Τη στιγμή που το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης δήλωνε ότι «η στέγαση είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής», ότι «η στέγαση είναι ένα οικονομικό ζήτημα», ότι «η στεγαστική κρίση είναι μία εθνική πρόκληση», ότι «το κράτος πρέπει να λειτουργεί ως εγγυητής σταθερότητας», ότι «το πρόβλημα δεν λύνεται χωρίς τη συνεργασία και τη στήριξη των ιδιοκτητών ακινήτων», ότι «στηρίζει μια πολιτική που στέκεται δίπλα στον ιδιοκτήτη» και ότι «η σχέση εμπιστοσύνης είναι θεμέλιο για την κοινωνική συνοχή και την αγορά ακινήτων», το υπουργείο Εσωτερικών με νομοσχέδιο που κατάρτιζε και κατάθεσε στη συνέχεια στη Βουλή έριχνε νέα «θανατηφόρα κεραμίδα», σαν αυτή της γυναίκας στον βασιλιά της Ηπείρου Πύρρο την 1η Σεπτεμβρίου 272 π.Χ. και τον άφησε άπνουν, στη ρημαγμένη από δεκάδες φορολογικές κι άλλες επιβαρύνσεις υπέρ της «υγείας» δήμων και της «ψυχής» των τεθνεώτων ιδιοκτητών ακινήτων!
Με το νομοσχέδιο αυτό, λοιπόν, του υπουργείου Εσωτερικών για τον νέο «Αυτοδιοικητικό Κώδικα» προκαλείται «τριπλάσια ετήσια οικονομική επιβάρυνση στους ιδιοκτήτες ακινήτων με έναν νέο διπλό φόρο, υπέρ Δήμων αλλά τώρα και των Περιφερειών, στην ουσία με έναν νέο ετήσιο αυτοδιοικητικό ΕΝΦΙΑ που θα ισχύει παράλληλα με τον κρατικό, με συνολικό συντελεστή έως και 1,05 ο/οο ετησίως…», καταγγέλλει δικαιολογημένα η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΠΟΜΙΔΑ).
Η νέα αυτή επιδρομή στην ιδιόκτητη στέγη, πέρα από … Σοβιετία, μού θυμίζει τη θυμόσοφη ρήση «ο λύκος απ’ τα μετρημένα τρώει» που έλεγε ο αείμνηστος πατέρας μου οσάκις άκουγε ότι «τη νύχτα μπήκαν στην αποθήκη του Μήτρου και τού πήραν τα τρία από πέντε σακιά στάρι», που ήταν όλη η ετήσια σοδειά του! Έτσι, και με το νομοσχέδιο αυτό, όπως φωνάζει η ΠΟΜΙΔΑ εις ώτα μη ακουόντων, αντιφάσκον με την «πολιτική – θεμέλιο της κοινωνικής συνοχής και στήριξης τάχα των ιδιοκτητών», ξεθεμελιώνεται η μετρημένη στα δάκτυλα, σε σχέση με τις παλαιές εποχές δόξας και πρωταθλητισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση ιδιοκατοίκηση στη χώρα μας, καθώς από 85% πριν από δύο δεκαετίες σήμερα είναι μεταξύ 66 και περίπου 70%, επιτυγχάνοντας και μια … σύγκλιση (αρνητική βεβαίως, βεβαίως!) με τον μέσο ευρωπαϊκό όρο που είναι περίπου 69%!!!
Είδες η «σωτήρια» τρόικα; «Γκρέμισε» και τη στέγη!
Η συμφορά με το ξεθεμελίωμα της ιδιοκατοίκησης στη χώρα μας έγινε, όπως και όλης της ελληνικής οικονομίας και των νοικοκυριών, από τις «απολύτως αναγκαίες μεταρρυθμίσεις» της τρόικας, όπως και της κυβέρνησης Μητσοτάκη επί έξι χρόνια, με τις οποίες το ποσοστό της ιδιοκατοίκησης στη χώρα μας συρρικνώθηκε ακόμα περισσότερο από εκείνο της περιόδου των μνημονίων, όπως έχει επισημαίνει ο πρόεδρος του Πανελλαδικού Δικτύου E‑Real Estates Θεμιστοκλής Μπάκας στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο». Τα μνημονιακά χρόνια, όπως τόνισε, αποτέλεσαν χρονιές ορόσημο για την εξέλιξη στην στεγαστική κρίση, αφού το ποσοστό ιδιοκατοίκησης έπεσε στο 73 % την περίοδο 2016–2018,, αλλά στο διάστημα 2019–2023 καταγράφτηκε η μεγαλύτερη ποσοστιαία μείωση της ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα, με το ποσοστό να είναι στο 69,6%, ποσοστό χαμηλότερο ακόμα και από τα χρόνια των μνημονίων. Αυτό σημαίνει ότι μέσα σε πέντε χρόνια χάθηκαν περίπου 180.000 ιδιοκτησίες.
