Γιατί τώρα; Το ερώτημα δεν αφορά μόνο τον χρόνο μιας κυβερνητικής απόφασης. Αφορά την επιμονή σε μια επιλογή που η αγορά είχε εγκαίρως προειδοποιήσει ότι δεν ανταποκρίνεται στο σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίζει με τα συσσωρευμένα ληξιπρόθεσμα χρέη, τις υπέρογκες προσαυξήσεις και τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί.
Αφού οι 120 δόσεις κρίνονται σήμερα ως η σωστή επιλογή και ότι θα δώσουν «ανάσα» σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, γιατί δεν επιλέχθηκαν εξαρχής, όταν τα κόμματα της αντιπολίτευσης και οι εκπρόσωποι των παραγωγικών φορέων ζητούσαν μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής;
Η κυβέρνηση οφείλει μια εξήγηση που να πηγαίνει πολύ πιο πέρα από την παρουσίαση της αλλαγής ως νέα διευκόλυνση. Διότι η μετάβαση από τις 72 στις 120 δόσεις αποτελεί ταυτόχρονα αναγνώριση ότι ο προηγούμενος σχεδιασμός δεν έφερε τα αποτελέσματα που επιθυμούσε.
Περίπου 35.000 οφειλέτες εντάχθηκαν στη ρύθμιση για ληξιπρόθεσμα χρέη σε εφορία και ασφαλιστικά ταμεία. Το αποτέλεσμα από μόνο του θέτει ένα απλό ερώτημα: πόσοι ακόμη θα μπορούσαν να είχαν μπει, εάν οι όροι ήταν εξαρχής περισσότερο ρεαλιστικοί;
Τα στοιχεία του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή αποκαλύπτουν πόσο περιορισμένη παραμένει συνολικά η δυνατότητα τακτοποίησης των χρεών. Σε όλες τις ρυθμίσεις μαζί, βρίσκεται μόλις το 6,70% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου χρέους προς τη Φορολογική Διοίκηση. Το ποσοστό αυτό δεν αφορά φυσικά μόνο τις 72 δόσεις και αν τελικά είναι πετυχημένη η νέα ρύθμιση ή όχι. Δείχνει όμως ότι το πρόβλημα είναι πολύ ευρύτερο και ότι η ρύθμιση των 72 δόσεων πόρρω απέχει από το να τη χαρακτηρίσει κανείς έως ελκυστική ρύθμιση.
Σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια οφειλέτες στην εφορία δεν συνιστούν μια κατηγορία πολιτών που μπορεί να αντιμετωπίζεται επιδερμικά ή να τους χαρακτηρίσουμε συλλήβδην μπαταχτσήδες. Όταν το 89,77% χρωστά έως 10.000 ευρώ, η συζήτηση πρέπει να στραφεί και στην πραγματική αντοχή των εισοδημάτων και κυρίως πως δημιουργήθηκαν αυτά τα χρέη. Η υποχρέωση πληρωμής παραμένει. Αλλά μια υποχρέωση που δεν μετατρέπεται σε εφικτό πρόγραμμα αποπληρωμής παραμένει πρόβλημα για τα δημόσια έσοδα και φυσικά για τους ίδιους τους οφειλέτες.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα στα ασφαλιστικά ταμεία: 52,42 δισ. ευρώ ληξιπρόθεσμων οφειλών, εκ των οποίων 22,12 δισ. ευρώ είναι προσαυξήσεις και λοιπές επιβαρύνσεις. Ένα τόσο μεγάλο πρόσθετο βάρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Όσο η συζήτηση περιορίζεται στον αριθμό των δόσεων, παρακάμπτεται το ερώτημα αν το συνολικό ποσό μπορεί πράγματι να εξοφληθεί.
