Σε μια μεγάλης κλίμακας αναδιάταξη των διεθνών ενεργειακών ισορροπιών προχωρούν οι ιαπωνικές επιχειρήσεις, επενδύοντας περίπου 21 δισ. δολάρια από το 2023 σε συμφωνίες για την απόκτηση και ανάπτυξη κοιτασμάτων φυσικού αερίου, με επίκεντρο τις ΗΠΑ. Οι γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στην Ουκρανία έχουν αναδείξει την ευαλωτότητα των παραδοσιακών εφοδιαστικών αλυσίδων, ωθώντας το Τόκιο να αναζητήσει μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στις πηγές ενέργειας και όχι απλώς να εξασφαλίζει συμβόλαια προμήθειας.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ενεργειακής ανάλυσης Enverus, στα οποία αναφέρονται οι Financial Times, οι ιαπωνικές επενδύσεις έχουν επικεντρωθεί κυρίως στους πόρους σχιστολιθικού φυσικού αερίου στις ακτές του Κόλπου του Μεξικού. Η Ιαπωνία, δεύτερος μεγαλύτερος αγοραστής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) παγκοσμίως μετά την Κίνα, επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από προμηθευτές της Μέσης Ανατολής, αλλά και να αντισταθμίσει τη μείωση των αποθεμάτων σε άλλες ασιατικές χώρες.
Η στροφή αυτή έχει μετατρέψει τις ιαπωνικές επιχειρήσεις στον σημαντικότερο ξένο επενδυτή στον αμερικανικό κλάδο φυσικού αερίου, ξεπερνώντας το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και την Αυστραλία. Κατά την προηγούμενη τετραετία, αντιπροσώπευσαν περίπου το 40% των συνολικών ξένων επενδύσεων στον συγκεκριμένο τομέα. Η εξέλιξη δεν είναι μόνο αποτέλεσμα εμπορικών υπολογισμών. Αντανακλά μια ευρύτερη στρατηγική επιλογή του Τόκιο να αποκτήσει μεγαλύτερη διαφοροποίηση προμηθειών, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται υψηλότερο κόστος.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, οι διαταραχές που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν ενίσχυσαν την αντίληψη ότι η ενεργειακή ασφάλεια απαιτεί πολλαπλές και ελεγχόμενες πηγές εφοδιασμού. Παράλληλα, επανέφεραν στο προσκήνιο προορισμούς που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν λιγότερο ελκυστικοί, όπως η Αλάσκα και η Αργεντινή. Οι ιαπωνικοί όμιλοι ενισχύουν επίσης τις θέσεις τους σε κοιτάσματα της Αυστραλίας, της Ινδονησίας και της Παπούα Νέας Γουινέας.
Η θεσμική στρατηγική του Τόκιο
Η στρατηγική του Τόκιο έχει και θεσμικό υπόβαθρο. Το βασικό ενεργειακό σχέδιο που υιοθετήθηκε πέρυσι αναγνωρίζει ότι το φυσικό αέριο θα διατηρήσει σημαντικό ρόλο στο ηλεκτρικό σύστημα της χώρας ακόμη και μετά το 2040. Η κυβέρνηση ενθαρρύνει τις εταιρείες κοινής ωφέλειας να συνάπτουν μακροχρόνια συμβόλαια LNG, αλλά και να επενδύουν απευθείας σε κοιτάσματα και υποδομές εξαγωγής. Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη επιλογή, καθώς η Ιαπωνία επιχειρεί ταυτόχρονα να διασφαλίσει την ενεργειακή επάρκεια και να προσαρμοστεί στη μακροπρόθεσμη μετάβαση προς καθαρότερες μορφές ενέργειας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Jera, ο μεγαλύτερος παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας της Ιαπωνίας και κορυφαίος αγοραστής LNG παγκοσμίως. Η εταιρεία δαπάνησε 1,5 δισ. δολάρια πέρυσι για την εξαγορά του κοιτάσματος South Mansfield στη Λουιζιάνα. Η διοίκησή της θεωρεί ότι η ενίσχυση της παρουσίας στις ΗΠΑ προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία σε ένα διεθνές χαρτοφυλάκιο προμηθειών: όταν οι ανάγκες της Ιαπωνίας είναι χαμηλότερες, οι ποσότητες μπορούν να κατευθύνονται σε άλλες αγορές.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η κίνηση της Mitsubishi Corporation, η οποία απέκτησε φέτος την αμερικανική εταιρεία παραγωγής σχιστολιθικού φυσικού αερίου Aethon έναντι 7,5 δισ. δολαρίων. Ο διευθύνων σύμβουλος Κατσούγια Νακανίσι έχει επισημάνει ότι ο βασικός στόχος δεν είναι απλώς η εξαγωγή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, αλλά η αξιοποίηση της παραγωγής για την κάλυψη της αμερικανικής ζήτησης. Η λογική είναι «τοπική παραγωγή για τοπική κατανάλωση», ώστε η Mitsubishi να αποκτήσει θέση σε μια αγορά που αναμένεται να αναπτυχθεί σημαντικά.
