Τεκμήρια: Ποιοι ελεύθεροι επαγγελματίες γλιτώνουν φόρο και…πόσο [πίνακας, παραδείγματα]

Σημαντικό «κούρεμα» στο τεκμαρτό εισόδημα (τεκμήρια) για χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες φέρνει από το φορολογικό έτος 2026 (δηλαδή το 2027) η νέα παρέμβαση της κυβέρνησης, χωρίς ωστόσο να καταργείται ο βασικός πυρήνας του συστήματος που συνδέει το ελάχιστο καθαρό εισόδημα με τον κατώτατο μισθό και τις τριετίες.

Η βασική αλλαγή αφορά περίπου 156.000 ατομικές επιχειρήσεις, οι οποίες σήμερα, πέραν του βασικού τεκμαρτού εισοδήματος, επιβαρύνονται με πρόσθετες προσαυξήσεις λόγω του ύψους της μισθοδοσίας τους ή επειδή ο τζίρος τους ξεπερνά τον μέσο κύκλο εργασιών του ΚΑΔ στον οποίο δραστηριοποιούνται.

Από το φορολογικό έτος 2026, δηλαδή στις φορολογικές δηλώσεις που θα υποβληθούν το 2027, οι συγκεκριμένες προσαυξήσεις δεν θα εφαρμόζονται για τους ελεύθερους επαγγελματίες που χαρακτηρίζονται φορολογικά συνεπείς και πληρούν τέσσερα συγκεκριμένα κριτήρια.

Το δημοσιονομικό κόστος της παρέμβασης υπολογίζεται σε 170 εκατ. ευρώ κατά το πρώτο έτος εφαρμογής και σε 108 εκατ. ευρώ ετησίως από το 2028 και μετά.

Πετραλιάς: Η λογική στα τεκμήρια για τους συνεπείς

Στο μέγεθος της παρέμβασης αναφέρθηκε κατά την εξειδίκευση των μέτρων ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς, επισημαίνοντας ότι σήμερα υπάρχουν 156.000 ελεύθεροι επαγγελματίες με σημαντικές πρόσθετες επιβαρύνσεις.

«Έχουμε 156.000 ελεύθερους επαγγελματίες που έχουν σημαντικές προσαυξήσεις από τα κριτήρια του τζίρου και το κριτήριο των εργαζόμενων», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πρόσθετες αυτές επιβαρύνσεις «μπορεί να φτάσουν τα 5.000, 10.000 και σε ορισμένες περιπτώσεις 20.000 ευρώ».

Ο Πετραλιάς συνέδεσε την ελάφρυνση με την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών εργαλείων ελέγχου και τη φορολογική συμμόρφωση, σημειώνοντας: «Έχουμε λοιπόν τα data από το myDATA, τα φορολογικά δεδομένα από τα POS». Η λογική της παρέμβασης, όπως εξήγησε, είναι ότι για τους συνεπείς επαγγελματίες οι δύο συγκεκριμένες προσαυξήσεις δεν θα εφαρμόζονται.

Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, πάνω από το 90% των ελεύθερων επαγγελματιών καλύπτει τα κριτήρια φορολογικής συνέπειας που εξετάστηκαν.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συνολική αποτίμηση που έκανε ο υφυπουργός: «Συνολικά γυρίζουμε πίσω μεγαλύτερο ποσό από αυτό που έχουμε λάβει με τα τεκμήρια», ενώ πρόσθεσε ότι «η συνολική επιβάρυνση των ελευθέρων επαγγελματιών μειώνεται δραστικά».

Ποιες δύο προσαυξήσεις καταργούνται

Η αλλαγή δεν σημαίνει κατάργηση του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος. Το βασικό ποσό που προκύπτει με βάση τον κατώτατο μισθό και τις τριετίες εξακολουθεί να υφίσταται.

Αυτό που αλλάζει είναι οι δύο πρόσθετες προσαυξήσεις, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις εκτοξεύουν το τελικό τεκμαρτό εισόδημα.

Η πρώτη ισούται με το 10% του ετήσιου κόστους μισθοδοσίας του προσωπικού που απασχολεί η ατομική επιχείρηση.

Η δεύτερη αντιστοιχεί στο 5% της διαφοράς μεταξύ του κύκλου εργασιών της επιχείρησης και του μέσου ετήσιου κύκλου εργασιών του αντίστοιχου ΚΑΔ, όταν ο τζίρος της επιχείρησης είναι υψηλότερος.

Αυτές οι δύο προσαυξήσεις παύουν να εφαρμόζονται για τους συνεπείς επαγγελματίες.

Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία για επιχειρήσεις που απασχολούν προσωπικό, καθώς μέχρι σήμερα η ίδια η ύπαρξη αυξημένου μισθολογικού κόστους μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερο τεκμαρτό εισόδημα.

Τα 4 κριτήρια για την απαλλαγή

Η απαλλαγή δεν είναι αυτόματη για όλους. Ο επαγγελματίας θα πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προϋποθέσεις φορολογικής και ψηφιακής συνέπειας.

Θα πρέπει να έχει διαβιβάσει τα απαραίτητα στοιχεία στο myDATA για το εκάστοτε φορολογικό έτος. Εφόσον υπάγεται στην υποχρέωση διασύνδεσης ταμειακής μηχανής και POS, θα πρέπει να έχει ολοκληρώσει τη διασύνδεση και να παραμένει συνδεδεμένος σε όλη τη διάρκεια του φορολογικού έτους.

Παράλληλα, δεν θα πρέπει να του έχει επιβληθεί πρόστιμο από τη φορολογική αρχή ή την Επιθεώρηση Εργασίας για τις χρήσεις των τελευταίων πέντε φορολογικών ετών.

Τέλος, θα πρέπει έως τις 31 Δεκεμβρίου του τελευταίου φορολογικού έτους να έχει υποβάλει το σύνολο των δηλώσεων ΦΠΑ και φόρου εισοδήματος της τελευταίας πενταετίας, εφόσον είχε τη σχετική υποχρέωση.

Οι 427.000 που φορολογούνται με το τεκμαρτό

Τα στοιχεία αποτυπώνουν και την έκταση εφαρμογής του συστήματος.

Από τις συνολικά 755.000 ατομικές επιχειρήσεις, οι 427.000 φορολογούνται λόγω του ότι δηλώνουν εισόδημα χαμηλότερο από το ελάχιστο ποσό καθαρού εισοδήματος.

Από αυτές, οι 271.000 φορολογούνται μόνο με βάση το βασικό τεκμαρτό που προκύπτει από τον κατώτατο μισθό και τις τριετίες.

Για ελεύθερο επαγγελματία άνω των 30 ετών χωρίς παιδιά, ο ετήσιος φόρος στην κατηγορία αυτή κυμαίνεται από 1.476 ευρώ χωρίς τριετίες έως 2.249 ευρώ με τρεις τριετίες. Τα ποσά μπορεί να είναι χαμηλότερα ή ακόμη και μηδενικά για επαγγελματίες με παιδιά ή ηλικίας κάτω των 30 ετών.

Η νέα παρέμβαση εστιάζει κυρίως στις υπόλοιπες 156.000 επιχειρήσεις, οι οποίες πέραν του βασικού τεκμαρτού επιβαρύνονται από τις προσαυξήσεις μισθοδοσίας ή τζίρου.

Και οι επιβαρύνσεις δεν είναι αμελητέες. Για περίπου 24.000 επιχειρήσεις η πρόσθετη προσαύξηση ξεπερνά τα 2.000 ευρώ, ενώ για περίπου 3.000 επιχειρήσεις υπερβαίνει ακόμη και τα 10.000 ευρώ.

Παράδειγμα: Καφέ με πέντε εργαζομένους – Όφελος 2.534 ευρώ

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ατομικής επιχείρησης εστίασης που λειτουργεί επί 15 χρόνια, απασχολεί πέντε εργαζομένους και έχει ετήσιο κόστος μισθοδοσίας 105.000 ευρώ.

Το βασικό ελάχιστο καθαρό εισόδημα ανέρχεται σε 16.744 ευρώ, βάσει κατώτατου μισθού και τριετιών.

Με το σημερινό σύστημα προστίθενται άλλα 10.500 ευρώ, δηλαδή το 10% της μισθοδοσίας. Έτσι, το τεκμαρτό εισόδημα ανεβαίνει συνολικά στα 27.244 ευρώ και ο φόρος διαμορφώνεται σε 4.783 ευρώ.

Με τη νέα ρύθμιση, εφόσον η επιχείρηση πληροί τα κριτήρια συνέπειας, η προσαύξηση των 10.500 ευρώ αφαιρείται.

Το ελάχιστο καθαρό εισόδημα επιστρέφει στα 16.744 ευρώ και ο φόρος περιορίζεται στα 2.249 ευρώ.

Το ετήσιο φορολογικό όφελος φτάνει έτσι τα 2.534 ευρώ.

Παράδειγμα: Κατάστημα υποδημάτων – Όφελος 1.134 ευρώ

Στη δεύτερη περίπτωση, ατομική επιχείρηση λιανικού εμπορίου υποδημάτων λειτουργεί τέσσερα χρόνια, απασχολεί δύο εργαζομένους, έχει ετήσια μισθοδοσία 21.000 ευρώ και τζίρο 120.000 ευρώ.

