Μέση Ανατολή: Πώς ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία θα αποκλείσουν το Ιράν από την παγκόσμια αγορά πετρελαίου

Ό,τι κι αν συμβεί επισήμως στις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται κατά διαστήματα για μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, ανεπισήμως η Τεχεράνη γνωρίζει ότι έχει εδραιώσει de facto τον έλεγχο και των δύο βασικών θαλάσσιων διαδρομών διαμετακόμισης ενεργειακών πόρων στον κόσμο, των Στενών του Ορμούζ και του Στενού Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Το γνωρίζουν επίσης η Ουάσινγκτον, το Λονδίνο, οι Βρυξέλλες, το Πεκίνο και η Μόσχα.

Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά ελεγχόμενο από τεράστιες ιρανικές δυνάμεις κατά μήκος ολόκληρου του ανατολικού τμήματός του, εμποδίζοντας το πετρέλαιο και το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) που εξέρχεται από τη Μέση Ανατολή και κατευθύνεται είτε ανατολικά μέσω του Κόλπου του Ομάν και στη συνέχεια της Αραβικής Θάλασσας προς τους μεγάλους ασιατικούς αγοραστές, την Κίνα και την Ινδία, είτε δυτικά προς τον Κόλπο του Άντεν.

Στο μεταξύ, οι Χούθι ελέγχουν από την Υεμένη τα δεξαμενόπλοια που προσπαθούν να προσεγγίσουν το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ από τον Κόλπο του Άντεν και, πριν πλεύσουν προς τα πάνω στην Ερυθρά Θάλασσα, πριν περάσουν μέσω του Κόλπου του Σουέζ και εισέλθουν στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Πριν από την έναρξη της «Επιχείρησης Epic Fury» από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν είχε επισημάνει το ενδεχόμενο να κλείσει και τις δύο υδάτινες οδούς εάν απειλούνταν· μετά τις επιθέσεις, και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από την Τεχεράνη καθώς και την παρέμβασή της στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει πλέον «κλειδώσει» οριστικά τη μελλοντική της αντίδραση σε οποιεσδήποτε τέτοιες απειλές.

Πώς, λοιπόν, μπορούν τα νέα σχέδια μεταξύ των ΗΠΑ και της Σαουδικής Αραβίας να μετριάσουν αυτή την κατάσταση και πότε ενδέχεται να τεθούν σε ισχύ;

Ή μήπως ένα άλλο, πιο μυστικό σχέδιο που συζητείται επί του παρόντος μεταξύ της Ουάσινγκτον, του Τελ Αβίβ και των κρατών του Κόλπου προσφέρει μια ακόμη καλύτερη επιλογή για την αντιμετώπιση της Τεχεράνης, αναρωτιέται το Oil Price.

Η κοινοπραξία MERA Oil

Ένα σημαντικό τμήμα των υποδομών που συνδέονται με την αμερικανο-σαουδαραβική ιδέα, η οποία σηματοδοτεί μια ευρύτερη γεωπολιτική μετατόπιση, αφορά την ιδιωτική κοινοπραξία MERA Oil – μια κοινή επιχείρηση μεταξύ της αμερικανικής MWG Enterprises, του Patel Family Office και της PWS (συνεργάτη του σαουδαραβικού ομίλου AHQ Group) – η οποία ανακοινώθηκε επίσημα στα τέλη του περασμένου μήνα.

Έπειτα από τρία χρόνια συζητήσεων μεταξύ των εταίρων σχετικά με πιθανές τοποθεσίες, ο όμιλος έχει εισέλθει στο τελικό στάδιο επιλογής της τοποθεσίας που θα φιλοξενήσει το σχεδιαζόμενο ολοκληρωμένο διυλιστήριο και ενεργειακό διάδρομο εξαγωγών, ύψους 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα βρίσκεται εκτός των Στενών του Ορμούζ.

Η τελική τοποθεσία δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί επίσημα.

Το σχέδιο αφορά ένα ολοκληρωμένο διυλιστήριο δυναμικότητας 200.000 βαρελιών ημερησίως (bpd), συνδεδεμένο με υποδομές λιμανιού βαθέων υδάτων, μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις αποθήκευσης αργού πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων, καθώς και εγκαταστάσεις θαλάσσιων εξαγωγών.

Σύμφωνα με την κοινοπραξία, η θέση του εκτός των Στενών του Ορμούζ έχει σχεδιαστεί ειδικά ώστε να παρέχει μια ανθεκτική στις διαταραχές των διαδρομών πλατφόρμα εξαγωγών, με άμεση πρόσβαση στις διεθνείς ναυτιλιακές οδούς.

