Όσοι έχουν βρεθεί στο Λονδίνο και έχουν χρησιμοποιήσει το ιστορικό μετρό (London Underground) θα έχουν παρατηρήσει στους σταθμούς μία χαρακτηριστική πινακίδα που αναγράφει το εξής: «Mind the Gap», δηλαδή προσοχή στο κενό μεταξύ συρμού και αποβάθρας. Η έκφραση αυτή εμφανίζεται σε κονκάρδες, καπελάκια, αυτοκόλλητα κτλ. και αποτελεί σήμα κατατεθέν για την πρωτεύουσα του Ηνωμένου Βασιλείου και όχι μόνο.
Πρόσφατα ξαναδιαβάσαμε τη φράση αυτή ως τίτλο σε μία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου θα μπορούσε να πει κανείς ότι αποτελεί και αυτός σήμα κατατεθέν για την κατάσταση που επικρατεί στα φορολογικά συστήματα κάθε χώρας μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Συγκεκριμένα, η έρευνα «Mind the Gap» παρουσιάζει αναλυτικά στοιχεία για τη διαφορά που παρουσιάζουν τα θεωρητικά φορολογικά έσοδα κάθε κράτους μέλους της Ευρωπαϊκή Ένωσης με αυτά που θα έπρεπε να εισπράξει το κάθε κράτος και των πραγματικών εσόδων που τελικά καταλήγουν στα δημόσια ταμεία του.
Το «κενό ΦΠΑ» είναι ένας πάρα πολύ σοβαρός δείκτης καθώς συνδέεται τόσο με το ποσοστό φοροδιαφυγής που επικρατεί σε μία οικονομία όσο και με τους υψηλούς φορολογικούς συντελεστές που εφαρμόζονται ακριβώς για να καλύψουν τα χαμένα έσοδα που κανονικά το κράτος αν τα εισέπραττε δεν θα είχε λόγο να επιβάλει υψηλή φορολογία.
Επίσης, εκτός από το κενό ΦΠΑ (VAT Gap) υπάρχει και το λεγόμενο κενό φορολογικής συμμόρφωσης (Tax Compliance Gap), το χάσμα δηλαδή που δημιουργείται από τη φοροδιαφυγή, τη φοροαποφυγή και τις ληξιπρόθεσμες οφειλές, ενώ υπάρχει, τέλος, και το κενό πολιτικής (Policy Gap) που αφορά τα διαφυγόντα έσοδα λόγω φορολογικών απαλλαγών ή μειωμένων συντελεστών.
Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, στον πρόσφατο απολογισμό που δημοσιοποίησε για τα πεπραγμένα του 2025 μας ενημέρωσε ότι τα έσοδα του κράτους ξεπέρασαν κατά 2 δισεκατομμύρια ευρώ το στόχο που αρχικώς είχε τεθεί για το προηγούμενο έτος και ο οποίος ήταν 71,6 δισ. ευρώ, ακριβώς γιατί βελτιώθηκε η εκούσια φορολογική συμμόρφωση και η αποτελεσματικότητα των μέτρων καταπολέμησης των φαινομένων φοροδιαφυγής και λαθρεμπορίου.
Αυτό αναγνωρίζεται και στην έκθεση της Κομισιόν για το κενό ΦΠΑ που η έρευνα φθάνει έως το 2023, ενώ για το 2024 κάνει πρόβλεψη γιατί δεν έχει τελικά στοιχεία να μπορέσει να βγάλει απόλυτα και ακριβή συμπεράσματα. Το ίδια φυσικά ισχύει και για το προηγούμενο έτος, το 2025.
Για το 2024, η πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ελλάδα στην έκθεση «Mind the Gap Report» είναι ότι το κενό ΦΠΑ έχει διαμορφωθεί στο 9% από 11,4% το 2023, ενώ για το προηγούμενο έτος, με βάση και τα ανέλπιστα αποτελέσματα υπέρβασης των κρατικών εσόδων, αναμένεται να είναι ακόμη πιο χαμηλά. Πάντως, το ποσοστό του 11,4% για το 2023 μεταφράζεται σε απώλειες εσόδων 3 δισ. ευρώ.
Ακόμη όμως και αν μειώνεται σημαντικά το κενό ΦΠΑ η παραοικονομία εξακολουθεί να υπερβαίνει το 20% του ΑΕΠ και αυτό οφείλεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι εξακολουθούν να υφίστανται πολύ υψηλοί συντελεστές στους έμμεσους φόρους (ΦΠΑ και Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης).
Η Κομισιόν επισημαίνει στην πολυσέλιδη και αναλυτική έκθεσή της τις μεγάλες επιβαρύνσεις που υπόκεινται οι καταναλωτές λόγω των υψηλών συντελεστών ΦΠΑ (24%), τα τεράστια ληξιπρόθεσμα χρέη, την υψηλή παραοικονομία, καθώς και το γεγονός ότι η φορολογία δεν βοηθάει να μειωθεί το ποσοστό της φτώχειας.
Το λογικό λοιπόν θα ήταν να υπάρξει μία εκλογίκευση των έμμεσων φόρων, προκειμένου να μειωθεί ακόμη περισσότερο η φοροδιαφυγή, να περιοριστεί η ακρίβεια και μέσω των μηχανισμών ελέγχων αλλά και του ότι οι πολίτες δεν θα έχουν λόγω να φοροδιαφύγουν γιατί θα θεωρούν κατά κάποιο τρόπο δίκαιους τους φόρους να αυξηθούν ακόμη περισσότερο τα φορολογικά έσοδα.
