Οικονομικός Ταχυδρόμος: Περιοδικό μακράς διάρκειας, με έντονο αποτύπωμα

Στην ίδρυσή του οι θεμελιωτές του πρέπει να οδηγήθηκαν από δυο παραδοχές. Η μια, ήταν ότι οι πολιτικές εφημερίδες είχαν πολύ ελλειπή οικονομικά θέματα, αναλύσεις και ρεπορτάζ. Περιορίζονταν κυρίως στις ρυθμίσεις της κυβέρνησης στη βιομηχανία – βιοτεχνία και το εμπόριο και την παρεμβατική πολιτική του κράτους στον αγροτικό τομέα. Ασφαλώς άνοιγαν και συζητήσεις για τα δημοσιονομικά – φορολογικά και το χρέος του κράτους, άρα και για τον προϋπολογισμό του κράτους. Όμως δεν υπήρχε μια συστηματική παρακολούθηση των οικονομικών θεμάτων. Η δεύτερη παραδοχή ήταν ότι η χώρα, ιδίως μετά τη μικρασιατική καταστροφή, εν μέσω έντονης και ταραχώδους πολιτικής αστάθειας, είχε να αντιμετωπίσει σοβαρά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. Χρειαζόταν όχι μια εμπειρική προσέγγιση αλλά και ανάλυση, και θεωρία και παρακολούθηση των εξελίξεων στη διεθνή οικονομία. Η κοινωνική – οικονομική πολιτική κατελάμβανε όλο και μεγαλύτερο χώρο στην αντιπαράθεση των κομμάτων.

Ο “Οικονομικός” στη μακρά πορεία του κινήθηκε μ’ αυτές τις παραδοχές και αυτό ήταν το έδαφος που του εξασφάλισε τη θέση ενός εντύπου αναφοράς όχι μόνο αυτών που συμφωνούσαν με την κεντρική ιδεολογικοπολιτική του οπτική αλλά και όσων διαφωνούσαν. Βαθμιαία, έγινε ένα οικονομικό περιοδικό που παρείχε τεκμηρίωση με πλήθος έγκυρων αναλύσεων, ρεπορτάζ και στοιχείων για διάφορους οικονομικούς κλάδους και τομείς. Αυτό του προσέδιδε το δεύτερο χαρακτηριστικό, την εγκυρότητα. Στις δεκαετίες 1960 και 1970 και μετά, ως αναγνώστης του και μετά ως συντάκτης του, θυμάμαι που τον ανέφεραν πολλές φορές στη Βουλή, σε πανεπιστημιακές αίθουσες διδασκαλίας, σε συνέδρια, ακόμη και σε κεντρικές πολιτικές συγκεντρώσεις να επικαλούνται τον “Οικονομικό”, ένα δημοσίευμά του, ένα οικονομικό στοιχείο του.

Την κεντρική αυτή θέση του την όφειλε βεβαίως και στον πολιτικό προσανατολισμό του εκδοτικού συγκροτήματος όπου ανήκε, στον Δημοσιογραφικό Οργανισμό Λαμπράκη, τον ΔΟΛ. Τοποθετούνταν στο πολιτικό Κέντρο όταν αυτός ο πολιτικός χώρος είχε την αυτονομία του και ως Δημοκρατική Παράταξη διέθετε ένα χώρο Τύπου που στέγαζε και αναλυτές, επιστήμονες, δημοσιογράφους, διανοούμενους και από τη Αριστερά που του προσέδιδαν μια ανοιχτότητα, έναν πλουραλισμό και συγχρόνως μια ικανότητα να εισάγει καινούργια θέματα και προσεγγίσεις πολύ ευρύτερα από τον άλλο Τύπο. Αυτό του προσέδιδε και ένα άλλο ακόμη χαρακτηριστικό, του σύγχρονου περιοδικού.

Αυτά τα χαρακτηριστικά ο “Οικονομικός” τα υπηρέτησε και με την επιλογή της στελέχωσής του. Για την περίοδο που είτε ως αναγνώστης είτε ως συντάκτης έχω εικόνα θα αναφερθώ σε δυο Διευθυντές του τον Αθανάσιο Κανελλόπουλο και τον Γιάννη Μαρίνο που ήταν, αν δεν κάνω λάθος, και ο μακροβιότερος, και στους συντάκτες. Αλλά και τους συνεργάτες. Για τους συντάκτες υπήρχε η μέριμνα να έχουν επιστημονικό υπόβαθρο και όχι μόνο εμπειρικό καθώς και θητεία στο εξωτερικό ιδίως την πιο απαιτητική περίοδο όπου Διευθυντής ήταν ο Γιάννης Μαρίνος κάτι που καθόρισε και προσωπικά. Υπήρχε όμως και ο θεσμός των συνεργατών, είτε ευκαιριακών είτε τακτικών. Ο Οικονομικός ήταν σχεδόν ο μόνος έντυπος χώρος, ανοικτός, ένα ακόμη χαρακτηριστικό του, όπου ένας επιστήμονας μπορούσε να γράψει ένα μεγάλο άρθρο που ήταν το καταστάλαγμα μιας διατριβής του ή μιας εργασίας σε ένα νευραλγικό οικονομικό χώρο του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα.

