Ο πόλεμος στο Ιράν καθιστά δύσκολη τη δημιουργία επαρκών αποθεμάτων φυσικού αερίου στην Ευρώπη εν όψει του χειμώνα. Η Γηραία Ήπειρος είχε ξοδέψει πακτωλό χρημάτων για να αναπληρώσει τις αποθήκες, όταν η συρρίκνωση της προσφοράς που προκλήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία προκάλεσε ραγδαία αύξηση των τιμών.
Τα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρώπης για θέρμανση και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκονται και πάλι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει περιορίσει σοβαρά τη διακίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ — το οποίο συνήθως διαχειρίζεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών υγροποιημένου φυσικού αερίου — θέτοντας τους αγοραστές σε έντονο ανταγωνισμό μεταξύ τους για τα εναπομείναντα φορτία LNG, σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg.
Οι ανησυχίες για βραχυπρόθεσμες ελλείψεις έχουν ωθήσει επανειλημμένα τις καλοκαιρινές τιμές του φυσικού αερίου πάνω από εκείνες των χειμερινών συμβολαίων, μειώνοντας το κίνητρο για τους εμπόρους να αποθηκεύουν καύσιμα.
Στις 10 Αυγούστου η πληρότητα των αποθεμάτων ήταν μόλις στο 59%, το χαμηλότερο εποχιακό επίπεδο που έχει καταγραφεί από το 2009. Ο κίνδυνος είναι ότι η περιοχή διαθέτει ελάχιστο απόθεμα ασφαλείας έναντι διαταραχών στην προσφορά και απότομων αυξήσεων των τιμών, καθώς εισέρχεται στην περίοδο αιχμής της κατανάλωσης φυσικού αερίου, ενώ οι συνομιλίες ΗΠΑ- Ιράν είναι σε αδιέξοδο.
Αναζωπυρώνονται οι ανησυχίες σχετικά με τα αποθέματα φυσικού αερίου
Η Ευρώπη μπήκε στον περασμένο χειμώνα με αποθέματα χαμηλότερα από το κανονικό, αφού μια δύσκολη περίοδος αναπλήρωσης το 2025 δεν έδωσε στους εμπόρους αρκετά κίνητρα να αποθηκεύσουν φυσικό αέριο για μελλοντική παράδοση. Τα αποθέματα εξαντλήθηκαν πέρυσι λόγω περιόδων χειμερινού καιρού χωρίς άνεμο, που αύξησαν την κατανάλωση φυσικού αερίου. Οι εικασίες ότι η Γερμανία θα παρέμβει για να στηρίξει την αποθήκευση — κάτι που τελικά δεν συνέβη — προκάλεσαν διακυμάνσεις στις τιμές που μείωσαν ακόμη περισσότερο το κίνητρο για την αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Φέτος, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο του στενού του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά διακόψει τις εξαγωγές από το Κατάρ, που είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός LNG στον κόσμο. Οι πιο εκτεθειμένοι ασιατικοί αγοραστές έσπευσαν να αποσύρουν τα φορτία τους από την Ευρώπη. Το αναπτυσσόμενο καιρικό φαινόμενο «Ελ Νίνιο» και οι διαδοχικοί καύσωνες ενίσχυσαν περαιτέρω τη ζήτηση για καύσιμα ψύξης.
Ορισμένες χώρες αντέδρασαν άμεσα. Η Ιταλία, ο μεγαλύτερος αγοραστής LNG του Κατάρ στην Ευρώπη, ανανέωσε τα κίνητρα για την ενίσχυση της αποθήκευσης. Η Γερμανία συνεχίζει να αντιτίθεται σε τέτοια μέτρα, παρότι τα επίπεδα αποθεμάτων φυσικού αερίου της υστερούν σε σχέση με χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία.
Εάν η προσφορά παραμείνει περιορισμένη και η Ευρώπη εισέλθει στον χειμώνα με χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου, ενδέχεται να αναγκαστεί να πληρώσει ακόμη υψηλότερες τιμές κατά τους ψυχρότερους μήνες για να καλύψει τη ζήτηση σε θέρμανση και ηλεκτρική ενέργεια.
Οι ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου έχουν ήδη σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν την ίδια περίοδο το 2025, ενώ η διακοπή των προμηθειών LNG από το Κατάρ έχει καθυστερήσει την αναμενόμενη παγκόσμια υπερπροσφορά κατά τουλάχιστον δύο χρόνια, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.
Το πόσο έντονα θα πρέπει να ανταγωνιστεί η Ευρώπη για το LNG θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη ζήτηση της Κίνας, που αποτελεί σημαντικό καταναλωτή φυσικού αερίου, από την αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στα ιαπωνικά πυρηνικά εργοστάσια και από τις καιρικές συνθήκες στην Ασία.
Σε ποιο βαθμό βασίζεται η Ευρώπη στην αποθήκευση φυσικού αερίου;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο δίκτυο εγκαταστάσεων αποθήκευσης φυσικού αερίου στον κόσμο, μετά τις ΗΠΑ. Τα αποθέματα καλύπτουν συνήθως περίπου το 30% των χειμερινών αναγκών της Ένωσης σε φυσικό αέριο και πάνω από το 50% στις πιο κρύες ημέρες, ιδίως όταν οι χαμηλές ταχύτητες ανέμου περιορίζουν την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.
