Το «Ορμούζ» της Μαύρης Θάλασσας: Παγκόσμια ανησυχία από το «πυρ» σε σιτηρά και πετρέλαιο

Η Μαύρη Θάλασσα, κόμβος για το παγκόσμιο εμπόριο σε σιτήρα και η ζωτική γραμμή της Ουκρανίας για την παγκόσμια οικονομία, έχει μεταμορφωθεί αυτό το καλοκαίρι.

Οι επιθέσεις από τη Ρωσία και πιο πρόσφατα από την Ουκρανία έχουν βάλει φωτιά σε πλοία και λιμενικές υποδομές και στα δύο άκρα της θάλασσας, γεγονός που συνιστά ένα δυσοίωνο σημάδι για τον υπόλοιπο κόσμο.

Το βράδυ της Τρίτης, η Ουκρανία πραγματοποίησε επίθεση με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη στο ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ στη Μαύρη Θάλασσα, χτυπώντας «θέσεις αεράμυνας, προβλήτες και υποδομές λιμένων», δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Η Ρωσία μετέφερε μεγάλο μέρος του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας στο Νοβοροσίσκ νωρίτερα μετά από επανειλημμένες ουκρανικές επιθέσεις σε πλοία της που ήταν αγκυροβολημένα στην Κριμαία.

«Ο στόλος κατοχής και όλες οι υποδομές που τον υποστηρίζουν δεν θα είναι ασφαλή όσο συνεχίζεται η ρωσική επιθετικότητα», δήλωσε ο Ζελένσκι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα σιτηρά και η κλιμάκωση

Η νυχτερινή επίθεση ήταν η τελευταία σε μια σειρά επιθέσεων που καταδεικνύουν την αυξανόμενη ικανότητα της Ουκρανίας να χτυπά τις ρωσικές ακτές της Μαύρης Θάλασσας και, σε συνδυασμό με τα ρωσικά φράγματα, απειλούν τώρα να σταματήσουν το εμπόριο σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο.

Η Ρωσία και η Ουκρανία είναι από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς σιτηρών στον κόσμο και οι αποστολές σιταριού από τις δύο χώρες αποτελούν ζωτική πηγή τροφίμων για πολλές φτωχές χώρες.

Η Μαύρη Θάλασσα, με τις εμπορικές οδούς της που διοχετεύουν τόσο τις ρωσικές όσο και τις ουκρανικές εξαγωγές μέσω του Βοσπόρου προς τον υπόλοιπο κόσμο, έχει αποτελέσει κρίσιμο σημείο στον πόλεμο.

Η Ρωσία έπληξε επανειλημμένα τα ουκρανικά λιμάνια το 2023, επιβραδύνοντας τις εξαγωγές σιτηρών.

Η διαφορά αυτή τη φορά είναι ότι η Ουκρανία μπορεί να αντεπιτεθεί.

Οι παράπλευρες απώλειες για τον υπόλοιπο κόσμο, καθώς οι δύο χώρες προσπαθούν να αναζητήσουν τα σημεία οικονομικής πίεσης η μία της άλλης, θα μπορούσαν να αποδειχθούν σημαντικές, σχολιάζει η The Wall Street Journal.

Το Κίεβο διεξάγει τη δική του εκστρατεία κατά των ναυτιλιακών οδών της Ρωσίας ανατολικότερα στη Μαύρη Θάλασσα, όπου ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη κυνηγούν πετρελαιοφόρα που κατευθύνονται προς ή από ρωσικά λιμάνια.

Η κυβέρνηση Τραμπ, ανησυχώντας για την απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας που προκύπτει από τη σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν, κάλεσε την Ουκρανία να περιορίσει τις επιθέσεις σε μη ρωσικά πλοία.