Ο ΄Οικονομικός΄ όμως είχε και εύρος θεμάτων, δεν ήταν ένα ξερό οικονομικό περιοδικό. Η ευρύτητα σε θέματα ήταν ένα ακόμη χαρακτηριστικό του. Είχε κατ’ αρχάς πολιτικοοικονομικά εισαγωγικά άρθρα, επικαιρότητας. Είχε και καθαρά πολιτικά άρθρα, αλλά και άρθρα, μόνιμα, για τις διεθνείς εξελίξεις, την κοινωνική ασφάλιση, την παιδεία, την υγεία. Έπαιρνε μέρος και στις αντιπαραθέσεις για μείζονα θέματα. Θα αναφερθώ μόνο σε ένα, στην αντιπαράθεση για τους Ολυμπιακούς Αγώνες όπου δεν δίστασε να σταθεί, με επιχειρήματα, στο “κατά”.

Ο “Οικονομικός” είχε συμβολές σε πολλούς τομείς. Θα αναφέρω εδώ μόνο τρεις. Τα δημοσιονομικά και τη φορολογική πολιτική, τη βιομηχανία και τη βιομηχανική πολιτική, την αγροτική πολιτική και τη γεωργία. Απ’ αυτά απέρρεαν δυο μείζονα θέματα: η απασχόληση και οι μισθοί και το χρέος του Δημοσίου. Πολλές οι αναλύσεις και τα άρθρα εδώ, συχνά προφητικά για όσα βιώσαμε με τη μετέπειτα χρεοκοπία.

Ο “Οικονομικός”, βεβαίως, είχε τον ιδεολογικό προσανατολισμό του. Βαθμιαία οδηγούνταν, παράλληλα με τη μετατόπιση της σοσιαλδημοκρατίας, προς το νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα. Αυτό όμως δεν τον στερούσε από τα χαρακτηριστικά που έως τώρα αναφέρθηκαν. Και στο θέμα αυτό είχε την αποφασιστική συμβολή του Διευθυντή του Γιάννη Μαρίνου. Ο οποίος κράτησε την εγκυρότητά του και τον πλουραλισμό του ακόμη και όταν δημοσιεύματα του περιοδικού του στερούσαν διαφημίσεις. Υπάρχουν παραδείγματα. Ή που δυσαρεστούσαν υπουργούς. Υπάρχουν επίσης παραδείγματα. Διατηρούσε και ένα φιλελεύθερο στιλ Διευθυντή, που με έμμεσο τρόπο, στο μοίρασμα της ύλης, ελάμβανε υπόψη ακόμη και τις ιδεολογικές τοποθετήσεις των συντακτών του.

Όταν τέθηκε το θέμα της επιβίωσης του “Οικονομικού”, μια περίοδο όπου είχαν αλλάξει οι αξιακοί άξονες του Τύπου και το Χρηματιστήριο είχε μαγεύσει και αυτόν, το μέλλον του, δυστυχώς, κρίθηκε με καθαρά ταμειακά κριτήρια. Δεν ζυγίστηκε η επιρροή του, το κύρος που έφερνε και στον ίδιο τον ΔΟΛ. Άλλες εποχές, άλλα πρόσωπα, άλλες προτεραιότητες, όχι όμως άλλες ανάγκες. Θυμάμαι που σε μια σύσκεψη είχα πει ότι αυτό που πάει να γίνει, δηλαδή να κλείσει ο “Οικονομικός”, όπως λέμε στην Αριστερά, είναι ιδεολογικό λάθος. Δεν μου απάντησε κανένας, θυμάμαι.
Είναι, επομένως, χρήσιμο και πολύ ορθή η απόφαση να επανεκδοθεί ο “Οικονομικός” ηλεκτρονικά. Αυτή είναι η εποχή μας εξάλλου. Και εύχομαι να είναι και αυτή η έκδοση μακράς διάρκειας.