Η Ευρώπη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτά τα αποθέματα, καθώς η κατανάλωση φυσικού αερίου σχεδόν διπλασιάζεται όταν η ήπειρος ενεργοποιεί τα συστήματα θέρμανσης. Ακόμη και όταν προμηθευτές όπως η Νορβηγία, η Αλγερία και οι ΗΠΑ μεγιστοποιούν τις παραδόσεις τους, οι ροές μέσω αγωγών και οι εισαγωγές ΥΦΑ από μόνες τους συνήθως δεν αρκούν για να καλύψουν τη ζήτηση στις περιόδους αιχμής. Απρόβλεπτες και σοβαρές διακοπές στην προμήθεια μπορούν να αναδείξουν την αποθήκευση σε ακόμη πιο σημαντικό ρόλο.
Τι μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις
Το αν οι κυβερνήσεις – ειδικά η Γερμανία – θα παρέμβουν τους επόμενους μήνες για να υποστηρίξουν τις αγορές είναι ένα έντονο ερώτημα στις αγορές ενέργειας, καθώς θα μπορούσε ενδεχομένως να πυροδοτήσει έναν πόλεμο προσφορών με άλλες περιοχές που καταναλώνουν φυσικό αέριο.
Strait of Hormuz
Η νομοθεσία της ΕΕ επιτρέπει στις κυβερνήσεις να παρέμβουν και να διατάξουν ειδικές οντότητες να αγοράσουν φυσικό αέριο εάν οι παράγοντες της αγοράς δεν συμπληρώσουν τα αποθέματά τους εγκαίρως.
Εάν η αναταραχή στη Μέση Ανατολή συνεχιστεί και οι τιμές του φυσικού αερίου συνεχίσουν να αυξάνονται, η δημιουργία αποθεμάτων τώρα θα μπορούσε να αποδειχθεί προγνωστική, καθώς οι χώρες με περιορισμένα αποθέματα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ακόμη πιο περιορισμένη προσφορά τον χειμώνα και υψηλότερο κόστος. Αλλά εάν οι ροές καυσίμων από τον Περσικό Κόλπο ανακάμψουν βραχυπρόθεσμα και οι τιμές μειωθούν, όσοι διοχετεύουν τώρα καύσιμα σε αποθήκες κινδυνεύουν να έχουν γεμίσει τα αποθέματά τους με ακριβό φυσικό αέριο εις βάρος των πληρωτών.
Τον Μάιο, ο διαχειριστής της αγοράς φυσικού αερίου της Γερμανίας δήλωσε ότι δεν θα παρέμβει για την αναπλήρωση των αποθεμάτων, καθώς ήταν πεπεισμένος ότι οι ιδιωτικοί φορείς θα το έκαναν τελικά οι ίδιοι. Σε άλλες χώρες, όπως η Ιταλία και η Ολλανδία, οι κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να παρέχουν κάποια υποστήριξη.
Ορισμένα μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας και της Αυστρίας, έχουν κρατικά ελεγχόμενα «στρατηγικά» αποθέματα φυσικού αερίου που δεν είναι ελεύθερα διαθέσιμα για χρήση από την υπόλοιπη αγορά. Τα κρατικά αποθέματα καλύπτουν περίπου το 11% της συνολικής χωρητικότητας αποθήκευσης του μπλοκ, κατά μέσο όρο, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου. Η Γερμανία σχεδιάζει επίσης να κατασκευάσει ένα στρατηγικό απόθεμα φυσικού αερίου, αν και όχι εγκαίρως για αυτόν τον χειμώνα.
Ενώ η κρατική παρέμβαση μπορεί να διασφαλίσει την ασφάλεια του εφοδιασμού, κινδυνεύει να στρεβλώσει τις τιμές. Λίγοι αμφιβάλλουν ότι η Ευρώπη θα εξασφαλίσει αρκετά καύσιμα για τον χειμώνα. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι το κόστος και το κατά πόσον τα νοικοκυριά και η βιομηχανία μπορούν να αντέξουν μια ακόμη αύξηση στους λογαριασμούς θέρμανσης και ηλεκτρικού ρεύματος λίγα χρόνια μετά την τελευταία κρίση εφοδιασμού της περιοχής με φυσικό αέριο.
Θα έλυνε το πρόβλημα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη το τέλος του πολέμου με το Ιράν;
Μια συμφωνία που θα τερματίσει τις εχθροπραξίες και θα ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ θα ξεκλειδώσει την προμήθεια ΥΦΑ από τον Περσικό Κόλπο, εάν οι φορτωτές αισθάνονται ότι έχει αποκατασταθεί η ασφαλής διέλευση. Το Κατάρ σταμάτησε τις προσπάθειες για ταχεία αύξηση της παραγωγής τον Ιούλιο μετά από επίθεση σε δεξαμενόπλοιο στην πλωτή οδό.
Η ανακούφιση από το άνοιγμα του Ορμούζ δεν θα είναι άμεση, καθώς χρειάζονται περίπου δύο εβδομάδες ή και περισσότερο για να ταξιδέψει ένα δεξαμενόπλοιο από το Κατάρ στα ευρωπαϊκά λιμάνια. Θα χρειαστεί επίσης χρόνος για να επιστρέψουν οι ροές στην κανονική λειτουργία. Η παραγωγή στο Ras Laffan του Κατάρ, τη μεγαλύτερη εγκατάσταση ΥΦΑ στον κόσμο, έχει περιοριστεί από την ιρανική επίθεση την πρώτη εβδομάδα του πολέμου, οδηγώντας σε ακυρώσεις παραδόσεων.