Τις τελευταίες εβδομάδες, οι δυνάμεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών της Ουκρανίας έχουν ισχυριστεί ότι έπληξαν 134 πλοία που ανήκουν στον «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας στην Αζοφική Θάλασσα, ανατολικά της Κριμαίας, και άλλα 84 στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

Ο διοικητής των δυνάμεων μη επανδρωμένων αεροσκαφών της Ουκρανίας, Ρόμπερτ Μπρόβντι, τα περιέγραψε ως μέρος της ευρύτερης στρατηγικής για να καταστεί η ρωσικά κατεχόμενη χερσόνησος ακατοίκητη για τις δυνάμεις κατοχής.

Είναι τόσο αποτελεσματικά που προκαλούν ανησυχία σε άλλες χώρες, καθώς χτυπούν δεξαμενόπλοια και εγκαταστάσεις γύρω από το λιμάνι του Νοβοροσίσκ στην Κοινοπραξία του Αγωγού της Κασπίας, η οποία μεταφέρει σχεδόν το 2% του παγκόσμιου πετρελαίου, κυρίως από το Καζαxστάν, και της οποίας οι μέτοχοι περιλαμβάνουν τις αμερικανικές Chevron και ExxonMobil.

Το εμπόριο σιτηρών αποτέλεσε οικονομική σανίδα σωτηρίας για το Κίεβο κατά τη διάρκεια του πολέμου, την οποία η Μόσχα φαίνεται τώρα πρόθυμη να διακόψει

Όπως το 2023

Το εμπόριο σιτηρών αποτέλεσε οικονομική σανίδα σωτηρίας για το Κίεβο κατά τη διάρκεια του πολέμου, την οποία η Μόσχα φαίνεται τώρα πρόθυμη να διακόψει, με ένα μπαράζ πρόσφατων επιθέσεων σε τρία κρίσιμα λιμάνια στην περιοχή της Οδησσού της Ουκρανίας και σε διεθνή πλοία που προσπαθούν να τα προσεγγίσουν.

Οι αναλυτές λένε ότι η κλιμάκωση θα μπορούσε να αυξήσει τις τιμές των τροφίμων σε ευάλωτες χώρες στην Αφρική και σε άλλες περιοχές.

Την περασμένη εβδομάδα, ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν δύο διεθνή εμπορικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με την υπηρεσία MarineTraffic του Kpler, η οποία ανέφερε ότι το ένα μετέφερε σιτάρι. Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι τα πλοία ήταν γεμάτα όπλα.

Ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πύραυλοι έχουν πλήξει 43 πλοία από τις 20 Ιουνίου, τα περισσότερα από τα οποία έφεραν σημαίες άλλων χωρών, σκοτώνοντας τουλάχιστον 21 άτομα, σύμφωνα με το γραφείο του εισαγγελέα της περιοχής της Οδησσού στην Ουκρανία.

Η επίθεση αυτή αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα τρίτο όλων των επιθέσεων σε πλοία από τότε που η Ρωσία ξεκίνησε την εισβολή της πριν από περίπου τεσσεράμισι χρόνια.

«Βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή σε μια κατάσταση παρόμοια με αυτήν που αντιμετωπίσαμε γύρω στο 2023, όταν κατέρρευσε ο διάδρομος σιτηρών μας. Είναι πολύ παρόμοια όσον αφορά το κλίμα, τη συμπεριφορά της αγοράς και τον τρόπο με τον οποίο όλα εξελίσσονται», δήλωσε ο Serhiy Vovk, διευθυντής του Κέντρου Στρατηγικών Μεταφορών της Ουκρανίας.

Οι γεωργικές εξαγωγές της Ουκρανίας συνήθως κορυφώνονται τον Σεπτέμβριο.

Αποχώρηση «γιγάντων» από το Τσορνομόρσκ

Η διακοπή της ναυτιλίας στη Μαύρη Θάλασσα θα άφηνε την Ουκρανία εξαρτημένη από ποτάμιες, σιδηροδρομικές και οδικές διαδρομές, αλλά η χωρητικότητα τέτοιων εναλλακτικών λύσεων είναι περιορισμένη.

