Υπάρχει ακόμη πληθωρισμός απληστίας;

Όταν ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη ξεπέρασε το 10% το φθινόπωρο του 2022, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στην ενέργεια, στον πόλεμο στην Ουκρανία και στις διαταραχές των εφοδιαστικών αλυσίδων. Σύντομα, όμως, προστέθηκε ένας ακόμη όρος στο οικονομικό λεξιλόγιο ο «πληθωρισμός απληστίας» ή αλλιώς η θεωρία ότι οι επιχειρήσεις εκμεταλλεύθηκαν το κλίμα αβεβαιότητας για να αυξήσουν όχι μόνο τις τιμές τους, αλλά και τα περιθώρια κέρδους τους.

Τρία χρόνια αργότερα, το ερώτημα παραμένει επίκαιρο. Όχι όμως για να εξηγήσουμε τι συνέβη το 2022, αλλά για να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα. Γιατί η ακρίβεια εξακολουθεί να πιέζει τα νοικοκυριά, παρότι ο πληθωρισμός έχει αποκλιμακωθεί σημαντικά. Άραγε συνεχίζουν τα εταιρικά κέρδη να τροφοδοτούν τις ανατιμήσεις;

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η απάντηση είναι πιο σύνθετη από τα συνθήματα που κυριάρχησαν τα προηγούμενα χρόνια.

Η αλήθεια είναι ότι κατά την περίοδο 2022-2023 τα δεδομένα δικαίωσαν όσους υποστήριζαν ότι τα κέρδη είχαν αποκτήσει μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση των τιμών. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διαπίστωσε ότι τα «κέρδη ανά μονάδα προϊόντος» αυξάνονταν με ασυνήθιστα υψηλό ρυθμό και συνέβαλαν περισσότερο από ό,τι συνήθως στις πληθωριστικές πιέσεις. Σε μια συγκυρία όπου οι καταναλωτές θεωρούσαν δεδομένες τις αυξήσεις τιμών, πολλές επιχειρήσεις κατάφεραν να μετακυλήσουν το αυξημένο κόστος και ταυτόχρονα να ενισχύσουν την κερδοφορία τους.

Η εικόνα αυτή αποτυπώθηκε και στο μερίδιο κέρδους των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό αυτό αυξήθηκε από 40,2% το 2020 στο 42,1% το 2021 και παρέμεινε κοντά σε αυτά τα υψηλά επίπεδα το 2022 και το 2023. Μάλιστα, το πρώτο τρίμηνο του 2023 έφθασε στο ιστορικό υψηλό του 42,54%.

Αν λοιπόν αναζητούμε την περίοδο κατά την οποία τα κέρδη λειτούργησαν ως επιπλέον καύσιμο για τον πληθωρισμό, αυτή ήταν αναμφίβολα η διετία 2022-2023.Από το 2024 και μετά η εικόνα αλλάζει αισθητά. Το μερίδιο κέρδους υποχώρησε στο 40,1%, ενώ στο τέλος του 2025 βρισκόταν στο 40,14%. Δηλαδή όχι μόνο χαμηλότερα από τα επίπεδα της ενεργειακής κρίσης, αλλά σχεδόν ακριβώς εκεί όπου βρισκόταν δύο δεκαετίες πριν, το 2004, όταν ανερχόταν στο 40,4%.

Με άλλα λόγια, οι επιχειρήσεις δεν εμφανίζουν σήμερα τα διευρυμένα περιθώρια κέρδους που χαρακτήριζαν την περίοδο της πληθωριστικής έκρηξης.

Το ίδιο μήνυμα εκπέμπουν και οι υπόλοιποι δείκτες. Η λειτουργική κερδοφορία των επιχειρήσεων συνεχίζει να αυξάνεται, αλλά με πολύ πιο ήπιους ρυθμούς. Παράλληλα, έρευνες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνουν ότι ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις αναφέρουν πίεση στα κέρδη τους, καθώς καλούνται να απορροφήσουν αυξήσεις μισθών, υψηλότερο χρηματοοικονομικό κόστος και ασθενέστερη ζήτηση.

Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο σημείο που συχνά χάνεται στη συζήτηση για την ακρίβεια. Το γεγονός ότι τα κέρδη συνέβαλαν στον πληθωρισμό του χθες δεν σημαίνει ότι αποτελούν και την κύρια αιτία του πληθωρισμού του σήμερα. Σήμερα η ανησυχία των κεντρικών τραπεζιτών επικεντρώνεται περισσότερο στις μισθολογικές πιέσεις, στο κόστος εργασίας και στην αδύναμη παραγωγικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Πληθωρισμός απληστίας λοιπόν; Ναι υπήρξε, και μάλιστα αποτυπώθηκε καθαρά στα στοιχεία της περιόδου 2022-2023. Όμως τα δεδομένα του 2025 και του 2026 δείχνουν ότι δεν αποτελεί πλέον τον βασικό κινητήριο μοχλό της ακρίβειας.