Χρέος: Η πραγματικότητα πίσω από τους πανηγυρισμούς

Η αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους είναι ασφαλώς θετική εξέλιξη. Το ίδιο ισχύει και για τις πρόωρες αποπληρωμές, όταν αυτές μειώνουν το κόστος εξυπηρέτησης, περιορίζουν τον κίνδυνο αναχρηματοδότησης και βελτιώνουν τη σύνθεση των μελλοντικών υποχρεώσεων. Σε αυτό το πεδίο ο ΟΔΔΗΧ έχει επιδείξει διαχρονικά σοβαρότητα και επαγγελματισμό. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μη το αναγνωρίζουμε.

Αυτό όμως απέχει πολύ από το να μετατρέπεται κάθε μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ σε κυβερνητικό «θαύμα». Η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Το χρέος βρισκόταν ήδη σε πολύ υψηλό επίπεδο πριν από την πανδημία, στο 183,2% του ΑΕΠ το 2019, και εκτινάχθηκε στο 209,4% το 2020 εξαιτίας της βαθιάς ύφεσης και των έκτακτων μέτρων στήριξης. Η μετέπειτα πτώση του στο 146,1% το 2025 πρέπει συνεπώς να διαβαστεί και ως επιστροφή από ένα ακραίο, έκτακτο σημείο αναφοράς.

Ταυτόχρονα, ο υψηλός πληθωρισμός της τελευταίας περιόδου αύξησε σημαντικά το ονομαστικό ΑΕΠ. Αυτό από μόνο του συμπιέζει τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ, ακόμη και χωρίς αντίστοιχη μείωση του χρέους σε απόλυτο μέγεθος (για την ακρίβεια, το χρέος έχει αυξηθεί σαν απόλυτο μέγεθος πάνω από 20 δισ. από το 2019). Ο πληθωρισμός είναι ένας μηχανισμός που βοηθά πολύ στη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, αλλά δεν συνιστά δημοσιονομική επιτυχία.

Υπάρχει και μια ακόμη πιο ουσιαστική διάσταση. Η δυναμική του χρέους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σχέση μεταξύ του ρυθμού μεγέθυνσης της οικονομίας και του μέσου επιτοκίου με το οποίο αναχρηματοδοτείται το χρέος. Όταν ο πρώτος παραμένει υψηλότερος από το δεύτερο, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ υποχωρεί ευκολότερα.

Στην ελληνική περίπτωση, αυτή η ευνοϊκή διαφορά εξακολουθεί να στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό στη μεγάλη αναδιάρθρωση του 2018. Οι πολύ μακρές διάρκειες, τα χαμηλά και σταθερά επιτόκια και οι ευνοϊκοί όροι εξυπηρέτησης κρατούν ακόμη και σήμερα το μέσο κόστος δανεισμού χαμηλά. Πρόκειται για ένα απόθεμα ασφάλειας που δεν δημιουργήθηκε τώρα, αλλά αποδίδει καρπούς τώρα.

Άρα χρειάζεται λίγη περισσότερη ακρίβεια και λίγος λιγότερος αυτοθαυμασμός. Η πρόωρη αποπληρωμή είναι επαγγελματική διαχείριση υποχρεώσεων από τον ΟΔΔΗΧ και η πτώση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ είναι θετική εξέλιξη. Όμως, κανένα από τα δύο δεν είναι επίτευγμα της σημερινής κυβέρνησης.

*Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης είναι τομεάρχης Οικονομικών της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛΑΣ)