Περίπου 3 έως 3,5 δισ. ευρώ σε σημερινή οικονομική αποτίμηση της εποχής, δεκάδες χιλιάδες κατεστραμμένα ή ακατάλληλα κτίρια, χιλιάδες επιχειρήσεις εκτός λειτουργίας και ένας βαρύς λογαριασμός για το Δημόσιο ήταν το οικονομικό αποτύπωμα του σεισμού που χτύπησε την Αθήνα στις 7 Σεπτεμβρίου 1999. Η φυσική καταστροφή δεν προκάλεσε μόνο μία τεράστια ανάγκη για αποκατάσταση κατοικιών και υποδομών. Προκάλεσε ένα ευρύτερο οικονομικό σοκ, καθώς ανέστειλε παραγωγική δραστηριότητα, έπληξε την απασχόληση, κατέστρεψε κεφάλαιο και ανάγκασε το κράτος να ανακατευθύνει σημαντικούς πόρους σε έκτακτες δαπάνες.
Ο σεισμός μεγέθους περίπου 6 Ρίχτερ, με επίκεντρο την περιοχή της Πάρνηθας, ήταν ένας από τους ισχυρότερους που έπληξαν την Αττική στη σύγχρονη ιστορία. Οι 143 νεκροί και οι χιλιάδες οικογένειες που επλήγησαν αποτελούν το πιο τραγικό αποτύπωμά του. Για την οικονομία, όμως, η 7η Σεπτεμβρίου αποτέλεσε ένα ξαφνικό σοκ σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν σε τροχιά ισχυρής ανάπτυξης και προετοιμαζόταν για την ένταξη στην ΟΝΕ.
Οι συνολικές οικονομικές απώλειες υπολογίζονται περίπου στα 3 έως 3,5 δισ. ευρώ σε τιμές της εποχής, αν και οι εκτιμήσεις διαφέρουν ανάλογα με τη μεθοδολογία και το εάν περιλαμβάνονται οι έμμεσες απώλειες. Σε ορισμένες μελέτες, το συνολικό κόστος προσεγγίζει το 3% του ΑΕΠ, ενώ οι άμεσες επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα εκτιμήθηκαν χαμηλότερα.
Ερείπια στην Αθήνα
Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους αφορούσε κατοικίες, επαγγελματικά κτίρια, εργοστάσια και υποδομές. Περισσότερα από 40.000 κτίρια υπέστησαν σημαντικές ζημιές, ενώ χιλιάδες κρίθηκαν ακατάλληλα και χρειάστηκαν κατεδάφιση ή εκτεταμένες επισκευές. Περίπου 90.000 άνθρωποι βρέθηκαν χωρίς κατάλληλη στέγη, δημιουργώντας μία τεράστια ανάγκη για κρατική οικονομική στήριξη και αποκατάσταση.
Το οικονομικό πλήγμα, ωστόσο, δεν σταμάτησε στις οικοδομές. Ιδιαίτερα έντονο ήταν στις επιχειρήσεις της Δυτικής Αττικής, όπου υπήρχε σημαντική συγκέντρωση βιομηχανικής, εμπορικής και μεταποιητικής δραστηριότητας. Χιλιάδες επιχειρήσεις αναγκάστηκαν να διακόψουν προσωρινά ή οριστικά τη λειτουργία τους λόγω ζημιών σε κτίρια, μηχανήματα, αποθέματα και εξοπλισμό.
Για μια μικρή επιχείρηση, η καταστροφή ενός επαγγελματικού χώρου μπορούσε να σημαίνει πολύ περισσότερα από το κόστος επισκευής. Σήμαινε μηδενικό ή μειωμένο τζίρο, απώλεια πελατών, προβλήματα ρευστότητας και κίνδυνο απώλειας θέσεων εργασίας. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις που σταμάτησαν τη λειτουργία τους δεν κατάφεραν να επιστρέψουν ποτέ στην αγορά.
Αυτές οι έμμεσες απώλειες είναι και ο λόγος για τον οποίο ο οικονομικός λογαριασμός του σεισμού ήταν πολύ μεγαλύτερος από την αξία των κατεστραμμένων κτιρίων. Η διακοπή παραγωγής, η απώλεια εισοδήματος, η καταστροφή αποθεμάτων και η προσωρινή ανεργία λειτούργησαν πολλαπλασιαστικά, επηρεάζοντας την οικονομική δραστηριότητα πέρα από τις άμεσα πληγείσες περιοχές.
Ο λογαριασμός για το Δημόσιο
Το κράτος ανέλαβε μεγάλο μέρος του κόστους αποκατάστασης. Μέχρι το 2001 είχαν εγκριθεί περίπου 344,4 δισ. δραχμές για την αντιμετώπιση των συνεπειών του σεισμού κατά την περίοδο 1999-2001. Οι δαπάνες αφορούσαν στεγαστική συνδρομή, αποκατάσταση δημόσιων κτιρίων και υποδομών, ενισχύσεις και άλλα μέτρα στήριξης.
Σημαντική ήταν και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ενέκρινε στα τέλη του 1999 δάνειο 150 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση υποδομών στην Αττική.
Χαρακτηριστικό της έκτασης του προβλήματος ήταν και το περιορισμένο επίπεδο ασφαλιστικής κάλυψης. Οι ασφαλισμένες ζημιές υπολογίστηκαν περίπου στα 130 εκατ. ευρώ, πολύ χαμηλότερα από το συνολικό κόστος. Έτσι, το μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους κατέληξε στους ιδιώτες και στο Δημόσιο.
Η οικονομία άντεξε, αλλά το μάθημα έμεινε
Παρά το μέγεθος της καταστροφής, ο σεισμός δεν εκτροχίασε την ελληνική οικονομία. Η διαδικασία ανοικοδόμησης δημιούργησε, μάλιστα, πρόσθετη δραστηριότητα στους κλάδους των κατασκευών, των επισκευών και των υποδομών. Όμως αυτή η αύξηση της δραστηριότητας δεν μπορούσε να αντισταθμίσει πλήρως το κεφάλαιο που χάθηκε και την παραγωγή που διακόπηκε.
Ο σεισμός του 1999 απέδειξε τελικά ότι το οικονομικό κόστος μιας φυσικής καταστροφής είναι πολύ μεγαλύτερο από τον λογαριασμό των κατεστραμμένων κτιρίων. Είναι η αξία της παραγωγής που χάνεται, των επιχειρήσεων που σταματούν, των θέσεων εργασίας που κινδυνεύουν και των δημόσιων πόρων που πρέπει να διοχετευθούν στην αποκατάσταση.
Είκοσι επτά χρόνια μετά, αυτό παραμένει ίσως το σημαντικότερο οικονομικό μάθημα της καταστροφής: η αντισεισμική θωράκιση δεν είναι μόνο ζήτημα ασφάλειας. Είναι επένδυση στην ανθεκτικότητα του ίδιου του οικονομικού ιστού.
