Η αιφνιδιαστική απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ έχει προκαλέσει αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, αποκαλύπτοντας ρήξεις στο ισχυρό καρτέλ πετρελαίου, καθώς οι ποσοστώσεις παραγωγής ενδέχεται να ωθήσουν και άλλα κράτη – μέλη να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους.
Το καρτέλ αντιμετωπίζει εδώ και καιρό το πρόβλημα της άνισης τήρησης των όρων, καθώς ορισμένα μέλη, όπως το Ιράκ και το Καζακστάν, υπερβαίνουν παραδοσιακά τις ποσοστώσεις παραγωγής τους
Η απόφαση της αραβικής χώρας έρχεται μετά από εβδομάδες επιθέσεων με πυραύλους και drones από το Ιράν, επίσης μέλος του ΟΠΕΚ, ενώ ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχει διαταράξει τις εξαγωγές της, ασκώντας πίεση στο ενεργειακό προϊόν που αποτελεί τον στυλοβάτη της οικονομίας της.
«Η αποχώρηση των ΗΑΕ αποτελεί ένα ακόμη κεφάλαιο στην εξελισσόμενη σύνθεση της ομάδας», δήλωσε ο Άντι Λίποου, πρόεδρος της Lipow Oil Associates. «Εάν οι χώρες που τηρούν τις ποσοστώσεις τους απηυδίσουν με εκείνες που δεν το κάνουν, θα μπορούσαμε να δούμε επιπλέον αποχωρήσεις που θα μπορούσαν τελικά να καταστήσουν τον ΟΠΕΚ άχρηστο ως καρτέλ», δήλωσε στο CNBC.
Χώρες όπως το Κατάρ, ο Ισημερινός και η Αγκόλα έχουν αποχωρήσει από τον Οργανισμό τα τελευταία χρόνια, επικαλούμενες την απογοήτευσή τους από τις ποσοστώσεις ή τις μεταβαλλόμενες εθνικές προτεραιότητες. Η Αγκόλα αποχώρησε το 2024, ενώ το Κατάρ τερμάτισε τη συμμετοχή του το 2019.
Το καρτέλ αντιμετωπίζει εδώ και καιρό το πρόβλημα της άνισης τήρησης των όρων, καθώς ορισμένα μέλη, όπως το Ιράκ και το Καζακστάν, υπερβαίνουν παραδοσιακά τις ποσοστώσεις παραγωγής τους.
«Αν και τα ΗΑΕ αποχώρησαν από τον ΟΠΕΚ, δεν ήταν το πρώτο μέλος και ίσως να μην είναι το τελευταίο», πρόσθεσε ο Λίποοου.
Στο επίκεντρο της απόφασης των ΗΑΕ βρίσκεται μια γνωστή ένταση: τα μέλη που έχουν επενδύσει σημαντικά στην ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας είναι όλο και πιο απρόθυμα να περιορίζονται από ποσοστώσεις που έχουν σχεδιαστεί για τη στήριξη των τιμών.
Η χώρα άντλησε περίπου 2,37 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Μάρτιο, σε σύγκριση με τη βιώσιμη παραγωγική της ικανότητα περίπου 4,3 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΔΟΕ.
«Κίνδυνοι αποχώρησης» από τον ΟΠΕΚ
Αναλυτές επισήμαναν αρκετές χώρες που ενδέχεται να παρουσιάσουν «κίνδυνο αποχώρησης», οι οποίες, ενοχλημένες από τους περιορισμούς του ΟΠΕΚ+, θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο να παραιτηθούν από τη συμμετοχή τους.
Ο Ματ Σμιθ, επικεφαλής αναλυτής πετρελαίου στην Kpler, ανέφερε το Καζακστάν ως βασικό υποψήφιο, επισημαίνοντας τη συνεχιζόμενη υπερπαραγωγή του. «Το Καζακστάν παρήγαγε σε μεγάλο βαθμό πάνω από τα όρια πέρυσι, και έτσι μπορεί να το βλέπουν ως μια πιθανή διέξοδο για να αποχωρήσουν και αυτοί από τον οργανισμό», είπε ο Σμιθ, προσθέτοντας ότι η Νιγηρία θα μπορούσε επίσης να είναι μια χώρα που πρέπει να παρακολουθήσουμε.
Η Νιγηρία, ο μεγαλύτερος παραγωγός αργού πετρελαίου της Αφρικής, έχει δώσει όλο και μεγαλύτερη προτεραιότητα στην εγχώρια διύλιση, ιδίως μέσω του διυλιστηρίου Dangote, μειώνοντας την εξάρτησή της από τις εξαγωγικές αγορές και ενδεχομένως αποδυναμώνοντας το κίνητρό της να παραμείνει δεσμευμένη από τις ποσοστώσεις.
Ο Σμιθ εξήγησε ότι η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας του διυλιστηρίου Dangote σημαίνει ότι μπορεί να επεξεργάζεται περισσότερο πετρέλαιο στο εσωτερικό της χώρας και να αποκομίζει υψηλότερα περιθώρια κέρδους από τα καύσιμα. Αυτό μειώνει την εξάρτησή της από τη στρατηγική του ΟΠΕΚ για τη στήριξη των τιμών του αργού μέσω περιορισμών στην προσφορά και, αντίθετα, αυξάνει την εστίασή της στη μεγιστοποίηση των όγκων και των αποδόσεων στον τομέα της μεταποίησης.
