To μνημόνιο κατανόησης (MoU) μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, το οποίο ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ στις 14 Ιουνίου, προβλέπει την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ εντός 30 ημερών.
Και οι δύο πλευρές – ΗΠΑ και Ιράν- έχουν ισχυρά κίνητρα για να τερματίσουν τον πόλεμο
Την ίδια ώρα που ο Τραμπ και οι Ιρανοί αξιωματούχοι επεξεργάζονται τις λεπτομέρειες της συμφωνίας, ο κόσμος μπορεί να προσβλέπει στην ανάκτηση του 15-20% της συνήθους προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Αν και το Μνημόνιο Συνεργασίας δεν έχει ακόμη υπογραφεί επίσημα και η συμφωνία θα μπορούσε να εκτροχιαστεί από διαμάχες ή διαφωνίες σχετικά με θέματα όπως η τύχη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και τα τέλη διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, και οι δύο πλευρές έχουν ισχυρά κίνητρα για να τερματίσουν τον πόλεμο, όπως εκτιμά ο Economist.
Η κατεστραμμένη οικονομία του Ιράν χρειάζεται την επανέναρξη των εξαγωγών πετρελαίου, ενώ στις ΗΠΑ, ο Τραμπ θα ήθελε φθηνότερη βενζίνη εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Οι αγορές προεξοφλούν την ανακούφιση στον τομέα της ενέργειας. Το αργό Brent, το παγκόσμιο σημείο αναφοράς, έχει υποχωρήσει κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι, από επίπεδα πολύ πάνω από τα 110 δολάρια τον Μάιο. Οι traders ωστόσο μπορεί να βιάζονται λίγο.
Οι επιφυλακτικοί αγοραστές δεν υποβάλλουν ακόμη μεγάλες παραγγελίες για αργό πετρέλαιο από τον Κόλπο, σημειώνει ο Τομ Ριντ της Argus Media, ενός πρακτορείου που δημοσιεύει στοιχεία για τις τιμές. Ακόμη και αν η συμφωνία κρατήσει, η ομαλοποίηση της κατάστασης απαιτεί όχι μόνο τα δεξαμενόπλοια να αποχωρήσουν από τον Κόλπο, αλλά και να αρχίσουν να επιστρέφουν, την επανεκκίνηση της παραγωγής και την αύξηση της διύλισης σε παγκόσμιο επίπεδο — όλα αυτά θα χρειαστούν χρόνο. Μας περιμένει ένα νευρικό καλοκαίρι, προεξοφλεί το στέλεχος της Argus Media μιλώντας στον Economist.
Για να αρχίσει να ρέει και πάλι μεγάλη ποσότητα πετρελαίου από τον Κόλπο, πρέπει πρώτα να αποναρκοθετηθούν τα Στενά του Ορμούζ. Ένας χάρτης που εκδόθηκε από το IRGC (Φρουροί της Επανάστασης), την ελίτ μαχητική δύναμη του Ιράν, και τον οποίο είδε το The Economist, υποδηλώνει ότι οι νάρκες έχουν τοποθετηθεί ακριβώς στα σημεία όπου συνήθως πλέουν τα πλοία. Οι εναλλακτικές διαδρομές, κατά μήκος των ακτών του Ιράν και του Ομάν, είναι επικίνδυνες και στενές. Λίγα πλοία τολμούν να τις ακολουθήσουν (βλ. διάγραμμα 1).
Οι ΗΠΑ διαθέτουν πλοία αποναρκοθέτησης στην περιοχή, ενώ η Βρετανία και η Γαλλία έχουν προσφερθεί να βοηθήσουν σε ό,τι έχει απομείνει από το ιρανικό ναυτικό. Πλοία με θάρρος θα επιχειρήσουν τη διέλευση πριν από τότε. Ένας Έλληνας πλοιοκτήτης δηλώνει ότι θα το πράξει σύντομα. Ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες μειώνουν τα συμπληρωματικά ασφάλιστρα για τα ταξίδια στον Κόλπο κατά 50% για ορισμένους πελάτες, αναφέρει ο John Ollett της Argus. Η Mercuria, μια ελβετική εμπορική εταιρεία, ένας Κινέζος εισαγωγέας και ένα βιετναμέζικο διυλιστήριο αναζητούν πλοία για να μεταφέρουν πετρέλαιο από τον Κόλπο τις επόμενες δέκα ημέρες.
Ωστόσο, οι περισσότεροι πλοιοκτήτες ενδέχεται να περιμένουν μέχρι να καταστεί ασφαλής η διαδρομή, κάτι που θα μπορούσε να διαρκέσει ακόμη έξι εβδομάδες ή και περισσότερο. Σύμφωνα με την Kpler, μια εταιρεία παρακολούθησης πλοίων, κανονικά δεν θα χρειαζόταν περισσότερο από 10-15 ημέρες για να αποχωρήσουν τα 118 φορτωμένα δεξαμενόπλοια που βρίσκονται επί του παρόντος σε αδράνεια στον Κόλπο. Η απομάκρυνσή τους, καθώς πραγματοποιείται η αποναρκοθέτηση, θα είναι σημαντικά πιο αργή.
