Στη Ρωσία οι πολίτες επιστρέφουν στη χρήση μετρητών, καθώς οι διακοπές λειτουργίας του διαδικτύου μέσω κινητών τηλεφώνων διαταράσσουν τις πληρωμές με κάρτες, ενώ όλο και περισσότερες επιχειρήσεις επιδιώκουν να αποφύγουν τη φορολογία υπό την αυξανόμενη οικονομική πίεση, περισσότερο από τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου με την Ουκρανία.
Ο Τάρας Σκβόρτσοφ, οικονομικός διευθυντής της μεγαλύτερης ρωσικής τράπεζας Sberbank, προειδοποίησε τον περασμένο μήνα ότι υπάρχουν «πολύ σοβαρά σημάδια» ότι όλο και περισσότερες επιχειρήσεις πληρώνουν τους μισθούς «σε φακέλους» κάτω από το τραπέζι
Η Ρωσία έχει θέσει σε κυκλοφορία 1,56 τρισ. ρούβλια (14,8 δισ. λίρες· 20 δισ. δολάρια) σε μετρητά από την αρχή του έτους – η μεγαλύτερη αύξηση για την αντίστοιχη περίοδο σε οποιοδήποτε έτος εκτός της πανδημίας του Covid-19, σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας που ανέλυσε το BBC.
Η απότομη αύξηση αυτή συμβαίνει εν μέσω ενός κύματος επιθέσεων με ουκρανικά drones, οι οποίες έχουν οδηγήσει επανειλημμένα το Κρεμλίνο να διακόψει την πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω κινητών συσκευών σε μεγάλες περιοχές της χώρας, με αποτέλεσμα πολλοί να μην μπορούν να πληρώσουν με κάρτα. Η κυβέρνηση δηλώνει ότι ο στόχος των διακοπών είναι η αντιμετώπιση των επιθέσεων με drones.
«Το να έχεις μετρητά στη διάθεσή σου σου δίνει μια αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας», δήλωσε στο BBC μια γυναίκα στη Μόσχα υπό τον όρο της ανωνυμίας. «Αν συμβεί κάποια έκτακτη ανάγκη στην πόλη, ξέρω ότι θα μπορώ ακόμα να αγοράσω είδη πρώτης ανάγκης, ακόμα και αν το δίκτυο κινητής τηλεφωνίας έχει πέσει».
H αύξηση των μετρητών σε κυκλοφορία στη Ρωσία έφτασε σε υψηλό πενταετίας
Η τελευταία αυτή αύξηση έρχεται σε συνέχεια αρκετών προηγούμενων αυξήσεων στις αναλήψεις μετρητών κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς οι Ρώσοι αναζητούσαν ένα μαξιλάρι ασφαλείας ενάντια στην αβεβαιότητα.
Άλμα στα μετρητά που κυκλοφορούν στη Ρωσία
Τα μετρητά σε κυκλοφορία σημείωσαν άλμα μετά την ανακοίνωση του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν για μερική επιστράτευση τον Σεπτέμβριο του 2022, καθώς και κατά τη διάρκεια μιας σύντομης ανταρσίας της ομάδας μισθοφόρων «Βάγκνερ» τον Ιούνιο του 2023.
Τώρα, αυτή η μεταβολή δυσχεραίνει την είσπραξη φόρων από το κράτος, ακριβώς τη στιγμή που αυτό αντιμετωπίζει ένα διευρυνόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα και χρειάζεται κάθε ρούβλι που μπορεί να συγκεντρώσει για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Αν και ο τομέας του πετρελαίου και του φυσικού αερίου της Ρωσίας, ο οποίος αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τέταρτο των κρατικών εσόδων, έχει ωφεληθεί από την πρόσφατη άνοδο των τιμών του πετρελαίου μετά τον πόλεμο με το Ιράν, η ευρύτερη οικονομία παρουσιάζει επιβράδυνση.
Τον Μάιο, το ρωσικό υπουργείο Οικονομίας μείωσε την πρόβλεψή του για την αύξηση του ΑΕΠ στο 0,4% για το 2026, οδηγώντας τη χώρα προς την πιο αδύναμη οικονομική ανάπτυξη από το 2022.
Για να ενισχύσει τα έσοδα, το Κρεμλίνο αύξησε τον ΦΠΑ από 20% σε 22% τον Ιανουάριο και μείωσε το κατώτατο όριο στο οποίο οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις υποχρεούνται να τον καταβάλλουν, ωθώντας πολλές εταιρείες που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο χείλος της κατάρρευσης.