Ποιοί είναι οι λόγοι της κατάρρευσης; Η μεγάλη «αγάπη» και το «τεράστιο ενδιαφέρον» και της σημερινής κυβέρνησης με την «πολιτική στήριξης των ιδιοκτητών, η οποία τώρα εκδηλώνεται, μετά το ολοένα αυξανόμενο (και με σημαντική επίπτωση κάθε μήνα στον πληθωρισμό!) κόστος στέγασης (δαπανηρή συντήρηση, ενεργειακές αναβαθμίσεις, ασφάλιση, ΕΝΦΙΑ και δεκάδες άλλες φορολογικές επιβαρύνσεις) και με τη νέα τριπλάσια ετήσια επιβάρυνση με τον νέο «αυτοδιοικητικό ΕΝΦΙΑ» που θα εισπράττεται κι αυτός μέσω των λογαριασμών ενέργειας. Τί μού θυμίζει κι αυτό το τεράστιο «ενδιαφέρον στήριξης» της ιδιόκτητης κατοικίας; Μού θυμίζει την παροιμιώδη φράση «είπαν του τρελού να … κι εκείνος το παράκανε»! Είπανε, λοιπόν, μερικοί (Έκθεση Πισσαρίδη, για παράδειγμα) ότι «οι φόροι στην ακίνητη περιουσία πρέπει να εξορθολογιστούν, να ενοποιηθούν και να περάσουν σταδιακά σε τοπικό επίπεδο».
Είδες και η κυβέρνηση; «Εξορθολογισμός» των φόρων ακινήτων» δια … νέων «παραλογισμών»!
Αλλά, αντί εξορθολογισμού το παράκανε με τον παραλογισμό της παραπάνω πρόσθετης επιβάρυνσης, προκαλώντας «τριπολική διαταραχή» στους «αγαπημένους» του ιδιοκτήτες ακινήτων και στη «λατρευτή» τοπική αυτοδιοίκηση ως εξής:
Πρώτον, αντί απόδοσης στους δήμους όλου του θεσμοθετημένου πόρου με το άρθρο 259 του Νόμου 3852/2010 (ΦΕΚ τεύχος Α 87), επιβάλλει (για το καλό τους!) τον παραπάνω τριπλό «αυτοδιοικητικό ΕΝΦΙΑ». Όπως έχω υπενθυμίσει σε προηγούμενα άρθρα μου στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο», οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) των Δήμων και Περιφερειών» προικοδοτούνται πάλι από τους φορολογούμενους και ιδιοκτήτες ακινήτων από τις ακόλουθες πηγές: α) από τον Φόρο Εισοδήματος Φυσικών και Νομικών Προσώπων (Φ.Ε.Φ.Ν.Π.) σε ποσοστό 20% των συνολικών ετήσιων εισπράξεων του φόρου αυτού β) Από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.) σε ποσοστό 12% των συνολικών ετήσιων εισπράξεων του φόρου αυτού και γ) από τον Φόρο Ακίνητης Περιουσίας σε ποσοστό 50% των συνολικών ετήσιων εισπράξεων του φόρου αυτού. Αλλά, ενώ από τις πηγές αυτές το κράτος αποδίδει μόνο το … 28% ή 2,4 δις. ευρώ από τα 8,5 δις. ευρώ που συγκεντρώνονται από τις παραπάνω πηγές. Μάλιστα, την περίοδο 2019-2025, η κυβέρνηση της ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη από τους συνολικούς, με βάση τον παραπάνω Νόμο, …θεσμοθετημένους πόρους 43,8 δις. ευρώ απέδωσε μόνο 14,8 δις. ευρώ, δηλαδή παρακράτησε παρανόμως (χωρίς κανένα σχόλιο ή διαμαρτυρία ή καταγγελία από τους ανεξάρτητους δημοσιονομικούς θεσμούς) ολόκληρα … 29 δις. ευρώ προφανώς για να παρουσιάζει … «υπερπλεονάσματα», όπως κάνει συστηματικά και με τους δύσμοιρους προμηθευτές (ιδιωτικές επιχειρήσεις) με τα κρατικά «φέσια», που ήδη τον περασμένο Μάρτιο ξεπέρασαν τα 3,1 δις. ευρώ!