Θα αποσκοπούσε επίσης στη δημιουργία μιας μακροπρόθεσμης βιομηχανικής βάσης που θα ενίσχυε τη μεταποίηση, τα logistics, την τεχνική ικανότητα και — κυρίως — την ενεργειακή ασφάλεια στην περιοχή.

Μόλις ανακοινωθεί επίσημα η τοποθεσία, το έργο αναμένεται να περάσει στον μηχανολογικό σχεδιασμό, με την ολοκλήρωση της Φάσης Ένα να έχει ως στόχο το τέλος του 2029, και στη συνέχεια να ακολουθήσουν η θέση σε λειτουργία και οι εμπορικές δραστηριότητες.

Οι τοποθεσίες

Δεδομένων αυτών των επιχειρησιακών παραμέτρων – και του γεγονότος ότι πρέπει να ευθυγραμμιστεί με ευρύτερες προσπάθειες και στα έξι κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) (Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ) – μόνο δύο βιώσιμες τοποθεσίες θα επέτρεπαν την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Θα βρίσκονταν κάπου στον Κόλπο του Ομάν ή στην Αραβική Θάλασσα (όπως η Φουτζέιρα στα ΗΑΕ ή το Ντουκμ/Σαλαλάχ στο Ομάν), με αμφότερες να προσφέρουν εντελώς απεριόριστη πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό.

Αυτό θα ταίριαζε απόλυτα με μία από τις διαχρονικά αγαπημένες ιδέες της Ουάσινγκτον, τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC).

Αρχικά εγκαινιάστηκε στη Σύνοδο Κορυφής της G20 το 2023, αλλά παρέμεινε στάσιμος.

Πλέον οι Αμερικανοί σχεδιαστές εκτιμούν ότι θα μπορούσε τελικά να εκτρέψει περίπου το 60% της εμπορευματικής κίνησης με κοντέινερ που σήμερα διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.

Η αρχιτεκτονική του βασίζεται σε δύο ολοκληρωμένους διαδρόμους: έναν ανατολικό θαλάσσιο κλάδο που συνδέει τα δυτικά λιμάνια της Ινδίας με τον Αραβικό Κόλπο και ένα βόρειο χερσαίο σιδηροδρομικό δίκτυο που διασχίζει τη Σαουδική Αραβία και την Ιορδανία προς το ισραηλινό λιμάνι της Χάιφα, από όπου η θαλάσσια μεταφορά μικρών αποστάσεων συνδέεται απευθείας με την Ευρώπη.

Καθοριστικής σημασίας είναι ότι ο πολεμικός επανασχεδιασμός του 2026 τοποθετεί τον ανατολικό θαλάσσιο κλάδο στο Ομάν αντί για τα ΗΑΕ, επιτρέποντας στα πλοία από την Ινδία να ξεφορτώνουν εξ ολοκλήρου εκτός των Στενών του Ορμούζ, προτού μεταφέρουν το φορτίο στο σιδηροδρομικό δίκτυο της Αραβικής Χερσονήσου.

Επεκτάσεις

Πρόσθετοι κόμβοι «IMEC Plus» μέσω της Αιγύπτου και της Συρίας βρίσκονται υπό συζήτηση, ώστε να δημιουργηθεί ένα ευρύτερο πλέγμα χερσαίων εναλλακτικών διαδρομών, ενώ νέα νομικά πλαίσια – συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου Ινδίας – ΕΕ και του Eastern Mediterranean Gateway Act της Γερουσίας των ΗΠΑ – έχουν επισήμως ορίσει την Ελλάδα ως ευρωπαϊκό κόμβο εισόδου, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), με τον οποίο μίλησε αποκλειστικά την περασμένη εβδομάδα το OilPrice.com.

Ο IMEC θα έδινε επίσης στην Ουάσινγκτον κρίσιμο βαθμό ελέγχου επί των ροών πετρελαίου και LNG, αντί της Κίνας, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των Στενών του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, λόγω του ελέγχου του Πεκίνου επί του Ιράν.

Αυτό καθιερώθηκε βάσει των πλήρων όρων της «Συνολικής Συμφωνίας Συνεργασίας Ιράν – Κίνας 25 Ετών».