Με την επιστροφή των δεξαμενόπλοιων, οι παραγωγοί του Κόλπου θα αρχίσουν ξανά την άντληση. Δεν έχουν αναφερθεί σοβαρές ζημιές στα κοιτάσματά τους. Επιπλέον, καθώς είχαν περιορίσει την παραγωγή όταν τα αποθέματα ήταν γεμάτα κατά περίπου 50%, οι περισσότεροι διαθέτουν την ευελιξία να αυξήσουν την παραγωγή πριν επιλυθούν πλήρως τα ναυτιλιακά εμπόδια. Τα μεγάλα κοιτάσματα με ελαφρύτερο αργό, κυρίως στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), θα είναι τα πρώτα που θα ξαναρχίσουν τη λειτουργία τους. Αυτά αναμένεται να φτάσουν στα προπολεμικά επίπεδα παραγωγής εντός τριών μηνών, σύμφωνα με τον Frédéric Lasserre της Gunvor, μιας εταιρείας εμπορίας πετρελαίου.
Οι περισσότεροι αναλυτές αναμένουν ότι η συνολική παραγωγή στον Κόλπο θα φτάσει το 30-50% των επιπέδων του Φεβρουαρίου έως τα μέσα Ιουλίου, το 60-70% έως τα μέσα Σεπτεμβρίου και το 80-90% έως το τέλος του έτους. Σε αυτό το σενάριο, το Brent θα πλησιάσει τα 75 δολάρια το βαρέλι. Οι τιμές στον Κόλπο και εκτός αυτού, οι οποίες παρουσίασαν απόκλιση όταν έκλεισε για πρώτη φορά το στενό πέρασμα στο Ορμούζ, συγκλίνουν και πάλι (βλ. διάγραμμα 2).
Η αγορά πετρελαίου απέχει από την αφθονία
Ωστόσο, ο προπολεμικός κόσμος της πετρελαϊκής αφθονίας απέχει πολύ. Καταρχάς, ακόμη και αν τα πλοία που αναχωρούν αρχίσουν σύντομα να διασχίζουν το στενό του Ορμούζ, αυτά που εισέρχονται ενδέχεται να μην επιστρέψουν στο σύνολό τους για τέσσερις ή πέντε μήνες, προβλέπει η BRS, μια εταιρεία ναυλομεσιτείας. Τα περίπου 50 μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια που περιμένουν έξω από τον Κόλπο ή στα ανοικτά των ακτών της Ινδίας μπορούν να φορτώσουν μόνο την ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου δύο εβδομάδες προπολεμικών εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή. Πολλά πλοία που μετακινήθηκαν σε ασφαλείς και επικερδείς διαδρομές στον Ατλαντικό όταν ξέσπασε ο πόλεμος πρέπει να ολοκληρώσουν τα τρέχοντα ταξίδια τους και θα περιμένουν να αυξηθούν τα ναύλα στον Κόλπο πριν επιστρέψουν. Οι ασφαλιστές θα μειώσουν τα ασφάλιστρα μόνο όταν διασφαλιστεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και οι μεγάλοι ναυτιλιακοί όμιλοι διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ για εβδομάδες, λέει ο Ellis Morley της Howden, μιας εταιρείας μεσιτείας ασφαλίσεων.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των διοδίων. Ο Τραμπ αναφέρει ότι το Ιράν έχει συμφωνήσει να μην επιβάλει διόδια για 60 ημέρες. Ωστόσο, το Ιράν έχει αφήσει να εννοηθεί ότι πιθανώς αντί διοδίων να επιβάλει «τέλη». Έχει ήδη ιδρύσει την Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου (PGSA) για τη διαχείριση του συστήματος, ενώ στα τέλη Απριλίου η κεντρική τράπεζά του επιβεβαίωσε την είσπραξη της πρώτης δόσης εσόδων. Ένα νομοσχέδιο που προβλέπει τη διάθεση του 30% των εσόδων στις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του IRGC, προχωρά με γοργούς ρυθμούς στο κοινοβούλιο. Οι πρόσφατες ανακοινώσεις τους υποδηλώνουν ότι θεωρούν τη ρυθμιζόμενη κυκλοφορία ως τη νέα κανονικότητα και την απεριόριστη διέλευση ως την παρέκκλιση, σύμφωνα με πηγή που είναι εξοικειωμένη με την πολιτική τους.