Εδώ βρίσκεται και μία από τις βασικές αδυναμίες του κυβερνητικού σχεδιασμού: η ρύθμιση εξαρχής δεν προέβλεψε και εξακολουθεί να μην προβλέπει διαγραφή προσαυξήσεων. Για πολλούς οφειλέτες, αυτό αποτελεί καθοριστικό εμπόδιο ένταξης, καθώς καλούνται να αποπληρώσουν ποσά που, λόγω των πρόσθετων επιβαρύνσεων, έχουν διπλασιαστεί ή ακόμη και τριπλασιαστεί σε σχέση με την αρχική οφειλή. Οι περισσότερες δόσεις μειώνουν τη μηνιαία καταβολή, αλλά δεν αφαιρούν αυτό το βάρος. Αν η κυβέρνηση δεν αντιμετωπίσει και το ύψος του χρέους που καλούνται να ρυθμίσουν, κινδυνεύει να επαναλάβει στις 120 δόσεις το πρόβλημα που διαπιστώθηκε στις 72.
Ασφαλώς, οι 120 δόσεις είναι ουσιαστική βελτίωση. Η μικρότερη μηνιαία καταβολή και η ένταξη οφειλών του 2024 μπορούν να δώσουν ανάσα σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Θα ήταν άδικο να μηδενιστεί αυτή η αλλαγή. Θα ήταν όμως εξίσου παραπλανητικό να παρουσιαστεί ως ολοκληρωμένη απάντηση, όταν παραμένει η απαίτηση χωριστής αποπληρωμής των νεότερων χρεών σε έως 24 δόσεις.
Ο οφειλέτης δεν διαθέτει διαφορετικό εισόδημα για κάθε κατηγορία υποχρεώσεων. Από το ίδιο ταμείο πληρώνει παλαιά χρέη, νεότερες οφειλές, τρέχοντες φόρους, εισφορές και λειτουργικά έξοδα. Αν το άθροισμα υπερβαίνει τις δυνατότητές του, η επιμήκυνση ενός τμήματος της οφειλής δεν αρκεί. Και με ετήσιο επιτόκιο 5,84%, η μεγαλύτερη διάρκεια δεν συνεπάγεται από μόνη της φθηνή αποπληρωμή.
Το «γιατί τώρα» επομένως αφορά και την ποιότητα της πολιτικής απόφασης. Χρειάστηκε να καταγραφεί η περιορισμένη συμμετοχή για να ακουστεί ένα αίτημα που είχε ήδη διατυπωθεί; Αξιολογήθηκαν εγκαίρως οι προειδοποιήσεις της αγοράς; Και ποιο ήταν το κόστος της καθυστέρησης για όσους συνέχισαν να συσσωρεύουν επιβαρύνσεις, περιμένοντας μια ρύθμιση που θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν;
Οι ενστάσεις των φορέων δεν αποτελούν λευκή επιταγή για κάθε αίτημά τους. Αποτελούν, όμως, πληροφορία για το πώς λειτουργεί η αγορά. Όταν η πολιτεία επιστρέφει σε προτάσεις που απέρριπτε, οφείλει να εξηγεί τι άλλαξε στην αξιολόγησή της και γιατί καθυστέρησε.
Η απάντηση πρέπει να δοθεί με όρους που θα επιτρέπουν στους οφειλέτες να μπουν και να παραμείνουν στη ρύθμιση. Με ουσιαστική εξέταση των προσαυξήσεων, της συνολικής μηνιαίας επιβάρυνσης και των νεότερων χρεών. Η προστασία των συνεπών φορολογουμένων και η αποφυγή επιβράβευσης της στρατηγικής αθέτησης είναι αναγκαίες. Δεν δικαιολογούν όμως έναν σχεδιασμό που αφήνει εκτός εκείνους που θέλουν να πληρώσουν αλλά αδυνατούν. Το ζητούμενο είναι να εισπράττεται το χρέος, όχι απλώς να ανανεώνεται η υπόσχεση είσπραξής του. Διαφορετικά, ύστερα από λίγους μήνες, το ίδιο ερώτημα θα επιστρέψει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση: γιατί πάλι τώρα;
