Τζιοβάνι Ανιέλι: Ο άνθρωπος που έβαλε την Ιταλία σε τέσσερις τροχούς

Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Ιταλία ήταν ακόμη μια νεαρή χώρα, με βιομηχανία πολύ μικρότερη από εκείνη της Βρετανίας, της Γερμανίας ή της Γαλλίας. Το αυτοκίνητο βρισκόταν στα πρώτα του βήματα και για τους περισσότερους Ευρωπαίους δεν ήταν παρά μια παράξενη, ακριβή και αναξιόπιστη εφεύρεση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίστηκε ένας άνθρωπος που διέκρινε πολύ νωρίς ότι η νέα μηχανή μπορούσε να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από ένα παιχνίδι για τους πλούσιους: μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας ολόκληρης βιομηχανίας. Ήταν ο Τζιοβάνι Ανιέλι, ο άνθρωπος που συνδέθηκε με τη γέννηση της FIAT και με την απαρχή της σύγχρονης ιταλικής αυτοκινητοβιομηχανίας.

Ο Ανιέλι γεννήθηκε στις 13 Αυγούστου 1866 στο Βιλάρ Περόζα, κοντά στο Τορίνο, σε οικογένεια εύπορων γαιοκτημόνων. Ακολούθησε αρχικά στρατιωτική σταδιοδρομία και φοίτησε στη Στρατιωτική Σχολή της Μόντενα, όμως η μηχανική και οι νέες τεχνολογίες τον γοήτευαν περισσότερο. Το 1892 εγκατέλειψε τον στρατό και επέστρεψε στη γενέτειρά του, όπου ασχολήθηκε με τη γεωργία και το εμπόριο. Η μεταστροφή του προς τη βιομηχανία ήρθε όταν εγκαταστάθηκε στο Τορίνο και άρχισε να κινείται σε κύκλους ανθρώπων που ενδιαφέρονταν για τα αυτοκίνητα, τους κινητήρες και τις νέες μηχανολογικές εφαρμογές.

Το αποφασιστικό βήμα έγινε στις 11 Ιουλίου 1899, όταν ο Ανιέλι και άλλοι οκτώ ιδρυτές υπέγραψαν στο Παλάτσο Μπριχεράσιο του Τορίνο την ιδρυτική πράξη της Fabbrica Italiana Automobili Torino, της γνωστής FIAT. Ανάμεσα στους συνιδρυτές βρίσκονταν οι Λοντοβίκο Σκαρφιότι, Ρομπέρτο Μπισκαρέτι ντι Ρούφια, Εμανουέλε Κατσεράνο ντι Μπριχεράσιο και άλλοι πρωτοπόροι της εποχής. Ο Ανιέλι δεν ήταν ο μοναδικός ιδρυτής, αλλά πολύ γρήγορα εξελίχθηκε στην κυρίαρχη φυσιογνωμία της εταιρείας.

Η ιδρυτική διακήρυξη της FIAT

Η εξαιρετική επιχειρηματική οξυδέρκεια του Ανιέλι

Το πραγματικό του ταλέντο, ωστόσο, δεν βρισκόταν μόνο στο να αντιλαμβάνεται την αξία του αυτοκινήτου. Ήταν κυρίως η ικανότητά του να αντιλαμβάνεται πώς θα μπορούσε να παραχθεί μαζικά. Ο Ανιέλι παρακολουθούσε στενά τις εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και ταξίδεψε επανειλημμένα εκεί μεταξύ 1906 και 1912, μελετώντας τις μεθόδους παραγωγής που αναπτύσσονταν στα αμερικανικά εργοστάσια. Επηρεάστηκε ιδιαίτερα από το μοντέλο του Χένρι Φορντ και εισήγαγε στη FIAT την παραγωγή σε σειρά και τις αρχές του ταϊλορισμού (επιστημονικό μάνατζμεντ) την θεωρία οργάνωσης της εργασίας που αναπτύχθηκε από τον Frederick Winslow Taylor στις αρχές του 20ού αιώνα.

Αυτό ήταν ίσως το σημαντικότερο επιχειρηματικό του όραμα: το αυτοκίνητο δεν έπρεπε να παραμείνει χειροποίητο προϊόν για μια μικρή οικονομική ελίτ. Έπρεπε να μετατραπεί σε βιομηχανικό προϊόν, να παραχθεί σε μεγάλους αριθμούς, να γίνει φθηνότερο και τελικά να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο μετακινούνταν μια ολόκληρη κοινωνία. Με άλλα λόγια, ο Ανιέλι δεν επένδυσε απλώς σε ένα προϊόν· επένδυσε σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο.

Ο Ανιέλι με το βασιλιά της Ιταλίας Βιτόριο Εμανουέλε

Η άνοδος της FIAT υπήρξε εντυπωσιακή. Ο Ανιέλι έγινε διευθύνων σύμβουλος το 1905 και πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος το 1920. Παράλληλα, δεν περιορίστηκε στην αυτοκινητοβιομηχανία. Συνδέθηκε με επιχειρήσεις μηχανικού εξοπλισμού, υδροηλεκτρικής ενέργειας, αεροναυπηγικής, κινητήρων και άλλων βιομηχανικών δραστηριοτήτων. Το 1906 ίδρυσε στη Βιλάρ Περόζα την RIV, εταιρεία παραγωγής ρουλεμάν που συνδέθηκε στενά με την ανάπτυξη της FIAT.

