Χωροταξικό ΑΠΕ: Κλειδώνουν οι «κόφτες» για τα αιολικά – Τι αλλάζει σε νησιά και Natura

Κλείδωσε, χωρίς ανατροπές στον βασικό του σχεδιασμό, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), καθώς ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρος Παπασταύρου έχει βάλει την υπογραφή του στην απόφαση, η οποία αναμένεται πλέον να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, πιθανώς και σήμερα. Το νέο πλαίσιο έρχεται να θέσει τους κανόνες για τη χωροθέτηση των έργων ΑΠΕ τα επόμενα χρόνια, με τις αλλαγές που έγιναν στην τελική του μορφή να είναι κατά κύριο λόγο στοχευμένες και να αφορούν διορθώσεις και διευκρινίσεις, χωρίς να αλλάζουν τη βασική φιλοσοφία του σχεδιασμού.

Έτσι, παρά τις έντονες αντιδράσεις της αγοράς, φαίνεται ότι διατηρούνται οι βασικοί περιορισμοί για τα αιολικά, μεταξύ των οποίων το όριο υψομέτρου των 1.200 μέτρων και οι περιορισμοί για την ανάπτυξη νέων έργων στο μεγαλύτερο τμήμα της νησιωτικής χώρας. Την ίδια ώρα, ιδιαίτερο βάρος αποκτούν οι τελικές διατυπώσεις για τις Περιοχές Καταλληλόλητας, τις περιοχές Natura 2000 και τα συνοδά έργα των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ενώ κρίσιμη για την αγορά είναι και η τελική μορφή των μεταβατικών διατάξεων. Πρόκειται για ρυθμίσεις που θα κρίνουν στην πράξη τόσο τον διαθέσιμο χώρο για νέες επενδύσεις όσο και το ποια έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης θα μπορέσουν να συνεχίσουν με τους υφιστάμενους κανόνες.

Οι «κόφτες» που μένουν και η αλλαγή στις Περιοχές Καταλληλότητας

Της τελικής μορφής του νέου ΕΧΠ, προηγήθηκε η θεσμική επεξεργασία του σχεδίου από το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας, το οποίο διαμόρφωσε τη γνωμοδότησή του επί του κειμένου που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, ενώ στη συνέχεια το σχέδιο έλαβε και το πράσινο φως από το Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ), πριν διαβιβαστεί στον υπουργό που είχε τον τελικό λόγο ως προς το περιεχόμενο του νέου πλαισίου.

Εκτός, πάντως, από τους βασικούς περιορισμούς που παραμένουν ως είχαν, όπως το όριο των 1.200 μέτρων υψομέτρου για τα αιολικά, ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιμέρους προσαρμογές σε κρίσιμες διατάξεις του σχεδίου, με σημαντικότερη εκείνη που αφορά τις Περιοχές Καταλληλότητας (Π.Κ.), στις οποίες επιτρέπεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι, σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, θα έπρεπε να καταγράφεται σημαντικό αιολικό δυναμικό, άνω των 4 m/sec, ως μεσοσταθμική τιμή στο σύνολο της έκτασης. Η συγκεκριμένη προϋπόθεση είχε προκαλέσει αντιδράσεις στην αγορά, καθώς μπορούσε να αποκλείσει από τη χωροθέτηση περιοχές εντός μιας Δημοτικής Ενότητας που διαθέτουν υψηλό αιολικό δυναμικό, ακόμη και αν αυτό δεν αποτυπωνόταν στον μέσο όρο ολόκληρης της έκτασης. Η τροποποίηση της συγκεκριμένης πρόβλεψης -εφόσον επιβεβαιωθεί στο τελικό κείμενο- αναμένεται να διευρύνει τον διαθέσιμο χώρο για αιολικά έργα, χωρίς να αίρει τους υπόλοιπους χωροταξικούς και περιβαλλοντικούς περιορισμούς.

Αιολικά: Τα 13 νησιά που μένουν ανοιχτά

Σε ό,τι αφορά τα νησιά, πάντως, οι περιορισμοί παραμένουν. Πηγές του ΥΠΕΝ αναφέρουν ότι διατηρείται η πρόβλεψη που αποκλείει τη χωροθέτηση νέων αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μία από τις πλέον καθοριστικές επιλογές του νέου χωροταξικού. Σε συνδυασμό μάλιστα με τις προβλέψεις του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, η ρύθμιση περιορίζει δραστικά τον διαθέσιμο νησιωτικό χώρο για νέα αιολικά, αφήνοντας ουσιαστικά ανοιχτό τον δρόμο για την ανάπτυξή τους μόλις σε 13 νησιά (Λέσβο, Χίο, Λήμνο, Σάμο, Θάσο, Κάρπαθο, Ρόδο, Άνδρο, Νάξο, Κεφαλονιά, Λευκάδα, Εύβοια και Κρήτη).