Δεύτερον, κι επειδή, για τον παραπάνω λόγο, η Κεντρική Ένωση Δήμων και Κοινοτήτων (ΚΕΔΕ) συνεχώς καταγγέλλει ότι η τοπική αυτοδιοίκηση αντιμετωπίζει σημαντικά οικονομικά προβλήματα για τα οποία δίνει κάθε μερικά «φιλοδωρήματα» για να τα αμβλύνει, βρήκε κι άλλα «μονοπάτια» για να βρει πρόσθετες πηγές: και τις βρήκε πάλι στη «συμπαθή» τάξη των ιδιοκτητών ακινήτων στο πλαίσιο της … «συνετής, χρηστής και αξιόπιστης» για τους δανειστές «δημοσιονομικής πολιτικής»
Τρίτον, ενώ, όπως προκύπτει από σημαντικές μελέτες (ΙΟΒΕ κλπ), η σύγκριση της ελληνικής επενδυτικής δραστηριότητας με την αντίστοιχη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναδεικνύει με έμφαση και τα τελευταία χρόνια το επενδυτικό κενό και στον τομέα των κατοικιών, η κυβέρνηση συνεχίζει τον φορολογικό καταιγισμό στα ακίνητα επιδεινώνοντας ακόμα περισσότερο τη μόνιμη αρνητική αποταμίευση, και στραγγίζοντας την οικονομία από τους αναγκαίους επενδυτικούς πόρους με την αποπληρωμή χρέους ποσού ίσου περίπου με εκείνο της παράνομής παρακράτησης από τους δήμους και τα αυξανόμενα κρατικά «φέσια» των 3,1 δις. ευρώ. Έτσι, οι κατασκευές, που αποτελούσαν και αποτελούν έναν από τους στρατηγικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας, έχουν απολέσει (αυτό είναι το ορθόν κι όχι «απωλέσει», όπως απαιτεί η επίσημη … ανορθογραφία!) την ικανότητα και την αποδοτικότητά του με τις γνωστές παράπλευρες δυσμενείς συνέπειες στην προστιθέμενη αξία, την απασχόληση, τις επενδύσεις, την παραγωγικότητα της οικονομίας και την ποιότητα ζωής, όπως εμφανίζεται με τη δραματική στεγαστική κρίση.
Άφρων στεγαστική πολιτική
Αλλά, όπως και στο γήρας, δεν έρχονται όλα μόνα τους. Υπάρχουν σοβαρά αίτια, υπάρχει η άφρων στεγαστική πολιτική, η οποία, με καταιγίδα τα μνημόνια, γκρέμισε όλους τους πυλώνες που στήριζαν και μεγάλυναν τη στέγη στη χώρα μας. Αυτοί οι πυλώνες στήθηκαν με τη σωστή στεγαστική και πιστωτική πολιτική, της οποίας τα αποτελέσματα αποτυπώνονται στον παρατιθέμενο πίνακα 1 με στοιχεία που αφορούν κυρίως την πρώτη δεκαετία μετά τη μεταπολίτευση. Το στεγαστικό πρόβλημα οξύνθηκε κυρίως μετά το 1982 από τις ασύμβατες με το μέσο εισόδημα τιμές των ακινήτων, την ανελέητη σε ραμφίσματα φορολογική πολιτική και πάνω από 30 επιβαρύνσεις και τις εγκληματικές αποφάσεις και παραλείψεις όλων των μετέπειτα κυβερνήσεων, με κορύφωση την κατάργηση το 2012 (επί τρόικας) δια χειρός του τότε υπουργού Οικονομικών Ευάγγελου Βενιζέλου του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ). Από τότε, άρχισαν σιγά σιγά να γκρεμίζονται οι πυλώνες αυτοί, όπως η εθνική στεγαστική αποταμίευση (στεγαστικό ταμιευτήριο) που εξασφάλιζε την αναγκαία συμμετοχή των δανειοληπτών στα στεγαστικά δάνεια.