«Όπως ακριβώς το Ιράν στόχευσε τις ενεργειακές οδούς στο Στενό του Ορμούζ, η Ρωσία στοχεύει τώρα τις παγκόσμιες αγορές τροφίμων στη Μαύρη Θάλασσα», δήλωσε τον περασμένο μήνα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρέι Σιμπίχα.

Προειδοποίησε για πιθανές αυξήσεις τιμών για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη την Αφρική, την Ασία, τη Μέση Ανατολή και τη Λατινική Αμερική και ζήτησε επείγουσα συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

Ο γίγαντας της ναυτιλίας Maersk δήλωσε ότι η τρέχουσα κατάσταση στο λιμάνι του Τσορνομόρσκ την ανάγκασε να σταματήσει τις δραστηριότητές της εκεί μέχρι νεωτέρας, ανακατευθύνοντας ορισμένα πλοία σε ένα ρουμανικό λιμάνι.

Η Kernel, ένας κορυφαίος εξαγωγέας ηλιέλαιου και σιτηρών, σταμάτησε επίσης τις δραστηριότητές της στο Τσορνομόρσκ καθώς κλιμακώθηκαν οι ρωσικές επιθέσεις.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης σιταριού στο Σικάγο αυξήθηκαν πάνω από τα 7 δολάρια ανά μπούσελ (σσ: 1 μπούσελ ισούται με περίπου 36 λίτρα) τον Ιούλιο για πρώτη φορά από τα τέλη του 2023, καθώς ο αντίκτυπος των βομβαρδισμών σε συνδυασμό με την επιδείνωση της ζέστης στις κύριες περιοχές καλλιέργειας σιταριού στον κόσμο ώθησαν τις τιμές υψηλότερα.

Έκτοτε, έχουν υποχωρήσει ελαφρώς.

«Καν’ το όπως το Ιράν»

Τον Ιούλιο, περισσότερο από το ήμισυ της ρωσικής δυναμικότητας διύλισης τέθηκε εκτός λειτουργίας λόγω ουκρανικών επιθέσεων, σύμφωνα με εκτιμήσεις της IIR Energy, μιας εταιρείας δεδομένων και πληροφοριών για την αγορά ενέργειας, με έδρα το Τέξας.

Και δεν φαίνεται διάθεση υποχώρησης από καμία πλευρά.

Κατά τη διάρκεια της στόχευσης των αποστολών σιτηρών από τη Ρωσία το 2023, η Ουκρανία στράφηκε στα λιμάνια της στον Δούναβη, πράγμα που σημαίνει ότι βασίστηκε στα λιμάνια των γειτόνων της για να επιτρέψουν στις εξαγωγές σιταριού της να περνούν από το έδαφός τους.

Ακόμα κι αν το Κίεβο το καταφέρει ξανά αυτό, η ναυτιλία κατά μήκος του Δούναβη είναι σημαντικά πιο ακριβή και τα ποτάμια λιμάνια μπορούν να καλύψουν μόνο έως και το ένα τρίτο των αναγκών της Ουκρανίας, λένε οι αναλυτές.
Ομοίως, η Ρωσία επιδιώκει να περιορίσει τις οικονομικές αρτηρίες της Ουκρανίας επιτιθέμενη άμεσα σε πλοία μεταφοράς χύδην φορτίου φορτωμένα με σιτηρά αντί να στοχεύει τα λιμάνια της, όπως έκανε στον τελευταίο πόλεμο των σιτηρών το 2023.

«Υπάρχουν ορισμένοι κανονιστικοί περιορισμοί που θα ίσχυαν πριν από τρία χρόνια και δεν ισχύουν πλέον», δήλωσε ο Sidharth Kaushal, ανώτερος ερευνητής στο think tank Royal United Services Institute.

«Χρειάζεται να χτυπήσεις μόνο τόσα πλοία, όπως έχουμε δει στο [Στενό του] Ορμούζ, ώστε να μην περάσει από εκεί».