Στην εκτίμηση αυτή καθοριστικό ρόλο παίζει η έκρηξη των επενδύσεων σε κέντρα δεδομένων και υποδομές τεχνητής νοημοσύνης. Η αυξανόμενη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από τις ψηφιακές υποδομές δημιουργεί προσδοκίες για μακροχρόνια ενίσχυση της ζήτησης φυσικού αερίου στις ΗΠΑ. Οι ιαπωνικοί όμιλοι θέλουν να βρίσκονται στην καρδιά αυτής της αγοράς, εξασφαλίζοντας πρόσβαση στην παραγωγή και αντισταθμίζοντας τον κίνδυνο ανόδου των τιμών. Η ιδιοκτησία κοιτασμάτων μπορεί, έτσι, να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα για τις δραστηριότητές τους στο εμπόριο LNG.
Η Ιαπωνία έχει «καεί» στο παρελθόν
Ωστόσο, η νέα επενδυτική έξαρση δεν είναι απαλλαγμένη από κινδύνους. Οι ιαπωνικές εταιρείες έχουν επώδυνη εμπειρία από την προηγούμενη επέκτασή τους στο αμερικανικό σχιστολιθικό αέριο, την περίοδο 2010-2012. Οι τότε εξαγορές πραγματοποιήθηκαν σε δυσμενή χρονική συγκυρία και η πτώση των τιμών φυσικού αερίου οδήγησε σε σημαντικές απομειώσεις αξίας και ζημιές για τους εμπορικούς ομίλους.
Σήμερα, πολλοί επενδυτές εκτιμούν ότι η αυξανόμενη ζήτηση από τα κέντρα δεδομένων μπορεί να δημιουργήσει έναν νέο ανοδικό κύκλο για το φυσικό αέριο. Παρ’ όλα αυτά, οι υψηλές αποτιμήσεις και η προθυμία των ιαπωνικών ομίλων να πληρώσουν premium για την απόκτηση παραγωγικών πόρων ενδέχεται να περιορίσουν τις μελλοντικές συμφωνίες ή να αυξήσουν τον κίνδυνο υπερτίμησης.
Η ουσία της αλλαγής είναι ότι η Ιαπωνία δεν επιδιώκει πλέον μόνο να αγοράζει ενέργεια από τις διεθνείς αγορές, αλλά να αποκτά ιδιοκτησία και έλεγχο πάνω στην ίδια την παραγωγή. Η στρατηγική αυτή ενισχύει την ενεργειακή της ασφάλεια, δημιουργεί νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες στις ΗΠΑ και συνδέει την ιαπωνική οικονομία με την ανάπτυξη της αμερικανικής ψηφιακής υποδομής. Ταυτόχρονα, όμως, μεταφέρει στις ιαπωνικές εταιρείες μεγαλύτερο επενδυτικό και εμπορικό ρίσκο. Σε έναν κόσμο όπου οι γεωπολιτικές κρίσεις μπορούν να ανατρέψουν τις ενεργειακές ροές μέσα σε λίγες εβδομάδες, το Τόκιο φαίνεται να θεωρεί ότι ο έλεγχος των πόρων αξίζει πλέον το επιπλέον τίμημα.