«Η Νιγηρία βρίσκεται σε παρόμοια θέση, καθώς δεν επιθυμεί να περιοριστεί: ενδέχεται να αποχωρήσει από τη συμφωνία, καθώς γίνεται όλο και πιο αυτάρκης», σημείωσε ο Σμιθ. «Με την ανακατεύθυνση της εγχώριας παραγωγής αργού προς το διυλιστήριο Dangote, η Νιγηρία εξαρτάται λιγότερο από τις δυναμικές της παγκόσμιας αγοράς.»
Η Βενεζουέλα είναι ένας άλλος πιθανός υποψήφιος, σύμφωνα με παρατηρητές της αγοράς. Με την παραγωγή να ανακάμπτει ταχύτερα από το αναμενόμενο και ένα πολιτικό περιβάλλον που ενδεχομένως θα είναι πιο φιλικό προς τις ΗΠΑ να αναδύεται, το Καράκας θα μπορούσε να επιδιώξει μεγαλύτερη ευελιξία.
«Η Βενεζουέλα θα μπορούσε να είναι η επόμενη στη σειρά, μετά την αλλαγή ηγεσίας εκεί προς μια πιο φιλική προς τις ΗΠΑ θέση», δήλωσε ο Saul Kavonic, αναλυτής ενέργειας στην MST Marquee.
Ο Σμιθ της Kpler ανέφερε επίσης ότι η Βενεζουέλα αποτελεί πιθανό υποψήφιο, καθώς αυξάνει την παραγωγή και τις εξαγωγές με ταχύτερο ρυθμό από το αναμενόμενο. Οι εξαγωγές πετρελαίου της Βενεζουέλας ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα τον Μάρτιο, για πρώτη φορά από τον Σεπτέμβριο.
Τα υπουργεία Ενέργειας του Καζακστάν, της Νιγηρίας και της Βενεζουέλας δεν απάντησαν αμέσως στα αιτήματα της CNBC για σχόλια.
Ο ΟΠΕΚ+ εφαρμόζει βασικές ποσοστώσεις παραγωγής που, σύμφωνα με πληροφορίες, περιορίζουν την παραγωγή κατά περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα έως το τέλος του 2026.
Οκτώ βασικοί παραγωγοί του ΟΠΕΚ+, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας, συμφώνησαν στις 5 Απριλίου να ξεκινήσουν μια προσεκτική χαλάρωση των εθελοντικών περικοπών παραγωγής τους, επιστρέφοντας σταδιακά περίπου 206.000 βαρέλια την ημέρα στην αγορά τον Μάιο, από μια ευρύτερη μείωση 1,65 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα που εισήχθη για πρώτη φορά το 2023, σύμφωνα με επίσημη δήλωση του ΟΠΕΚ.
Κατακερματισμένη αλλά απαραίτητη;
Η αποχώρηση των ΗΑΕ έρχεται σε μια στιγμή που ο ΟΠΕΚ αντιμετωπίζει προβλήματα κατακερματισμού. Αρκετά μέλη, μεταξύ των οποίων το Ιράν, η Λιβύη και η Βενεζουέλα, έχουν εξαιρεθεί από τις ποσοστώσεις λόγω κυρώσεων ή συγκρούσεων, περιπλέκοντας τις προσπάθειες διατήρησης της συνοχής.
Ο Λίποοου σημείωσε ότι η απογοήτευση για την άνιση συμμόρφωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω αποχωρήσεις. «Οι χώρες που έχουν κουραστεί να βλέπουν τα άλλα μέλη του ΟΠΕΚ και του ΟΠΕΚ+ να παραβαίνουν συνεχώς τις ποσοστώσεις τους είναι υποψήφιες να αποχωρήσουν από αυτές τις ομάδες.»
Η μειωμένη συνοχή θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη αστάθεια στις αγορές πετρελαίου. Ο Μπομπ ΜακΝάλι, πρόεδρος της Rapidan Energy Group, δήλωσε ότι οποιαδήποτε υποβάθμιση της πειθαρχίας του ΟΠΕΚ+ θα ενίσχυε πιθανώς τις διακυμάνσεις των τιμών. «Η κύρια επίπτωση θα είναι η αύξηση της αστάθειας των τιμών του πετρελαίου», ανέφερε.
Ωστόσο, άλλοι υποστηρίζουν ότι η βασική λειτουργία του ΟΠΕΚ, που είναι η σταθεροποίηση των αγορών, παραμένει ανέπαφη, ακόμη και με λιγότερα μέλη.
Ο Κλαούντιο Γκαλιμπέρτι, ανώτερος αντιπρόεδρος της Rystad Energy, δήλωσε ότι το ιστορικό του οργανισμού, ιδίως κατά τη διάρκεια κρίσεων όπως η πανδημία του Covid, υποδηλώνει ανθεκτικότητα.
«Ο ΟΠΕΚ+ κατά τα τελευταία 10 χρόνια κατάφερε να εξισορροπήσει την αγορά με έναν απίστευτο τρόπο», είπε. «Αν ο ΟΠΕΚ+ δεν υπήρχε κατά τη διάρκεια του Covid, θα είχαμε τεράστια αστάθεια στην αγορά.»