Δημιουργώντας ένα οικονομικό οικοσύστημα

Η συμβολή του στην ιταλική επιχειρηματικότητα ήταν επομένως ευρύτερη από την ίδρυση μιας αυτοκινητοβιομηχανίας. Ο Ανιέλι αντιλήφθηκε ότι μια μεγάλη βιομηχανική επιχείρηση μπορούσε να λειτουργήσει ως οικοσύστημα: γύρω από την αυτοκινητοβιομηχανία αναπτύσσονταν προμηθευτές, μηχανουργεία, μεταφορές, ενέργεια, χρηματοδότηση και νέες τεχνολογίες. Η FIAT έγινε έτσι ένας από τους βασικούς πυλώνες της εκβιομηχάνισης του Τορίνο και, ευρύτερα, της βόρειας Ιταλίας. Η ιστορική βιβλιογραφία τον κατατάσσει στους σημαντικότερους Ιταλούς επιχειρηματίες της περιόδου, χαρακτηρίζοντάς τον συνιδρυτή και πρώτο πρόεδρο της FIAT.

Το πρώτο FIAT 3.5 ΗΡ, 1899

Υπάρχει μάλιστα ένα χαρακτηριστικό στοιχείο που δείχνει πόσο πρακτικός ήταν ως επιχειρηματίας. Αντί να αντιμετωπίζει την αμερικανική βιομηχανία ως απειλή, ο Ανιέλι πήγε ο ίδιος στις ΗΠΑ για να μελετήσει τον τρόπο λειτουργίας της. Η FIAT δεν προσπάθησε απλώς να αντιγράψει ένα αμερικανικό αυτοκίνητο, υιοθέτησε μια διαφορετική λογική παραγωγής. Αυτή η διάθεση να παρατηρεί, να ταξιδεύει και να μεταφέρει τεχνογνωσία στην Ιταλία ήταν χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο επιχειρούσε.

Παράλληλα, ο Ανιέλι επένδυσε και στην κοινωνική υποδομή. Συνδέθηκε με τη δημιουργία νοσοκομείων και εγκαταστάσεων υγείας, ενώ υποστήριξε έργα κοινωνικού χαρακτήρα και τουριστικές υποδομές, μεταξύ των οποίων το χιονοδρομικό κέντρο του Σέστριερε. Υπήρξε επίσης δήμαρχος της Βιλάρ Περόζα για δεκαετίες, γεγονός που δείχνει ότι η επιρροή του δεν περιοριζόταν στις αίθουσες των διοικητικών συμβουλίων.

FIAT Balilla Spider 1932

Μια διαχρονική παρακαταθήκη

Η περιουσία του εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την τεράστια επιρροή που απέκτησε. Να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει αξιόπιστη αντιστοίχιση της περιουσίας του σε σημερινά ευρώ ή δολάρια. Μελέτη για την ιστορία του πλούτου στην Ιταλία, βασισμένη μεταξύ άλλων στη βιογραφία του Βαλέριο Καστρονόβο, αναφέρει ότι η περιουσία του Ανιέ λι κατά τον θάνατό του ξεπερνούσε το μισό δισεκατομμύριο ιταλικές λιρέτες, μέγεθος που αντιστοιχούσε σε περίπου 130.000 φορές το μέσο εισόδημα της εποχής. Αυτό δείχνει το μέγεθος της οικονομικής του επιτυχίας πολύ καλύτερα από μια αυθαίρετη μετατροπή σε σημερινό χρήμα.

Η κληρονομιά του, πάντως, δεν ήταν μόνο οικονομική. Ο Ανιέλι πέθανε στο Τορίνο στις 16 Δεκεμβρίου 1945, αφήνοντας πίσω του μια εταιρεία που είχε ήδη μετατραπεί σε θεμελιώδη βιομηχανικό θεσμό της Ιταλίας. Τον διαδέχθηκε σταδιακά ο εγγονός του, Τζιοβάνι, γνωστός ως Τζιάνι Ανιέλι ή «ο Avvocato», ο οποίος δεκαετίες αργότερα θα μετέτρεπε την οικογενειακή επιχείρηση σε έναν πολύ ευρύτερο διεθνή όμιλο.

Ο Ανιέλι με τον εγγονό και αργότερα διάδοχο του

Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του ιδρυτή της FIAT. Ο Τζιοβάνι Ανιέλι δεν ήταν απλώς ένας πλούσιος κληρονόμος που επένδυσε σε μια νέα μόδα. Ήταν ένας επιχειρηματίας που είδε την τεχνολογική αλλαγή πριν αυτή γίνει μαζικό φαινόμενο και κατάλαβε ότι η πραγματική ευκαιρία δεν βρισκόταν μόνο στο αυτοκίνητο, αλλά στη βιομηχανική κλίμακα που θα απαιτούσε η εποχή του αυτοκινήτου. Από εκεί ξεκίνησε μια δυναστεία που θα επηρέαζε για περισσότερο από έναν αιώνα την ιταλική οικονομία, τη βιομηχανία και, τελικά, την ίδια την εικόνα της Ιταλίας στον κόσμο.