Μια άλλη, ακόμη πιο μυστικοπαθής, επιλογή που επεξεργάζονται τώρα προς τον ίδιο σκοπό της αποκοπής του Ιράν από την παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού ενέργειας, είναι ένα ακόμη σχέδιο αμερικανικής προέλευσης, το οποίο θα προβλέπει την κατασκευή ενός χερσαίου αγωγού μέσω της σαουδαραβικής ερήμου έως τα ισραηλινά σύνορα, όπου ένας δεύτερος αγωγός – ο Trans-Israel Pipeline (ο αγωγός Eilat-Ashkelon) που κατασκευάστηκε μεταξύ 1968 και 1969 – θα μετέφερε το πετρέλαιο βόρεια, προς λιμάνια στη Μεσόγειο.

Σε ένα ειρωνικό παιχνίδι της ιστορίας, η κατασκευή του αγωγού αργού πετρελαίου διαμέτρου 42 ιντσών αναπτύχθηκε αρχικά επίσημα ως μυστική κοινή επιχείρηση μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν (υπό τον Σάχη), με σκοπό τη μεταφορά ιρανικού πετρελαίου από το λιμάνι της Εϊλάτ στην Ερυθρά Θάλασσα απευθείας στο μεσογειακό λιμάνι του Ασκελόν, παρακάμπτοντας τη Διώρυγα του Σουέζ.

Σύμφωνα με πολύ σύντομες πρόσφατες δηλώσεις σχετικά με το θέμα, ο υπουργός Ενέργειας του Ισραήλ, Έλι Κοέν (Eli Cohen), τόνισε:

«Οι χώρες του Κόλπου δεν θέλουν να εξαρτώνται ούτε από το Ιράν ούτε από τους Χούθι όσον αφορά τις εξαγωγές πετρελαίου τους, οι οποίες αποτελούν την κύρια πηγή εισοδήματός τους, […] Εάν δημιουργήσετε μια χερσαία διαδρομή, παρακάμπτετε τόσο το Ιράν όσο και τους Χούθι … Η καλύτερη διαδρομή είναι μέσω του Κράτους του Ισραήλ.».

Ισραηλινός ενθουσιασμός

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχουν, έχει επίσης εκφράσει την υποστήριξή του στην ιδέα: «Αντί να περνάμε από τα σημεία συμφόρησης των Στενών του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, θα είχαμε απλώς αγωγούς πετρελαίου, αγωγούς φυσικού αερίου που θα κατευθύνονταν δυτικά μέσω της Αραβικής Χερσονήσου, μέχρι το Ισραήλ, μέχρι τα μεσογειακά μας λιμάνια, και έτσι θα είχατε εξαλείψει τα σημεία συμφόρησης για πάντα. Αυτό είναι σίγουρα εφικτό.».

Η ιδέα έχει επίσης βρει υποστήριξη στον στενό πυρήνα της ομάδας του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο με έδρα την Ουάσιγκτον, ο οποίος συνεργάζεται στενά με το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ.

«Οι υποδομές θα εκτείνονταν σε σαουδαραβικό και ισραηλινό έδαφος, πράγμα που σημαίνει ότι θα παρείχαν μια εξαιρετική βάση για την ανάπτυξη δυνάμεων ασφαλείας, ώστε να διασφαλίζεται η προστασία τους, κάτι που με τη σειρά του θα επέτρεπε σημαντική επέκταση της επιρροής [της Ουάσιγκτον] σε ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των Συμφωνιών του Αβραάμ, όπως επιθυμεί ο πρόεδρος Τραμπ», δήλωσε στο OilPrice.com την περασμένη εβδομάδα.

Πράγματι, αυτές οι Συμφωνίες (συμφωνίες εξομάλυνσης των σχέσεων μεταξύ του Ισραήλ και κρατών της Μέσης Ανατολής, με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ) αποτελούν εδώ και καιρό το προτιμώμενο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ για τη σταδιακή επανεδραίωση της αμερικανικής επιρροής σε ολόκληρη την περιοχή, εις βάρος της Κίνας και της Ρωσίας.

«Και αν το Ιράν – ή οποιοσδήποτε από τους υποστηρικτές του – επιτίθετο σε οποιοδήποτε τμήμα των υποδομών, εμείς [οι ΗΠΑ] θα δικαιούμασταν πλήρως, μαζί με το Ισραήλ και τους συμμάχους μας στον Κόλπο, να τους πλήξουμε [το Ιράν και τους συμμάχους του] σκληρότερα από ποτέ, με τον οριστικό στόχο της αλλαγής καθεστώτος», κατέληξε.