Σε μια εποχή ρευστότητας και αβεβαιοτήτων -οπως είναι αυτή που διανύουμε- είναι σημαντικό να μπορεί να διακρίνει κανείς σταθερά σημεία, εγγυήσεις και ασφαλή δεδομένα ώστε να μπορεί να μετριάζει το ρίσκο και τους κινδύνους που υπάρχουν.
Ο ενεργειακός τομέας, όπως και πολλοί άλλοι, αντιμετωπίζει μια σειρά από αβεβαιότητες, που περιπλέκουν το έργο των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, των επιχειρηματικών ηγετών και των επενδυτών, σημειώνει ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (International Energy Agency- IEA) , Φατίχ Μπιρόλ. Η διαρκής ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, η «επιστροφή» της πυρηνικής ενέργειας και η αύξηση της κρατικής παρέμβασης είναι μεταξύ των στοιχείων που διαμορφώνουν τη νέα κατάσταση.
Σημαντικές τάσεις
Οπως επισημαίνει σε άρθρο του – που αναρτήθηκε στον ιστότοπο του Οργανισμού και επιγράφεται «Επτά βεβαιότητες σχετικά με την Ενέργεια στην εποχή της αβεβαιότητας» -, οι γεωπολιτικές ανατροπές και αναταράξεις δοκιμάζουν τις μακροχρόνιες σχέσεις και ανατρέπουν βαθιά ριζωμένες παραδοχές. Ο Δείκτης Παγκόσμιας Αβεβαιότητας, που καταρτίστηκε από οικονομολόγους του Διεθνούς Νομισματικου Ταμείου (ΔΝΤ) και του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα τους τελευταίους μήνες.
Ωστόσο, σε αυτή την περίοδο αβεβαιότητας, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες σημαντικές τάσεις που μπορούμε να προσδιορίσουμε με σχετική βεβαιότητα. Ακολουθούν επτά από αυτές που μπορούν να μας βοηθήσουν να διατηρήσουμε την ισορροπία μας:
Ο κόσμος έχει εισέλθει στην εποχή της ηλεκτρικής ενέργειας
Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται ευρέως για πολλά χρόνια ακόμα, αλλά η χρήση της ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται με ρυθμό διπλάσιο από τη συνολική ζήτηση ενέργειας.
Αποτελεί την βασική πηγή ενέργειας για τους πιο δυναμικούς τομείς της παγκόσμιας οικονομίας – όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα κέντρα δεδομένων και η υψηλής τεχνολογίας βιομηχανία – και αυξάνει το μερίδιό της σε σημαντικούς τομείς όπως οι οδικές μεταφορές και η θέρμανση μέσω τεχνολογιών όπως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και οι αντλίες θερμότητας.
Ήδη σήμερα, περισσότερο από το ήμισυ των ετήσιων επενδύσεων στον παγκόσμιο ενεργειακό τομέα προορίζεται για την ηλεκτρική ενέργεια.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται
Παρά τις αντιξοότητες, σε πολλές χώρες του κόσμου οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καλύπτουν μεγάλο μέρος, αν όχι το σύνολο, της αυξανόμενης ζήτησης σε ηλεκτρική ενέργεια, συχνά επειδή αποτελούν την πιο ανταγωνιστική επιλογή.
Η ηλιακή ενέργεια πρωτοστατεί, καθώς οι χώρες που αυξάνουν συνεχώς τη ζήτηση σε ενέργεια, όπως η Ινδία, διαθέτουν πολύ υψηλής ποιότητας ηλιακούς πόρους, αλλά και άλλες τεχνολογίες βρίσκονται σε εξέλιξη, συμπεριλαμβανομένων νέων τεχνολογιών όπως η γεωθερμική ενέργεια νέας γενιάς.
Η πυρηνική ενέργεια κάνει την επανεμφάνισή της
Μετά από μια σειρά από οπισθοδρομήσεις στη δεκαετία του 2010, η πυρηνική ενέργεια βρίσκεται και πάλι σε άνοδο, παράγοντας περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ποτέ το περασμένο έτος.
Σήμερα, βρίσκονται υπό κατασκευή περισσότερα από 70 γιγαβάτ νέας πυρηνικής ισχύος, ένα από τα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 30 ετών.
Η ραγδαία αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από τα κέντρα δεδομένων σημαίνει ότι και οι εταιρείες τεχνολογίας στρέφονται προς την πυρηνική ενέργεια, προσελκύοντας από την υπόσχεση χαμηλών εκπομπών και 24ωρης παροχής ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι κίνδυνοι για την ενεργειακή ασφάλεια πολλαπλασιάζονται
Οι παραδοσιακοί κίνδυνοι που επηρεάζουν την ασφάλεια του εφοδιασμού με πετρέλαιο και φυσικό αέριο συνοδεύονται πλέον από ευπάθειες σε άλλους τομείς, όπως η ασφάλεια του ηλεκτρικού ρεύματος, όπως υπογράμμισαν οι πρόσφατες μεγάλες διακοπές ρεύματος στη Χιλή και την Ισπανία, και τα κρίσιμα ορυκτά.
