Το παγκόσμιο εμπόριο καταγράφει νέο ιστορικό υψηλό, την ώρα που οι μεγάλες οικονομίες προετοιμάζονται για μια χρονιά αυξημένης αβεβαιότητας, γεωπολιτικών τριβών και σκληρότερης βιομηχανικής πολιτικής. Η μετάβαση στο 2026 δεν προμηνύει κατάρρευση των εμπορικών ροών. Προμηνύει όμως κάτι διαφορετικό: ένα εμπόριο λιγότερο «ουδέτερο» και σαφώς πιο πολιτικά καθοδηγούμενο.
Σύμφωνα με το οργανισμός του ΟΗΕ που παρακολουθεί το παγκόσμιο εμπόριο, το 2025 το παγκόσμιο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών αναμένεται να ξεπεράσει τα 35 τρισ. δολάρια, αυξημένο κατά περίπου 7% σε ετήσια βάση. Η άνοδος αυτή στηρίζεται κυρίως στη μεταποίηση υψηλής τεχνολογίας και στις υπηρεσίες, ενώ η γεωγραφική κατανομή των ροών γίνεται ολοένα πιο ανομοιόμορφη. Ταυτόχρονα όμως, ο οργανισμός προειδοποιεί ότι το 2026 η δυναμική εξασθενεί, καθώς επιβραδύνεται η παγκόσμια ανάπτυξη και εντείνονται οι πολιτικοί και θεσμικοί περιορισμοί στο εμπόριο.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Στο τελευταίο Global Trade Outlook, ο ΠΟΕ εκτιμά ότι, μετά το σχετικά ισχυρό 2025, το 2026 ο όγκος του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών θα κινηθεί οριακά ανοδικά, σε επίπεδα που δύσκολα στηρίζουν επενδυτική δυναμική. Δεν πρόκειται για ύφεση, αλλά για ένα σαφές «φρένο» σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.
Δασμοί σαν εργαλείο πολιτικής
Η ουσιαστική αλλαγή για το 2026 δεν βρίσκεται στους αριθμούς, αλλά στον τρόπο που αυτοί παράγονται. Το εμπόριο μετατρέπεται σταδιακά σε εργαλείο οικονομικής και γεωπολιτικής στρατηγικής. Οι δασμοί, οι επιδοτήσεις και οι περιορισμοί εισαγωγών δεν εμφανίζονται πλέον ως έκτακτες παρεμβάσεις, αλλά ως μόνιμα στοιχεία της βιομηχανικής πολιτικής. Η συζήτηση στις ΗΠΑ για «ανταποδοτικούς» δασμούς, αλλά και οι πρόσφατες κινήσεις χωρών όπως το Μεξικό, που αυξάνει σημαντικά τους δασμούς σε εισαγωγές από την Ασία, δείχνουν ότι το πλαίσιο αυτό διευρύνεται.
Το αποτέλεσμα προφανώς και δεν είναι η κατάρρευση του εμπορίου, αλλά η ανάγκη να σχεδιάσει μια νέα στρατηγική. Επιχειρήσεις επανασχεδιάζουν αλυσίδες εφοδιασμού, μεταφέρουν την παραγωγή πιο κοντά στις αγορές τους και επωμίζονται ακόμα και το υψηλότερο κόστος προκειμένου να μειώσουν την εκθεση τους στον πολιτικό κίνδυνο.
Η ευρωπαϊκή ισορροπία
Για την Ευρώπη, το 2026 διαμορφώνεται ως χρονιά δύσκολων ισορροπιών. Από τη μία πλευρά, οι φθηνότερες εισαγωγές, ιδίως από την Κίνα, συμβάλλουν στη συγκράτηση του πληθωρισμού. Από την άλλη, η ίδια τάση εντείνει τις πιέσεις σε ευρωπαϊκούς βιομηχανικούς κλάδους, σε μια συγκυρία όπου η ΕΕ επιχειρεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα και την εγχώρια παραγωγή.
Το λεγόμενο «δεύτερο China shock», όπως περιγράφεται σε διεθνείς αναλύσεις, δεν έχει τον χαρακτήρα αιφνίδιας κρίσης. Η Ευρώπη όμως γνωρίζει ότι μια γενικευμένη στροφή στον προστατευτισμό θα έπληττε δυσανάλογα μια οικονομία που εξακολουθεί να εξαρτάται από τις εξαγωγές.
Η ελληνική διάσταση
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές δεν μεταφράζονται άμεσα σε δασμούς ή εμπορικές αντιπαραθέσεις. Μεταφράζονται όμως σε δομικές μεταβολές. Η ελληνική οικονομία είναι βαθιά συνδεδεμένη με το παγκόσμιο εμπόριο μέσω της ναυτιλίας, των μεταφορών, του τουρισμού και των εξαγωγών.
Σε ένα περιβάλλον όπου οι εμπορικές διαδρομές ανασχεδιάζονται και οι όγκοι αυξάνονται με χαμηλότερους ρυθμούς, ακόμη και μικρές μεταβολές μπορούν να έχουν δυσανάλογο αντίκτυπο. Οι ναύλοι, οι χρόνοι μεταφοράς, οι παραγγελίες και οι επενδύσεις στα logistics αποκτούν μεγαλύτερη μεταβλητότητα.
Τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν βελτίωση στο εμπορικό ισοζύγιο σε ορισμένους μήνες, αλλά αυτή η εικόνα παραμένει εύθραυστη. Η ισχυρή επίδραση του τουρισμού και των μεταφορών λειτουργεί ως αντιστάθμισμα, όχι όμως ως ασπίδα απέναντι σε μια πιο ασταθή παγκόσμια εμπορική αρχιτεκτονική.
Το 2026, με άλλα λόγια, δεν προδιαγράφεται ως χρονιά εμπορικής κρίσης. Προδιαγράφεται ως χρονιά όπου το εμπόριο θα σχεδιάσει διαφορετικούς κανόνες, μεγαλύτερο πολιτικό βάρος και υψηλότερη αβεβαιότητα.
