Σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού η πολιτεία αναζητά τρόπους για να περιορίσει τις αυξήσεις τιμών σε βασικά αγαθά. Την τελευταία 5ετία έχουν δοκιμαστεί μία πλειάδα μέτρων για την αντιμετώπιση της ακρίβειας σε καταναλωτικά προϊόντα στη πανδημία και στην ενεργειακή κρίση. Ένα από τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί είναι το πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους των σούπερ μάρκετ, το οποίο θα εφαρμοστεί εκ νέου. Ωστόσο, το μέτρο αυτό συχνά παρερμηνεύεται ως προς την εφαρμογή του, ενώ μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές στρεβλώσεις στην αγορά.
Το πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους δεν είναι πάγωμα τιμών ούτε διατίμηση. Δεν καθορίζει την τελική τιμή ενός προϊόντος, αλλά θέτει ένα ανώτατο όριο στο ποσοστό που μπορεί να προσθέσει η λιανεμπορική εταιρία πάνω στο κόστος αγοράς ενός προϊόντος. Το ανώτατο όριο προσδιορίζεται σε σχέση με μια προυγούμενη χρονική περίοδο αναφοράς, δηλαδή πριν την οποιαδήποτε κρίση. Άρα η τελική τιμή μπορεί να αυξηθεί, αν αυξηθεί το κόστος αγοράς. Το μεικτό περιθώριο δεν είναι καθαρό κέρδος. Είναι η διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης του προϊόντος και στο κόστος παραγωγής ή αγοράς του. Από αυτό καλύπτονται όλα τα λειτουργικά κόστη μιας λιανικής επιχείρησης.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν αυξάνονται τα λειτουργικά κόστη. Αν, για παράδειγμα, το κόστος ενέργειας και logistics αυξηθεί κατά μία ποσοστιαία μονάδα, το καθαρό περιθώριο κέρδους μπορεί πρακτικά να μηδενιστεί, καθώς σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι επιχειρήσεις δεν έχουν τη δυνατότητα να προσαρμόσουν το περιθώριό τους ώστε να απορροφήσουν το αυξημένο κόστος. Ενώ δηλαδή το πλαφόν μεικτού κέρδους είναι σχεδιασμένο να περιορίσει την λιανεμπορική εταιρία να προσθέσει πάνω στα αγαθά που μεταπωλεί μεγαλύτερο κέρδος, στην περίπτωση που αυξάνονται τα λειτουργικά κόστη, την αναγκάζει να μειώσει το δικό του κέρδος.
Στην περίπτωση των σούπερ μάρκετ, το μέσο μεικτό περιθώριο το 2024 διαμορφώθηκε περίπου στο 26,8%. Από αυτό το ποσοστό καλύπτονται μισθοί, ενοίκια, ενέργεια, μεταφορές, χρηματοοικονομικά κόστη και φόροι. Το καθαρό κέρδος μετά φόρων τελικά είναι μόλις 1,15%. Πρακτικά, από 100 ευρώ πωλήσεων το καθαρό κέρδος είναι περίπου 1 ευρώ.
Επιπλέον, το πλαφόν μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Επιχειρήσεις που στο παρελθόν διατήρησαν χαμηλότερες τιμές και μικρότερα περιθώρια ενδέχεται να «τιμωρηθούν» και να βρεθούν σε μειονεκτική θέση σε σχέση με όσες είχαν ήδη υψηλότερα περιθώρια. Παράλληλα, η συμπίεση της κερδοφορίας μπορεί να περιορίσει τις αναγκαίες επενδύσεις, να μειώσει την ποικιλία προϊόντων με πιθανές ελλείψεις ή ακόμη και να οδηγήσει σε λιγότερο ανταγωνιστική αγορά.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι το πλαφόν δεν φαίνεται να συγκρατεί αποτελεσματικά τις αυξήσεις τιμών. Κατά την περίοδο εφαρμογής του μέτρου στο παρελθόν, η μέση μηνιαία αύξηση του δείκτη τροφίμων ήταν 0,53%, ενώ μετά την κατάργησή του διαμορφώθηκε στο 0,35%. Αυτό υποδηλώνει ότι οι τιμές επηρεάζονται κυρίως από παράγοντες όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και οι πρώτες ύλες.
Το πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους μπορεί να φαίνεται ως ένα απλό εργαλείο παρέμβασης, όμως σε μια δυναμική αγορά ενδέχεται να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα επιλύει. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να εφαρμοστεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς να δημιουργήσει στρεβλώσεις στην αγορά. Ο συστηματικός έλεγχος από τη πολιτεια των τιμών σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας, αξιοποιώντας τις ψηφιακές τεχνολογίες, είναι η ιδεατή στρατηγική πάταξης της αισχροκέρδειας σε όλα τα καταναλωτικά προϊόντα και βασικά αγαθά, προστατεύοντας τους καταναλωτές και εξασφαλίζοντας τον υγιή επιχειρηματικό ανταγωνισμό.
Ο Λευτέρης Κιοσσές είναι Γενικός Διευθυντής ΙΕΛΚΑ
Ο Γεώργιος Δουκίδης είναι Επιστημονικός Σύμβουλος ΙΕΛΚΑ