Ωστόσο, εκτός αν η ειρηνευτική συμφωνία περιλαμβάνει την άρση των αμερικανικών κυρώσεων κατά της PGSA και του IRGC, όποιος πληρώνει σε αυτούς κινδυνεύει να μπει στη μαύρη λίστα των ΗΠΑ. Αυτό θα αποτρέψει όλους εκτός από τους πιο ριψοκίνδυνους φορείς εκμετάλλευσης. Όλα αυτά σημαίνουν ότι η προσφορά πιθανότατα θα παραμείνει περιορισμένη για κάποιο διάστημα, ακόμη και μετά την επίτευξη πραγματικής εκεχειρίας. Επιπλέον, οι traders αναμένουν ότι οι ΗΠΑ θα ακυρώσουν την επόμενη αποδέσμευση από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης, υπό το φως του Μνημονίου Συνεργασίας, κάτι που θα στερούσε από την παγκόσμια αγορά 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα σε εξαγωγές. Η ζήτηση, η οποία συνήθως αυξάνεται το καλοκαίρι, ενδέχεται να ανακάμψει πολύ πιο γρήγορα με την είδηση του τερματισμού των εχθροπραξιών. Η Κίνα, η οποία έχει μειώσει τις εισαγωγές αργού κατά το εντυπωσιακό ποσό των 5 εκατ. βαρελιών την ημέρα —περίπου το 5% της παγκόσμιας προσφοράς— ενδέχεται να είναι η πρώτη στη σειρά.
Η Morgan Stanley προβλέπει έλλειμμα προσφοράς πετρελαίου ύψους 3,4 εκατ. βαρελιών την ημέρα κατά το τρίτο τρίμηνο του έτους, το οποίο θα εξαντλήσει τα παγκόσμια αποθέματα —που βρίσκονται ήδη σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα— με ρυθμό 2,1 εκατ. βαρελιών την ημέρα και θα διατηρήσει τις τιμές σε υψηλά επίπεδα.
Ακριβότερο «dated Brent»
Η τράπεζα προβλέπει ότι το «dated Brent», όπως είναι γνωστό το πετρέλαιο που θα παραδοθεί τις επόμενες εβδομάδες, θα κυμανθεί κατά μέσο όρο στα 90 δολάρια μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου και στα 80 δολάρια τους τελευταίους τρεις μήνες του έτους. Αυτό είναι 20 δολάρια περισσότερα από ό,τι είχε προβλέψει τον Φεβρουάριο για την ίδια περίοδο. Εάν οι κυβερνήσεις αποφασίσουν να αναπληρώσουν τα στρατηγικά τους αποθέματα — ή, για όσες δεν διαθέτουν τέτοια αποθέματα, να τα δημιουργήσουν — αυτό μπορεί να προσθέσει έως και 2 εκατ. b/d στη παγκόσμια ζήτηση το επόμενο έτος. Οι τιμές των διυλισμένων προϊόντων είναι ακόμη πιο δύσκολο να προβλεφθούν.
Εκτός από την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, οι οποίες διαθέτουν άφθονο αργό, οι ασιατικές εταιρείες διύλισης πρέπει να περιμένουν την άφιξη των προμηθειών από τον Κόλπο. Στον ίδιο τον Κόλπο, οι ιρανικές επιθέσεις έχουν προκαλέσει ζημιές σε πολλά μεγάλα διυλιστήρια· η ανάκαμψη της παραγωγικής ικανότητας ενδέχεται να διαρκέσει μήνες. Περαιτέρω καθυστερήσεις στις αποστολές προϊόντων θα μπορούσαν να εξαντλήσουν τα αποθέματα στην Αφρική (που αντιμετωπίζει έλλειψη βενζίνης), στην Ασία (μεγάλη εισαγωγέας νάφθας, πρώτης ύλης για πλαστικά, και υγραερίου, καυσίμου μαγειρικής) και στην Ευρώπη (που εξαρτάται από τον Κόλπο για καύσιμα αεροσκαφών και ντίζελ). Οι αμερικανικές εταιρείες διύλισης, έχοντας στραφεί στην παραγωγή ντίζελ και καυσίμου αεροσκαφών για εξαγωγή, ενδέχεται τώρα να επιστρέψουν στην παραγωγή βενζίνης για την εγχώρια αγορά — ωστόσο, τα εγχώρια αποθέματα είναι τόσο χαμηλά που οι τιμές στα βενζινάδικα ενδέχεται να παραμείνουν υψηλές για κάποιο διάστημα, ή ακόμη και να αυξηθούν εκ νέου.
Και ο κίνδυνος να ανακτήσει το Ιράν τον έλεγχο του Ορμούζ — ή, ακόμα χειρότερα, να ξαναρχίσουν οι εχθροπραξίες — ενδέχεται να προσθέσει μια επιβάρυνση έως και 10 δολάρια ανά βαρέλι στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου για μεγάλο χρονικό διάστημα, εκτιμά η συμβουλευτική εταιρεία Rystad Energy. Ο Τραμπ μπορεί να έθεσε τέλος στην ιρανική του περιπέτεια εγκαίρως, ώστε να αποφευχθεί μια καταστροφή. Ωστόσο, μέρος της ζημίας που προκάλεσε στις αγορές ενέργειας ενδέχεται να μην αναστραφεί ποτέ.
