Όταν η Χέντι Λαμάρ εμφανιζόταν στη μεγάλη οθόνη του Χόλιγουντ τη δεκαετία του 1940, ελάχιστοι θα μπορούσαν να φανταστούν ότι η γυναίκα που είχε γίνει διάσημη ως μία από τις πιο λαμπερές ηθοποιούς της εποχής θα συνέδεε το όνομά της, δεκαετίες αργότερα, με μία από τις σημαντικότερες ιδέες στην ιστορία των ασύρματων επικοινωνιών.
Η Λαμάρ, γεννημένη ως Χέντβιχ Κίσλερ στη Βιέννη το 1914, είχε όμως μια πλευρά που το κοινό του κινηματογράφου γνώριζε ελάχιστα. Ήταν παθιασμένη με την τεχνολογία, τις μηχανές και τις εφευρέσεις. Το ενδιαφέρον της δεν ήταν απλώς ένα χόμπι. Είχε αποκτήσει, μέσα από τις προσωπικές της εμπειρίες, γνώσεις που θα αποδεικνύονταν χρήσιμες όταν ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε ο πρώτος της γάμος με τον Φριτς Μαντλ, έναν πλούσιο Αυστριακό επιχειρηματία που δραστηριοποιούνταν στην παραγωγή και εμπορία όπλων. Η Λαμάρ είχε αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια του γάμου της είχε βρεθεί σε περιβάλλον όπου συζητούνταν στρατιωτικά συστήματα και τεχνολογίες. Η εμπειρία αυτή, σε συνδυασμό με το δικό της ενδιαφέρον για την τεχνολογία, της έδωσε μια ασυνήθιστη για την εποχή εξοικείωση με στρατιωτικά ζητήματα. Το Smithsonian σημειώνει ότι η γνώση της σχετικά με τα πυρομαχικά και τον οπλισμό, την οποία απέκτησε κατά τον γάμο της με τον Μαντλ, συνέβαλε στην ιδέα που ανέπτυξε αργότερα.
Μετά το διαζύγιό της, η Λαμάρ εγκαταστάθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες και έγινε σταρ του Χόλιγουντ. Όμως, καθώς ο πόλεμος μαινόταν στην Ευρώπη, ήθελε να προσφέρει κάτι περισσότερο από την καλλιτεχνική της παρουσία στην πολεμική προσπάθεια των Συμμάχων.
Το 1940 γνώρισε τον Τζορτζ Άνθεϊλ, έναν άνθρωπο που φαινομενικά βρισκόταν στον εντελώς αντίθετο κόσμο. Ο Άνθεϊλ ήταν συνθέτης πρωτοποριακής μουσικής, γνωστός για τις πειραματικές του συνθέσεις και τις ασυνήθιστες παραστάσεις του. Είχε ζήσει στο Παρίσι τη δεκαετία του 1920 και είχε συνδεθεί με την καλλιτεχνική πρωτοπορία της εποχής. Αργότερα εγκαταστάθηκε στο Χόλιγουντ, όπου εργάστηκε στη μουσική για τον κινηματογράφο.
Η γνωριμία τους έγινε στο σπίτι της ηθοποιού Τζάνετ Γκέινορ και του συζύγου της, σχεδιαστή κοστουμιών Άντριαν. Εκεί ξεκίνησε μία συνεργασία που θα οδηγούσε σε μία εξαιρετικά ασυνήθιστη εφεύρεση.
Η Λαμάρ είχε την ιδέα και ο Άνθεϊλ την πείρα
Η βασική ιδέα της Λαμάρ ήταν απλή στη σύλληψη αλλά δύσκολη στην υλοποίηση. Αν ένα ραδιοσήμα που κατεύθυνε μία τορπίλη χρησιμοποιούσε πάντοτε την ίδια συχνότητα, ο αντίπαλος θα μπορούσε να εντοπίσει το σήμα και να το παρεμβάλει. Αν όμως ο πομπός και ο δέκτης άλλαζαν ταυτόχρονα συχνότητα, μεταπηδώντας διαρκώς από μία συχνότητα σε άλλη με προκαθορισμένη ακολουθία, θα ήταν πολύ δυσκολότερο για τον εχθρό να παρεμβάλει τη σύνδεση.
Με άλλα λόγια, αντί το σήμα να παραμένει σε μία «λωρίδα» του ραδιοφάσματος, θα μετακινούνταν συνεχώς. Ο δέκτης θα γνώριζε την ίδια ακολουθία και θα ακολουθούσε τον πομπό. Για έναν τρίτο παρατηρητή, η επικοινωνία θα ήταν πολύ δυσκολότερο να εντοπιστεί ή να διακοπεί.
Εδώ εμφανίστηκε η ιδιοφυΐα του Άνθεϊλ. Ο συνθέτης είχε ασχοληθεί με τον συγχρονισμό μηχανικών μουσικών οργάνων και ειδικά με τα player pianos. Στο περίφημο έργο του «Ballet Mécanique» είχε επιχειρήσει να συγχρονίσει πολλαπλά player pianos — μια προσπάθεια που, στις πρώτες εκτελέσεις, είχε αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολη.
