Το Όρος Ράσμορ αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα των Ηνωμένων Πολιτειών. Για εκατομμύρια Αμερικανούς και επισκέπτες, τα πρόσωπα των Τζορτζ Ουάσινγκτον, Τόμας Τζέφερσον, Αβραάμ Λίνκολν και Θίοντορ Ρούζβελτ, σκαλισμένα στον γρανίτη των Μαύρων Λόφων της Νότιας Ντακότα, αποτελούν μια συμπυκνωμένη εικόνα της αμερικανικής ιστορίας και ισχύος. Για τους Λακότα, όμως, η ίδια τοποθεσία έχει μια εντελώς διαφορετική σημασία: πρόκειται για ιερή γη, συνδεδεμένη με την κοσμολογία, την ταυτότητα και τις μακροχρόνιες διεκδικήσεις τους απέναντι στο αμερικανικό κράτος.
Η αντίφαση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς το μνημείο έχει εξελιχθεί σε ένα από τα κατεξοχήν σύμβολα του κινήματος «Make America Great Again». Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ο μοναδικός πρόεδρος των ΗΠΑ που έχει μιλήσει στο Όρος Ράσμορ δύο φορές, με τις ομιλίες του, που πραγματοποιήθηκαν με διαφορά έξι ετών για τον εορτασμό της Ημέρας Ανεξαρτησίας, να χρησιμοποιούν το μνημείο ως σκηνικό για την προβολή της δικής του εκδοχής της αμερικανικής ιστορίας, αναφέρει ο ιστορικός Μάθιου Ντέιβις σε άρθρο του στους Financial Times.
Μάλιστα, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να προστεθεί και το δικό του πρόσωπο στο βουνό, παρότι πρακτικά δεν υπάρχει χώρος για κάτι τέτοιο. Η ιδέα αυτή μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πολιτικό αστείο ή υπερβολή, αποκαλύπτει όμως τη βαθύτερη σχέση που έχει αναπτύξει το MAGA με το μνημείο. Αν το κίνημα είχε ένα εθνικό τοτέμ, το Όρος Ράσμορ θα ήταν ένας προφανής υποψήφιος.
Ωστόσο, η ιστορία του Ράσμορ είναι πολύ πιο σύνθετη από την εικόνα ενός «ιερού της αμερικανικής δημοκρατίας». Το μνημείο έχει κατά καιρούς θεωρηθεί σύμβολο ελευθερίας, εθνικής ενότητας και δημοκρατίας, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί αναπαράσταση της αμερικανικής επέκτασης, υπενθύμιση της εκδίωξης των αυτοχθόνων πληθυσμών και τόπο πολιτικής διαμαρτυρίας. Η σημερινή προσπάθεια να ταυτιστεί αποκλειστικά με ένα συγκεκριμένο πατριωτικό αφήγημα κινδυνεύει, επομένως, να αποδυναμώσει ακριβώς εκείνο το στοιχείο που το καθιστά σημαντικό: την ικανότητά του να αντικατοπτρίζει τις αντιφάσεις της αμερικανικής ιστορίας.
Πως το μνημείο στο Όρος Ράσμορ άλλαξε υφή
Αρχικά, άλλωστε, το Όρος Ράσμορ δεν είχε σχεδιαστεί ως πολιτικό μνημείο. Η ιδέα προέκυψε τη δεκαετία του 1920, όταν η οικονομία της Νότιας Ντακότα αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα. Ο ιστορικός της πολιτείας Ντόαν Ρόμπινσον αναζητούσε έναν τρόπο να προσελκύσει τουρίστες και να διαφοροποιήσει την τοπική οικονομία. Η αρχική του πρόταση ήταν να δημιουργηθεί ένα μνημείο με μορφές που συνδέονταν με την ιστορία της αμερικανικής Δύσης, μεταξύ των οποίων ο ηγέτης των Λακότα Ρεντ Κλάουντ, οι εξερευνητές Μεριγουέδερ Λιούις και Γουίλιαμ Κλαρκ και ο στρατηγός Τζορτζ Άρμστρονγκ Κάστερ.
Η άφιξη, όμως, του γλύπτη Γκάτσον Μπόργκλουμ άλλαξε ριζικά το σχέδιο. Ο Μπόργκλουμ ήταν ένας εξαιρετικά ταλαντούχος αλλά και ιδιαίτερα αμφιλεγόμενος καλλιτέχνης, με έντονα εθνικιστικές αντιλήψεις. Πριν από το Ράσμορ είχε εργαστεί στο γιγαντιαίο μνημείο της Συνομοσπονδίας στο Στόουν Μάουντεν, έξω από την Ατλάντα, ένα έργο που συνδεόταν στενά με την αναβίωση της Κου Κλουξ Κλαν. Η σχέση του με την οργάνωση δεν κράτησε, καθώς οι δύο πλευρές συγκρούστηκαν για οικονομικά και διοικητικά ζητήματα, όμως η πολιτική του σκέψη είχε ήδη επηρεαστεί από τον φυλετικό εθνικισμό της εποχής.