Ο μέσος τζίρος του αντίστοιχου ΚΑΔ είναι 48.564 ευρώ.

Το βασικό ελάχιστο καθαρό εισόδημα ανέρχεται σε 12.880 ευρώ. Σε αυτό προστίθενται σήμερα 2.100 ευρώ λόγω μισθοδοσίας και ακόμη 3.572 ευρώ λόγω της διαφοράς του τζίρου από τον μέσο όρο του ΚΑΔ.

Το τελικό τεκμαρτό εισόδημα φτάνει έτσι τα 18.552 ευρώ, με φόρο 2.610 ευρώ.

Με την κατάργηση και των δύο προσαυξήσεων, το τεκμαρτό υποχωρεί στα 12.880 ευρώ και ο φόρος στα 1.476 ευρώ.

Το όφελος ανέρχεται σε 1.134 ευρώ.

Παράδειγμα: Λογιστής με τζίρο 90.000 ευρώ

Το τρίτο παράδειγμα αφορά λογιστή που διατηρεί ατομική επιχείρηση επί 20 χρόνια, χωρίς εργαζομένους, και πραγματοποιεί τζίρο 90.000 ευρώ, όταν ο μέσος κύκλος εργασιών του ΚΑΔ είναι 28.479 ευρώ.

Το βασικό ελάχιστο καθαρό εισόδημά του είναι 16.744 ευρώ.

Σήμερα προστίθενται 3.076 ευρώ, που αντιστοιχούν στο 5% της διαφοράς του τζίρου του από τον μέσο τζίρο του ΚΑΔ. Έτσι, το τεκμαρτό εισόδημα ανεβαίνει στα 19.820 ευρώ και ο φόρος στα 2.864 ευρώ.

Με τη νέα ρύθμιση, η προσαύξηση αφαιρείται, το ελάχιστο εισόδημα περιορίζεται στα 16.744 ευρώ και ο φόρος στα 2.249 ευρώ.

Το όφελος είναι 615 ευρώ τον χρόνο.

Γιατί ευνοούνται περισσότερο εστίαση και λιανεμπόριο

Η αλλαγή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για κλάδους με μεγάλο αριθμό ατομικών επιχειρήσεων και προσωπικού, όπως η εστίαση και το λιανεμπόριο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΓΕΜΗ, από τις 85.965 ενεργές επιχειρήσεις εστίασης οι 53.722, δηλαδή το 62,5%, είναι ατομικές.

Ακόμη μεγαλύτερο είναι το ποσοστό στο λιανικό εμπόριο: από τις 141.616 ενεργές επιχειρήσεις οι 99.518, ή το 70,3%, είναι ατομικές επιχειρήσεις.

Για αυτές, η κατάργηση της προσαύξησης που συνδέεται με τη μισθοδοσία μπορεί να έχει ιδιαίτερα σημαντική επίδραση, υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι πληρούνται τα κριτήρια φορολογικής συνέπειας.

Τι αλλάζει για τα ΤΑΞΙ

Ξεχωριστή παρέμβαση προβλέπεται για τους εκμεταλλευτές ΤΑΞΙ.

Το τεκμήριο θα μειώνεται ανάλογα με το ποσοστό ιδιοκτησίας επί του οχήματος. Έτσι, για παράδειγμα, εάν ένας επαγγελματίας κατέχει το 50% του ΤΑΞΙ, το τεκμήριό του θα μειώνεται κατά 50%.

Παράλληλα, εξαιρούνται από τα τεκμήρια ανήλικα τέκνα έως 18 ετών που διαθέτουν άδεια ΤΑΞΙ, περίπτωση που εμφανίζεται συνήθως όταν η άδεια έχει περιέλθει στο παιδί μετά τον θάνατο γονέα.

Μείωση 50% σε περισσότερους μικρούς οικισμούς

Διευρύνεται επίσης η γεωγραφική περίμετρος εφαρμογής της μείωσης κατά 50% του τεκμαρτού εισοδήματος.

Το πληθυσμιακό όριο αυξάνεται από τους 1.500 στους 2.000 κατοίκους, με εξαίρεση τους οικισμούς της Περιφέρειας Αττικής, πλην της Περιφερειακής Ενότητας Νήσων.

Ειδικά στη Δυτική Μακεδονία, το όριο αυξάνεται από τους 1.700 στους 2.200 κατοίκους.

Η διεύρυνση αφορά 131 επιπλέον οικισμούς.