Μισθοί: Η σύγκλιση της Ελλάδας με την Ευρώπη περνά από την παραγωγικότητα

Η απόσταση που χωρίζει τις απολαβές των εργαζομένων από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει μεγάλη, παρότι οι μισθοί έχουν αυξηθεί και η ανεργία έχει υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια.

Το 2024 ο μέσος ετήσιος μισθός πλήρους απασχόλησης, προσαρμοσμένος ώστε να είναι συγκρίσιμος μεταξύ των κρατών-μελών, διαμορφώθηκε στην Ελλάδα περίπου στις 18.000 ευρώ. Ήταν ο δεύτερος χαμηλότερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 39.800 ευρώ.

Οι κλάδοι που δημιουργούν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο είναι κατά κανόνα και εκείνοι που προσφέρουν υψηλότερες αποδοχές

Παρά τις περί του αντιθέτου τοποθετήσεις αρκετών, το μισθολογικό χάσμα δεν μπορεί να κλείσει μόνο με αποφάσεις για τον κατώτατο μισθό ή με διοικητικές παρεμβάσεις στις αμοιβές. Η μόνιμη και ασφαλής σύγκλιση περνά από την αύξηση της αξίας που παράγεται ανά εργαζόμενο, με άλλα λόγια, από την παραγωγικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων.

Το συμπέρασμα αποτυπώνεται ανάγλυφα στα στοιχεία του ΙΟΒΕ για την ελληνική βιομηχανία. Οι κλάδοι που δημιουργούν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο είναι κατά κανόνα και εκείνοι που προσφέρουν υψηλότερες αποδοχές. Το γεγονός αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αύξηση της παραγωγικότητας θα μεταφέρεται αυτομάτως στους μισθούς. Δημιουργεί όμως, τις συνθήκε ώστε οι επιχειρήσεις να πληρώνουν καλύτερα χωρίς να αναγκάζονται να μετακυλίουν όλο το εργοδοτικό κόστος στις τιμές ή να χάνουν μερίδια αγοράς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι η συνολική παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας βρίσκεται περίπου στο 55% του μέσου όρου της ΕΕ

Οι μισθοί και τι δείχνει η βιομηχανία

Η παραγωγικότητα εργασίας στην ελληνική βιομηχανία ανήλθε το 2025 στις 56.600 ευρώ προστιθέμενης αξίας ανά εργαζόμενο, σε σταθερές τιμές του 2020. Το ποσό αντιστοιχεί στο 74% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αν η σύγκριση γίνει σε τρέχουσες τιμές, η βιομηχανία βρίσκεται στο 68% του μέσου όρου της ΕΕ και στη 13η θέση μεταξύ των κρατών-μελών. Αντίθετα, το σύνολο της ελληνικής οικονομίας κατατάσσεται στην 25η θέση και μόλις στο 53% της ευρωπαϊκής παραγωγικότητας.

Η διαφορά είναι ενδεικτική της δομής της ελληνικής οικονομίας, με την παραγωγικότητα στη βιομηχανία να είναι περίπου 60% υψηλότερη από εκείνη του συνόλου των εγχώριων κλάδων. Η βιομηχανία βρίσκεται στη δεύτερη θέση μεταξύ των μεγάλων τομέων της οικονομίας, πίσω από τις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες, ενώ απασχολεί περίπου το 9,5% των εργαζομένων.

Ακόμη μεγαλύτερες είναι οι αποκλίσεις στο εσωτερικό της. Η προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο φθάνει περίπου τις 327.000 ευρώ στη διύλιση πετρελαίου, τις 217.000 ευρώ στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και τις 150.000 ευρώ στα βασικά μέταλλα. Υψηλές επιδόσεις εμφανίζουν επίσης τα χημικά, τα φαρμακευτικά και τα ηλεκτρονικά προϊόντα. Στον αντίποδα βρίσκονται η ένδυση, η κλωστοϋφαντουργία, τα έπιπλα, τα προϊόντα ξύλου και άλλες δραστηριότητες εντάσεως εργασίας. Σε γενικές γραμμές, η ίδια κατάταξη επαναλαμβάνεται και στις μέσες αμοιβές.

Το ευρωπαϊκό χάσμα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι η συνολική παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας βρίσκεται περίπου στο 55% του μέσου όρου της ΕΕ. Παρά τη βελτίωση της ανάπτυξης, των επενδύσεων και της απασχόλησης, η απόσταση παραμένει μία από τις βασικές αδυναμίες του παραγωγικού μοντέλου. Το χαμηλό αποτέλεσμα είναι βέβαιο πως δεν οφείλεται στο γεγονός ότι οι Έλληνες εργάζονται λιγότερο. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν οτι το 2025 η Ελλάδα είχε τη μεγαλύτερη πραγματική εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας στην ΕΕ, με 39,6 ώρες, έναντι 35,9 ωρών που ήταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος. Η διαφορά βρίσκεται στο κεφάλαιο, στην τεχνολογία, στην οργάνωση της παραγωγής, στις δεξιότητες και στο μέγεθος των επιχειρήσεων που υποστηρίζουν κάθε ώρα εργασίας.

Το ΔΝΤ, στην τελευταία αξιολόγηση της Ελλάδας, αναγνωρίζει ότι η αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 4,5% το 2026 ήταν σε γενικές γραμμές συμβατή με τις εξελίξεις στην παραγωγικότητα.

Ο ΟΟΣΑ εντοπίζει το πρόβλημα στον μεγάλο αριθμό πολύ μικρών επιχειρήσεων, πολλές από τις οποίες δυσκολεύονται να επενδύσουν, να υιοθετήσουν νέες τεχνολογίες, να εξάγουν και να μεγαλώσουν. Η ενίσχυση της επιχειρηματικής κλίμακας, της καινοτομίας και του ανταγωνισμού θεωρείται από τον οργανισμό απαραίτητη προϋπόθεση για υψηλότερους μισθούς και βιοτικό επίπεδο.

Το παράθυρο ευκαιρίας για την Ελλάδα βρίσκεται στις επενδύσεις που πραγματοποιούνται με τη στήριξη του Ταμείου Ανάκαμψης

Η λεπτή ισορροπία

Οι αυξήσεις των μισθών είναι αναγκαίες τόσο για την αποκατάσταση των απωλειών από τον πληθωρισμό όσο και για την αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού. Όταν, όμως, οι αμοιβές αυξάνονται σταθερά ταχύτερα από την παραγωγικότητα, αυξάνεται το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος. Οι επιχειρήσεις καλούνται τότε είτε να απορροφήσουν το κόστος από τα περιθώρια κέρδους είτε να το περάσουν στις τιμές είτε να περιορίσουν τις προσλήψεις και τις επενδύσεις.

Το ΔΝΤ, στην τελευταία αξιολόγηση της Ελλάδας, αναγνωρίζει ότι η αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 4,5% το 2026 ήταν σε γενικές γραμμές συμβατή με τις εξελίξεις στην παραγωγικότητα.

Προειδοποιεί, ωστόσο, ότι η παρατεταμένη αύξηση των μισθών με ταχύτερο ρυθμό από την παραγωγικότητα αποτελεί κίνδυνο για τον πληθωρισμό. Η ίδια σχέση βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάλυσης της ΕΚΤ. Για την Ευρωζώνη, η αποκλιμάκωση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος στηρίζεται στον συνδυασμό ηπιότερων μισθολογικών αυξήσεων και ενίσχυσης της παραγωγικότητας. Έτσι μπορούν να αυξάνονται οι πραγματικοί μισθοί χωρίς να ανατροφοδοτούνται επίμονα οι πληθωριστικές πιέσεις.

Οι μισθοί και οι επενδύσεις

Το παράθυρο ευκαιρίας για την Ελλάδα βρίσκεται στις επενδύσεις που πραγματοποιούνται με τη στήριξη του Ταμείου Ανάκαμψης. Περίπου το 38% του ελληνικού σχεδίου κατευθύνεται σε στόχους για την πράσινη ανάπτυξη και το 21,4% στην ψηφιακή μετάβαση, δηλαδή σε πεδία που μπορούν να αναβαθμίσουν τον εξοπλισμό, την ενεργειακή αποδοτικότητα και τις παραγωγικές δυνατότητες των επιχειρήσεων.

Οι εκτιμήσεις ειναι ότι η πλήρης εφαρμογή του σχεδίου μπορεί να αυξήσει το πραγματικό ΑΕΠ, κυρίως μέσα από την άνοδο των επενδύσεων και της συνολικής παραγωγικότητας. Οι μεταρρυθμίσεις που συνοδεύουν τα ευρωπαϊκά κονδύλια μπορούν να αφήσουν μόνιμο αποτύπωμα και μετά την ολοκλήρωση των εκταμιεύσεων.