Με τα περιθώρια κέρδους να συμπιέζονται από την αύξηση των φόρων και την επιβράδυνση της οικονομίας, τα φαρμακεία, τα εστιατόρια, τα κέντρα αισθητικής και τα μικρά καταστήματα της γειτονιάς κατευθύνουν όλο και περισσότερο τους πελάτες προς τις πληρωμές με μετρητά, προκειμένου να κρατήσουν μεγαλύτερο μέρος των εσόδων εκτός λογιστικών βιβλίων.
«Τα πάγκοι στην αγορά μας κλείνουν το ένα μετά το άλλο, επειδή δεν είναι πλέον κερδοφόρο να παραμείνουν ανοιχτά», δήλωσε στο BBC μια γυναίκα που διευθύνει ένα μικρό κατάστημα ρούχων σε μια αγορά της δυτικής πόλης Πσκόβ.
«Οι περισσότεροι από όσους εξακολουθούν να λειτουργούν ζητούν από τους πελάτες να πληρώνουν με μετρητά όποτε μπορούν, ώστε να περνάνε λιγότερα χρήματα από το ταμείο».
Ο Τάρας Σκβόρτσοφ, οικονομικός διευθυντής της μεγαλύτερης ρωσικής τράπεζας Sberbank, προειδοποίησε τον περασμένο μήνα ότι υπάρχουν «πολύ σοβαρά σημάδια» ότι όλο και περισσότερες επιχειρήσεις πληρώνουν τους μισθούς «σε φακέλους» κάτω από το τραπέζι.
«Πρόκειται για μια πολύ ανησυχητική στιγμή… Δεν παρατηρούμε επιστροφή μετρητών στο τραπεζικό σύστημα μέσω της είσπραξης μετρητών, των ΑΤΜ ή των τερματικών αυτοεξυπηρέτησης», δήλωσε ο Σκβόρτσοφ, σύμφωνα με σχόλιά του που αναφέρθηκαν από το πρακτορείο ειδήσεων Interfax. «Τα μετρητά παραμένουν στα χέρια των πολιτών».
Περίπου το 6% των επιχειρηματιών δήλωσαν ότι κατέφυγαν σε «γκρίζες πρακτικές» για να αντιμετωπίσουν το νέο φορολογικό βάρος, συμπεριλαμβανομένης της αποφυγής της έκδοσης αποδείξεων ταμειακής μηχανής, σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη τον Μάιο από τη μεγαλύτερη ένωση ΜΜΕ της Ρωσίας, την Opora Russia.
Οι πληρωμές σε μετρητά βοηθούν τις επιχειρήσεις να υποεκτιμούν τον κύκλο εργασιών τους, ώστε να παραμείνουν κάτω από το όριο ΦΠΑ, ενώ οι μισθοί σε μετρητά τις βοηθούν να αποφύγουν τους φόρους μισθοδοσίας.
Οι Ρώσοι στρέφονται στα μετρητά εν μέσω αυξήσεων φόρων και διακοπών στο διαδίκτυο
«Πόλεμος» στην παραοικονομία
Η καταπολέμηση της παραοικονομίας έχει καταστεί βασικός στόχος για το Κρεμλίνο. Πριν τεθεί σε ισχύ η αύξηση του ΦΠΑ, ο Πούτιν προειδοποίησε ότι οι νέοι κανόνες δεν πρέπει να ωθήσουν τις επιχειρήσεις στην παραοικονομία και ζήτησε «ριζική μείωση της παράνομης απασχόλησης».
«Ένας κλάδος της κυβέρνησης προσπαθεί να αποσπάσει όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα από τους πολίτες μέσω υψηλότερων φόρων, προστίμων και άλλων επιβαρύνσεων», δήλωσε στο BBC ο Αλεξάντερ Κολιάντρ, μη μόνιμος ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής.
«Ωστόσο, ένας άλλος κλάδος, στην προσπάθειά του να αντιμετωπίσει τις λεγόμενες τρομοκρατικές απειλές, υπονομεύει αυτή τη στρατηγική, καθιστώντας πιο δύσκολη την είσπραξη των φόρων», πρόσθεσε, αναφερόμενος στις διακοπές λειτουργίας του κινητού διαδικτύου.
Η συνήθεια της σοβιετικής εποχής να κρατάει κανείς τα χρήματά του «κάτω από το στρώμα» κάνει την επανεμφάνισή της, παρά τις διψήφιες αποδόσεις των τραπεζικών καταθέσεων, οι οποίες διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα καθώς η κεντρική τράπεζα καταπολεμά τον επίμονο, πυροδοτούμενο από τον πόλεμο πληθωρισμό.