Natura: Το ερώτημα για το αιολικό δυναμικό των 7,5 m/sec

Ζητούμενο παραμένει εάν θα υπάρξουν αλλαγές στις προβλέψεις για τις προστατευόμενες περιοχές και ειδικότερα για τις Natura 2000, όπως είχε εισηγηθεί το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), προτείνοντας να απαλειφθεί από το ΕΧΠ-ΑΠΕ η σύνδεση της δυνατότητας χωροθέτησης αιολικών με την ύπαρξη αιολικού δυναμικού άνω των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο. Αντί αυτού, το Συμβούλιο εισηγήθηκε το ζήτημα να κρίνεται αποκλειστικά στο πλαίσιο των προβλέψεων των επιμέρους Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ). Πρόκειται για αλλαγή που, εφόσον έχει περάσει στο τελικό κείμενο, μετατοπίζει το βάρος από ένα αμιγώς τεχνικό κριτήριο προς την περιβαλλοντική αξιολόγηση και αναμένεται να προκαλέσει νέες αντιδράσεις από την πλευρά της αιολικής αγοράς.

Οι γραμμές διασύνδεσης στο μικροσκόπιο

Στο ίδιο πλαίσιο της αυξημένης περιβαλλοντικής προστασίας εντάσσεται και η αντιμετώπιση των συνοδών έργων των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, όπως οι γραμμές διασύνδεσης, όταν διέρχονται από προστατευόμενες περιοχές. Και εδώ μένει να φανεί εάν ο υπουργός υιοθέτησε στην τελική απόφαση την εισήγηση του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας για αυστηρότερους όρους, με τη διέλευση από προστατευόμενες περιοχές να επιτρέπεται μόνο εφόσον τεκμηριώνεται ειδικά μέσω των απαιτούμενων μελετών. Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Αττική και τη Βοιωτία και τη συζήτηση που έχει ανοίξει για τον ρόλο των ηλεκτρικών δικτύων στην πρόκληση πυρκαγιών.

Σε κάθε περίπτωση, το χωροταξικό πλαίσιο δεν μπορεί να αναιρέσει δυνατότητες που προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία. Μπορεί, ωστόσο, να θέσει αυστηρότερες κατευθύνσεις ως προς τη χωροθέτηση των συνοδών έργων. Η κατεύθυνση που θα υιοθετηθεί αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν συνδυαστεί με τις πρόσφατες προτάσεις της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) στο πλαίσιο της έγκρισης του πενταετούς σχεδίου του ΔΕΔΔΗΕ, για καταγραφή και σταδιακή υπογειοποίηση ιδιωτικών εναέριων δικτύων Μέσης Τάσης που συνδέουν αιολικά πάρκα και διέρχονται από δασικές εκτάσεις, με προτεραιότητα σε Εύβοια, Αττικοβοιωτία, Ανατολική Πελοπόννησο και Θράκη, με στόχο τον περιορισμό του κινδύνου πρόκλησης πυρκαγιών.

Το «κλειδί» για τα έργα που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί

Κρίσιμο κεφάλαιο του νέου πλαισίου αποτελούν, τέλος, οι μεταβατικές διατάξεις, στις οποίες δεν αποκλείονται επιμέρους διορθώσεις. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι από την εφαρμογή των νέων περιορισμών εξαιρούνται τα έργα που είχαν εξασφαλίσει περιβαλλοντικούς όρους έως τις 20 Μαΐου 2026. Η αγορά είχε ζητήσει να μεταφερθεί το χρονικό ορόσημο στην ημερομηνία έναρξης ισχύος του νέου Χωροταξικού, προκειμένου να προστατευθούν περισσότερα έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης.

Η τελική διατύπωση της συγκεκριμένης διάταξης έχει ιδιαίτερη σημασία για τους επενδυτές, καθώς από αυτήν θα κριθεί πόσα έργα θα συνεχίσουν να διέπονται από το υφιστάμενο καθεστώς και πόσα θα κληθούν να προσαρμοστούν στους νέους περιορισμούς. Πρόκειται ουσιαστικά για το σημείο όπου το νέο χωροταξικό θα κληθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη θέσπιση αυστηρότερων κανόνων για το μέλλον και στην προστασία επενδύσεων που έχουν ήδη διανύσει σημαντικό μέρος της αδειοδοτικής διαδικασίας.

Φωτοβολταϊκά: Παραμένουν οι απαγορεύσεις σε Natura και δάση

Παρόμοια και η εικόνα στα φωτοβολταϊκά καθώς οι αλλαγές που είχε ζητήσει η αγορά φαίνεται να μην υιοθετούνται. Οι οριζόντιες απαγορεύσεις για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών στο σύνολο των περιοχών Natura 2000, καθώς και στις δασικές εκτάσεις, διατηρούνται, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, διαμορφώνοντας και για τη συγκεκριμένη τεχνολογία ένα αυστηρότερο πλαίσιο χωροθέτησης. Σε κάθε περίπτωση, η πλήρης εικόνα θα αποκαλυφθεί με τη δημοσίευση του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στο οποίο θα αποτυπώνονται με ακρίβεια οι τελικές διατυπώσεις και οι αλλαγές που θα ισχύσουν στην πράξη για την αγορά.