Η εμπειρία αυτή αποδείχθηκε απροσδόκητα χρήσιμη. Η Λαμάρ είχε την ιδέα της ταυτόχρονης μεταπήδησης μεταξύ συχνοτήτων και ο Άνθεϊλ είχε την εμπειρία του συγχρονισμού μηχανισμών. Μαζί εργάστηκαν πάνω σε ένα σύστημα που χρησιμοποιούσε μία διάτρητη ταινία, παρόμοια με εκείνη ενός player piano, ώστε να καθορίζει την ακολουθία των αλλαγών συχνότητας.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα «Secret Communication System», ένα σύστημα μυστικών επικοινωνιών που σχεδιάστηκε για να κάνει τις ραδιοκατευθυνόμενες τορπίλες πολύ πιο ανθεκτικές στις εχθρικές παρεμβολές. Τα αρχεία του Smithsonian περιλαμβάνουν τα αρχικά σχέδια, σημειώσεις και αλληλογραφία τους με δικηγόρους ευρεσιτεχνιών και το Γραφείο Ευρεσιτεχνιών των ΗΠΑ.
Στις 11 Αυγούστου 1942 καταχωρίστηκε η ευρεσιτεχνία US Patent 2,292,387, με τίτλο «Secret Communication System».
Η ειρωνεία είναι ότι η εφεύρεση δεν αξιοποιήθηκε άμεσα στον πόλεμο όπως είχαν οραματιστεί οι δημιουργοί της. Η τεχνολογία της εποχής δεν έκανε εύκολη την πρακτική υλοποίηση ενός τόσο σύνθετου συστήματος. Η ιδέα, όμως, παρέμεινε.
Δεκαετίες αργότερα η εφεύρεση απέκτησε νέα ζωή
Η βασική αρχή της μεταπήδησης συχνότητας —η συνεχής αλλαγή της συχνότητας ενός σήματος σύμφωνα με μία κοινή ακολουθία που γνωρίζουν πομπός και δέκτης— έγινε σημαντικό στοιχείο της εξέλιξης των τεχνολογιών διασποράς φάσματος. Η τεχνική χρησιμοποιήθηκε αργότερα σε διάφορα συστήματα ασύρματης επικοινωνίας και συνέβαλε στην εξέλιξη τεχνολογιών που βρίσκονται πίσω από σύγχρονες ασύρματες εφαρμογές. Το Smithsonian αναφέρει συγκεκριμένα τη σύνδεση της εφεύρεσης με το Wi-Fi και την ασύρματη τηλεφωνία, ενώ το USPTO χαρακτηρίζει τη Λαμάρ πρωτοπόρο των ασύρματων επικοινωνιών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Wi-Fi αποτελεί απευθείας «μετεξέλιξη» της ευρεσιτεχνίας της Λαμάρ και του Άνθεϊλ. Οι σύγχρονες τεχνολογίες ασύρματων δικτύων βασίζονται σε πολλές διαφορετικές εφευρέσεις, πρωτόκολλα και τεχνικές που αναπτύχθηκαν από πολλούς επιστήμονες και μηχανικούς. Η ιστορική σημασία της Λαμάρ και του Άνθεϊλ βρίσκεται κυρίως στην ιδέα: ότι ένα ασύρματο σήμα μπορεί να γίνει πολύ πιο ανθεκτικό στις παρεμβολές εάν δεν παραμένει σταθερό σε μία συχνότητα.
Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας είναι ανθρώπινο
Η Λαμάρ δεν έγινε γνωστή για την εφεύρεσή της όσο ζούσε. Για μεγάλο μέρος της ζωής της, το κοινό την αντιμετώπιζε κυρίως ως ηθοποιό. Η τεχνολογική της συνεισφορά άρχισε να αναγνωρίζεται ευρύτερα πολλά χρόνια αργότερα. Το 1997, η Electronic Frontier Foundation τίμησε τη Λαμάρ και τον Άνθεϊλ για την πρωτοποριακή τους συμβολή, ενώ η ίδια η Λαμάρ έφτασε να θεωρείται σύμβολο της γυναικείας συμμετοχής στην τεχνολογική καινοτομία.
Ο Άνθεϊλ πέθανε το 1959, χωρίς να δει τη μεταγενέστερη σημασία της εφεύρεσης. Η Λαμάρ πέθανε το 2000, επίσης χωρίς να δει το Wi-Fi να γίνεται βασικό κομμάτι της καθημερινής ζωής.
Σήμερα, κάθε φορά που ένα smartphone συνδέεται ασύρματα, ένας υπολογιστής επικοινωνεί με ένα δίκτυο ή ένα σύστημα ανταλλάσσει δεδομένα χωρίς καλώδιο, η ιστορία της Λαμάρ και του Άνθεϊλ αποτελεί μία υπενθύμιση ότι η τεχνολογική εξέλιξη δεν ακολουθεί πάντα ευθείες γραμμές.
Μερικές φορές, μια ιδέα γεννημένη από μια ηθοποιό της δεκαετίας του 1940 και έναν εκκεντρικό συνθέτη, με αφορμή μία τορπίλη και έναν μηχανισμό που έμοιαζε με player piano, μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο μακρόβια από την ίδια την εποχή που τη γέννησε.
Η Λαμάρ και ο Άνθεϊλ προσπάθησαν να κάνουν μία τορπίλη δύσκολο να παρεμβληθεί. Χωρίς να το γνωρίζουν, συνέβαλαν σε μία από τις βασικές ιδέες που θα βοηθούσαν, δεκαετίες αργότερα, να γίνει ο ασύρματος κόσμος πραγματικότητα.