Όταν ο Μπόργκλουμ στάθηκε στο Όρος Ράσμορ για την τελετή θεμελίωσης, την 1η Οκτωβρίου 1925, είχε πλέον μετατρέψει το σχέδιο από ένα τουριστικό αξιοθέατο σε ένα μνημείο της αμερικανικής εθνικής ιδέας. Το όραμά του ήταν να τιμήσει την αμερικανική επέκταση και αυτό που θεωρούσε αποθέωση του δυτικού πολιτικού πολιτισμού.
Σε αυτήν ακριβώς την εκδοχή του Ράσμορ φαίνεται να συνομιλεί η πολιτική του Τραμπ. Οι ομιλίες του στο μνημείο παρουσίασαν μια εξιδανικευμένη εκδοχή της αμερικανικής ιστορίας, επικεντρωμένη στην εθνική ισχύ, στην επέκταση, στην πολιτική παράδοση και στην αμερικανική ιδιαιτερότητα. Από αυτή την οπτική, το Ράσμορ γίνεται ένα ιδιαίτερα κατάλληλο σκηνικό για το αφήγημα του MAGA.
Τα πάθη της Ιερής Γης των Λακότα
Υπάρχει όμως μια άλλη Αμερική που απουσιάζει από αυτή την εικόνα. Για τους Λακότα, οι Μαύροι Λόφοι αποτελούν την «καρδιά όλων όσων υπάρχουν» και κατέχουν κεντρική θέση στην κοσμολογία και την ταυτότητά τους. Η περιοχή περιλαμβάνει τόπους μεγάλης πνευματικής και ιστορικής σημασίας, ενώ σύμφωνα με την παράδοση των Λακότα, το κοντινό Σπήλαιο του Ανέμου συνδέεται με την εμφάνισή τους στον κόσμο.
Η σημασία των Μαύρων Λόφων είναι όμως και πολιτική, όπως τονίζει ο Ντέιβις. Η Συνθήκη του Φορτ Λάραμι του 1868 αναγνώρισε τη σημερινή δυτική Νότια Ντακότα, συμπεριλαμβανομένων των Μαύρων Λόφων, ως έδαφος των Λακότα. Η συμφωνία παραβιάστηκε λιγότερο από μία δεκαετία αργότερα, όταν η ανακάλυψη χρυσού στην περιοχή οδήγησε στην αμερικανική κατάληψη των λόφων. Η σύγκρουση κορυφώθηκε με τη Μάχη του Λιτλ Μπίγκχορν το 1876 και ακολούθησε μια μακρά περίοδος καταστολής και απώλειας γης.
Η σφαγή στο Γούντεντ Νι το 1890, η δημιουργία καταυλισμών και οικοτροφείων και οι πολιτικές που στόχευαν στην εξάλειψη της γλώσσας και του πολιτισμού των αυτοχθόνων αποτελούν μέρος αυτής της ιστορίας. Για τους Λακότα, επομένως, το Όρος Ράσμορ δεν είναι απλώς ένα μνημείο τεσσάρων προέδρων. Βρίσκεται πάνω σε γη που θεωρούν ιερή και η οποία, σύμφωνα με τη δική τους ιστορική αφήγηση, αφαιρέθηκε παράνομα από αυτούς. Η επιστροφή των Μαύρων Λόφων παραμένει μέχρι σήμερα κεντρικό αίτημα.
Αυτή η διάσταση απουσίαζε σε μεγάλο βαθμό από τις ομιλίες του Τραμπ. Το αποτέλεσμα είναι να ενισχύεται μία συγκεκριμένη ερμηνεία του μνημείου, αυτή της αμερικανικής ισχύος, της εθνικής υπερηφάνειας και της ιστορικής συνέχειας, εις βάρος των άλλων αφηγήσεων που συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο.
Κι όμως, η σημασία των μνημείων δεν είναι ποτέ στατική. Αλλάζει ανάλογα με την εποχή, την πολιτική συγκυρία και τις κοινωνίες που τα κοιτούν. Το Όρος Ράσμορ ξεκίνησε ως τουριστικό και οικονομικό σχέδιο, μετατράπηκε σε εθνικιστικό μνημείο και σήμερα έχει γίνει ένα από τα σύμβολα της πολιτικής ταυτότητας του MAGA.
Η ιστορία του δείχνει, τελικά, ότι ένα εθνικό μνημείο μπορεί να συμβολίζει ταυτόχρονα πολλές, ακόμη και αντικρουόμενες, Αμερικές. Αυτό που σήμερα παρουσιάζεται ως σύμβολο της Αμερικής του Τραμπ μπορεί, σε μερικές δεκαετίες, να διαβαστεί με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Στην 300ή επέτειο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, το Όρος Ράσμορ μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που σημαίνει σήμερα. Και ίσως αυτή ακριβώς η δυνατότητα πολλαπλών αναγνώσεων να είναι η πραγματική ιστορική του αξία.