Μία μόνο χώρα, η Κίνα, είναι ο κυρίαρχος διυλιστής για 19 από τα 20 στρατηγικά ορυκτά που σχετίζονται με την ενέργεια, με μέσο μερίδιο αγοράς περίπου 70%. Περισσότερα από τα μισά από αυτά τα στρατηγικά ορυκτά υπόκεινται σε κάποια μορφή ελέγχου των εξαγωγών.
Οι αυξανόμενοι κίνδυνοι για την ενεργειακή ασφάλεια λόγω της κλιματικής αλλαγής είναι πλέον επίσης βέβαιοι, εντείνοντας την ανάγκη να καταστούν τα ενεργειακά συστήματα πιο ανθεκτικά σε ακραία καιρικά φαινόμενα, καθώς και σε κυβερνοεπιθέσεις και άλλες κακόβουλες δραστηριότητες που στοχεύουν σε κρίσιμες υποδομές.
Τα κράτη αναλαμβάνουν τα ηνία
Καθώς η ενέργεια αναβαθμίζεται σε ζήτημα οικονομικής και εθνικής ασφάλειας, οι κυβερνήσεις παρεμβαίνουν όλο και περισσότερο για να διαμορφώσουν τα αποτελέσματα, αντί να τα αφήνουν στην αγορά. Αυτό είναι ορατό στις αλυσίδες εφοδιασμού ενεργειακής τεχνολογίας, ειδικά για τα κρίσιμα ορυκτά, καθώς οι χώρες επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους που συνδέονται με το υψηλό μερίδιο αγοράς της Κίνας.
Το εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου υπόκειται επίσης όλο και περισσότερο σε πολιτικές εκτιμήσεις και διαπραγματεύσεις μεταξύ κυβερνήσεων – ή σε κυρώσεις.
Μεταβαίνουμε σε μια «αγορά αγοραστών» για βασικά καύσιμα και τεχνολογίες
Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη υποστεί πίεση λόγω της σχετικά άφθονης προσφοράς, και το ίδιο θα συμβεί σύντομα στις αγορές φυσικού αερίου, καθώς η νέα γενιά έργων εξαγωγής ΥΦΑ αρχίζει να λειτουργεί.
Υπάρχει επίσης άφθονη παραγωγική ικανότητα για μπαταρίες, ηλιακούς συλλέκτες και άλλες τεχνολογίες. Αυτές οι τάσεις μπορούν να ωφελήσουν τους εισαγωγείς καυσίμων και τεχνολογιών, αλλά δεν πρέπει να αισθάνονται υπερβολική άνεση: αυτή η περίοδος αφθονίας και ενδεχομένως χαμηλότερων τιμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση των επενδύσεων στον τομέα της ενέργειας, με συνέπειες για τα επόμενα χρόνια.
Νέοι παράγοντες καθορίζουν τις παγκόσμιες τάσεις στον τομέα της ενέργειας
Το κέντρο βάρους των παγκόσμιων αγορών ενέργειας μετατοπίζεται, καθώς μια ομάδα αναδυόμενων οικονομιών, με επικεφαλής την Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία και με τη συμμετοχή χωρών της Μέσης Ανατολής, της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής, διαμορφώνει όλο και περισσότερο τη δυναμική της αγοράς ενέργειας.
Αναλαμβάνουν τη σκυτάλη από την Κίνα, η οποία από το 2010 αντιπροσώπευε περισσότερο από το ήμισυ της παγκόσμιας αύξησης της ζήτησης για πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια. Ωστόσο, καμία άλλη χώρα από μόνη της δεν θα καταφέρει να επαναλάβει την εξαιρετική ενεργειακή πορεία της Κίνας τις τελευταίες δεκαετίες.
Ο διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ ολοκληρώνει το άρθρο του καλώντας τους υπευθύνους λήψης των αποφάσεων να αποφύγουν τη στάση αναμονής και να εστιάσουν -οπως λέει- στις βεβαιότητες ώστε να σχεδιάσουν το μέλλον :
«Μέσα στην σημερινή αναταραχή, το να επικεντρωνόμαστε μόνο στις αβεβαιότητες μπορεί να οδηγήσει σε αναποφασιστικότητα και παράλυση. Μια στάση αναμονής από την πλευρά των κυβερνήσεων, των εταιρειών και των επενδυτών στον τομέα της ενέργειας ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργήσει προβλήματα στο μέλλον, δεδομένης της παγκόσμιας δίψας για ενέργεια και της συνεχούς ανάγκης για επενδύσεις.
Υπάρχουν ακόμα ορισμένες βεβαιότητες στις οποίες μπορούν να βασιστούν οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων: ας μην τις χάσουμε από τα μάτια μας καθώς σχεδιάζουμε το μέλλον».
