστορικών ακινήτων αποτελεί ευρύτερο πρόβλημα. Σύμφωνα με την Historic England, 1.513 κοσμικά κτίρια και κατασκευές, καθώς και 1.041 χώροι λατρείας, κινδυνεύουν να χαθούν εξαιτίας της παραμέλησης, της φθοράς ή ακατάλληλων παρεμβάσεων. Δεν υπάρχει, ωστόσο, ακριβής συνολική καταγραφή των εγκαταλελειμμένων κτιρίων στη χώρα.
Οι τοπικές αρχές διαθέτουν νομικά εργαλεία για να παρέμβουν, όπως εντολές επείγουσας εκτέλεσης εργασιών και υποχρεωτικές απαλλοτριώσεις. Παράλληλα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε φέτος χρηματοδότηση 10 εκατ. λιρών για τη στήριξη δημοτικών συμβουλίων που θέλουν να αξιοποιήσουν τις λεγόμενες δημοπρασίες μίσθωσης εμπορικών ακινήτων. Η διαδικασία επιτρέπει την εκμίσθωση χώρων που παραμένουν κενοί για τουλάχιστον 12 μήνες.
H επιχείρηση των Nudge Community Builders μπροστά στο project αποκατάστασης στο Πλίμουθ
Οι δημοτικές αρχές στην Αγγλία διστάζουν
Στην πράξη, όμως, οι παρεμβάσεις είναι περιορισμένες. Ο Τζέιμς Πλάνκετ, επικεφαλής της συμβουλευτικής εταιρείας Kinship Works, επισήμανε στους FT ότι πολλές δημοτικές αρχές αποφεύγουν να χρησιμοποιήσουν τις εξουσίες τους, είτε επειδή δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό είτε επειδή φοβούνται δικαστικές προσφυγές. Η Τζοάνα Χόρτον, πρώην επικεφαλής ομάδας προστασίας ιστορικών κτιρίων στο Μπάκιγχαμσαϊρ, περιγράφει μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, εξειδικευμένο προσωπικό και πολιτική υποστήριξη.
Παρόμοια πρωτοβουλία έχει αναπτυχθεί στο Χέιστινγκς, όπου η οργάνωση Hastings Common έχει επαναφέρει περισσότερα από 8.500 τετραγωνικά μέτρα εγκαταλελειμμένων χώρων σε κοινοτική ιδιοκτησία από το 2014. Η συνιδρύτρια Τζες Στιλ υποστηρίζει ότι το σημερινό θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει σε ιδιοκτήτες να αφήνουν ακίνητα να υποβαθμίζονται επ’ αόριστον.
Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί και η έλλειψη χρηματοδότησης. Όπως σημειώνει στους FT η Χενριέτα Μπίλινγκς, διευθύντρια της οργάνωσης Save Britain’s Heritage, οι παλαιότερες επιχορηγήσεις για τη συντήρηση διατηρητέων κτιρίων έχουν ουσιαστικά εξαφανιστεί.
Το δημοτικό συμβούλιο του Πλίμουθ δηλώνει ότι δεν διαθέτει κονδύλια για την αγορά ή την ανακαίνιση του Palace Theatre. Είχε εκδώσει εντολή επισκευών το 2015, αλλά μόνο μέρος των εργασιών πραγματοποιήθηκε. Στην Union Street εξακολουθούν να υπάρχουν 6.400 τετραγωνικά μέτρα κενών χώρων, ενώ η Nudge αναζητά ήδη το επόμενο ακίνητο που θα μπορούσε να αναγεννήσει.
Το βασικό ερώτημα παραμένει: ποια είναι η ευθύνη ενός ιδιοκτήτη απέναντι σε ένα κτίριο που έχει πολιτιστική και οικονομική σημασία για μια ολόκληρη πόλη; Όπως παρατηρεί ο Πλάνκετ, κανείς δεν θα μπορούσε να αφήσει ένα αυτοκίνητο να σαπίζει στον δρόμο χωρίς να υποχρεωθεί να το συντηρήσει. Γιατί, λοιπόν, να ισχύει κάτι διαφορετικό για ένα ιστορικό κτίριο;