Η παρεξηγημένη πρωτοφανής άνθηση της στεγαστικής πίστης την περίοδο 2002-2008
Είναι αλήθεια ότι, παρόλα αυτά, η στεγαστική πίστη γνώρισε, όπως προκύπτει από τον παρατιθέμενο πίνακα 2, πρωτοφανή άνθηση με διψήφιους ρυθμούς ετήσιας πιστωτικής επέκτασης (15,9% έως 30,8%!) την περίοδο 2002-2008. Ωστόσο, αυτή η κατακόρυφη αύξηση συνοδεύτηκε από κατακόρυφη συρρίκνωση την περίοδο των μνημονίων (3,5% έως -4,8%) και συντριβή (-28% το 2022) μετά το 2018. Υπενθυμίζω ότι κατά την πρώτη, παραπάνω, περίοδο, η εκάστοτε αντιπολίτευση κατήγγειλε τη διάδοχό της κυβέρνηση για τα ίδια που έκανε κι εκείνη ως κυβέρνηση, δηλαδή για … «υπερχρέωση των νοικοκυριών». Όμως, όπως προκύπτει από τα ίδια στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (Πίνακας 2), οι δανειολήπτες στεγαστικών δανείων με αυτή την πλούσια χρηματοδοτική στήριξη από τις τράπεζες και με τις αποταμιεύσεις τους απέκτησαν «κεραμίδι» και ήταν οι καλύτεροι συνεπείς στην Ευρώπη, αφού το ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων, γνωστών στη συνέχεια ως «κόκκινων», κυμαινόταν μεταξύ 3,6% και 6,9% και μόνο όταν άρχισε η πρώτη μνημονιακή καταιγίδα και σάρωσε τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς με τις άγριες περικοπές μισθών, συντάξεων, «κούρεμα» ιδιωτικών ομολόγων 137 δις. ευρώ, φορολογικό εφιάλτη, άρχισαν τα ποσοστά αυτά να ανεβαίνουν εφιαλτικά το 2010 στο 14,2% και στη συνέχεια, σαν τον υδράργυρο, έως το … 69,8 το 2014, διότι, όπως έλεγε ο Μένιππος στους «Νεκρικούς Διαλόγους» του Λουκιανού, «ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος»! Δηλαδή, έτσι όχι μόνο δεν δημιουργήθηκε «φούσκα» με το σημαντικό ιδιωτικό χρέος, αλλά με αυτό έγιναν επενδύσεις στην κατοικία και εξυπηρετείτο κανονικώς, ώσπου ήρθε η τρόικα με τις «απολύτως αναγκαίες μεταρρυθμίσεις» και τα έκανε όλα … «κεραμιδαριό»!
Αντί να μπει προστατευτικό «κεραμίδι» στα νοικοκυριά, έγιναν όλα … «κεραμιδαριό»
Αυτό το «κεραμιδαριό» αποκαλύπτει διαχρονικά ο παρατιθέμενος πίνακας 1, τον οποίο κατάρτιζα από το 1972 και τον οποίο επικαιροποιούμενο δημοσίευα κάθε φορά με τα σχετικά σχόλια στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο», «Τα Νέα» και «Το Βήμα». Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ένα αλλά εκκωφαντικό: το επενδυτικό κενό στον τομέα των κατασκευών από την παντελή σχεδόν απουσία στεγαστικής χρηματοδότησης και της αναγκαίας εθνικής αποταμίευσης για τη λήψη του στεγαστικού δανείου από τον άστεγο προκάλεσαν, μαζί με την άνοδο των τιμών των ακινήτων και τον πληθωρισμό, από τη μια μεριά μηδενική σχεδόν προσφορά κατοικίας, η οποία δεν μπορούσε, από την άλλη, να ικανοποιήσει την αυξημένη εγχώρια και διεθνή ζήτηση.
Η Ελλάδα έχει τη χαμηλότερη εθνική αποταμίευση ως ποσοστό του ΑΕΠ από όλες τις χώρες της Ευρωζώνης, καθώς και από όλες τις ανεπτυγμένες χώρες. Επίσης, σε αγοραστική δύναμη το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδος είναι στο τέλος του πίνακα των χωρών της Ευρωζώνης μαζί με τη Βουλγαρία. Έτσι, ο μισθός δεν φτάνει όχι για να πληρώσει ο άστεγος μια δόση στεγαστικού δανείου (αν θα έπαιρνε ποτέ σήμερα!) αλλά ούτε για τις πρώτες 18 ημέρες του μήνα..
