Ιράν: Πώς ο πόλεμος θα επηρεάσει τη γεωργία – Οι ελληνικές εξαγωγές [πίνακες]

Η Μέση Ανατολή αποτελεί μία από τις σημαντικές εξαγωγικές αγορές για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα, ωστόσο η κλιμάκωση των συγκρούσεων στην περιοχή και ιδιαίτερα ο πόλεμος στο Ιράν δημιουργεί νέα δεδομένα και ένα αβέβαιο περιβάλλον για το εμπόριο τροφίμων και την αγροτική παραγωγή τόσο σε εγχώριο επίπεδο όπως και διεθνώς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για την περίοδο 2024–2025, τα οποία επεξεργάστηκε το Τμήμα Στατικής και Τεκμηρίωσης του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, δείχνουν ότι οι ελληνικές εξαγωγές αγροτικών προϊόντων προς τις χώρες της Μέσης Ανατολής παραμένουν ισχυρές. Παράλληλα όμως, οι γεωπολιτικές εξελίξεις αρχίζουν να επηρεάζουν τόσο τις εμπορικές ροές όσο και το κόστος παραγωγής στη γεωργία.

Το 2025 οι ελληνικές εξαγωγές αγροτικών προϊόντων προς τις χώρες της Μέσης Ανατολής έφτασαν τα 628,4 εκατ. ευρώ

Οι αγορές της Μέσης Ανατολής (Μπαχρέιν, Ιορδανία, Ομάν, Συρία, Υεμένη, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ, Τουρκία, Ισραήλ, Λίβανος, Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα),  αποτελούν έναν από τους πιο δυναμικούς προορισμούς για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα, ιδιαίτερα στα premium και ΠΟΠ προϊόντα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 οι ελληνικές εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και τροφίμων προς τις χώρες της περιοχής έφτασαν τα 628,4 εκατ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές διαμορφώθηκαν στα 405,1 εκατ. ευρώ, δημιουργώντας πλεόνασμα άνω των 223 εκατ. ευρώ.

Τα ελληνικά προϊόντα που έχουν ισχυρή παρουσία στις αγορές αυτές περιλαμβάνουν κυρίως ελαιόλαδο και ελιές, φρούτα και λαχανικά (ακτινίδια, μήλα, ροδάκινα), γαλακτοκομικά προϊόντα όπως η φέτα, προϊόντα υδατοκαλλιέργειας (τσιπούρα και λαβράκι) και κονσερβοποιημένα τρόφιμα, κυρίως κομπόστες.

Ειδικότερα, οι κυριότερες κατηγορίες αγροτικών εξαγωγών το 2025, προς τη Μέση Ανατολή ήταν οι φυσικές υφαντικές ίνες (183.304.774 ευρώ), ο καπνός και προϊόντα καπνού (81.670.019 ευρώ), τα φρούτα και λαχανικά και παρασκευάσματα (80.700.702 ευρώ), τα δημητριακά και παρασκευάσματα (54.086.923 ευρώ) και τα ψάρια και παρασκευάσματα (40.819.594 ευρώ).

Επίσης, χώρες, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά και το Ισραήλ και ο Λίβανος, αποτελούν βασικούς προορισμούς, λόγω της υψηλής αγοραστικής δύναμης και της περιορισμένης εγχώριας αγροτικής παραγωγής.

Περιορισμένο το εμπόριο με το Ιράν

Σε αντίθεση με άλλες χώρες της περιοχής, οι εμπορικές συναλλαγές της Ελλάδας με το Ιράν παραμένουν σχετικά μικρές.

Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 οι ελληνικές εξαγωγές αγροτικών προϊόντων προς το Ιράν ανήλθαν σε 9,09 εκατ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές διαμορφώθηκαν στα 8,26 εκατ. ευρώ, με θετικό εμπορικό ισοζύγιο περίπου 827 χιλιάδων ευρώ.

Ωστόσο, το 2025 οι εξαγωγές μειώθηκαν στα 6,17 εκατ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές έφτασαν τα 7,49 εκατ. ευρώ, δημιουργώντας αρνητικό ισοζύγιο περίπου 1,3 εκατ. ευρώ.

Οι κυριότερες κατηγορίες προϊόντων που ανταλλάσσονται είναι τα φρούτα και τα λαχανικά, τα δημητριακά και τα προϊόντα καπνού.

Παρά το σχετικά μικρό μέγεθος των συναλλαγών, όπως σχολιάζουν εκπρόσωποι της αγοράς στον ΟΤ, η γεωπολιτική ένταση στην περιοχή μπορεί να έχει σημαντικές έμμεσες επιπτώσεις στο σύνολο των ελληνικών εξαγωγών. Παρόλα αυτά, συστήνουν νηφαλιότητα, εξηγώντας ότι μέρα με τη μέρα εξετάζεται η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί.

Έτσι, αν και το άμεσο εμπόριο Ελλάδας–Ιράν είναι περιορισμένο, οι έμμεσες επιπτώσεις – από το ενεργειακό κόστος μέχρι τη διατάραξη των εφοδιαστικών αλυσίδων – μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τον ελληνικό αγροτικό τομέα.

Επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή – Τα λιπάσματα

Η περιοχή των Στενών του Ορμούζ αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους εμπορικούς διαδρόμους στον κόσμο, με τους αναλυτές να εξηγούν ότι οι αυξημένοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι οδηγούν σε αύξηση των ασφαλίστρων για τα πλοία, μεγαλύτερο κόστος ναύλων, καθυστερήσεις στις μεταφορές και αλλαγές στις εμπορικές διαδρομές.

Για τα νωπά προϊόντα, όπως τα φρούτα και τα λαχανικά, οι καθυστερήσεις αυτές μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την ποιότητα και τη διάρκεια ζωής τους, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών.

Πέρα από τις εμπορικές ροές, ο πόλεμος επηρεάζει και τη διεθνή αγροτική παραγωγή. Τα λιπάσματα, η παραγωγή, η ψύξη και η μεταφορά προϊόντων εξαρτώνται από ενέργεια. Ανάλογα με τη διάρκεια του πολέμου, αυτά τα κόστη μεταφέρονται σε αγρότες και εξαγωγείς.

Η Μέση Ανατολή αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα παραγωγής λιπασμάτων παγκοσμίως, ενώ σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου, περίπου το ένα τρίτο λιπασμάτων διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ.

Η διατάραξη αυτών των ροών έχει ήδη προκαλέσει αυξήσεις στις τιμές της ουρίας και άλλων αζωτούχων λιπασμάτων, το οποίο συνεπάγεται με αυξημένο κόστος παραγωγής για τους αγρότες και πιθανή αύξηση των τιμών τροφίμων διεθνώς.

Μάλιστα, οι εξελίξεις αυτές έρχονται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, καθώς οι αγρότες στο βόρειο ημισφαίριο προετοιμάζονται για τη νέα καλλιεργητική περίοδο.

Κίνδυνοι για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές φρούτων και λαχανικών

Η Μέση Ανατολή αποτελεί σημαντική αγορά για τα ευρωπαϊκά οπωροκηπευτικά, με εξαγωγές που ξεπερνούν τους 350.000 τόνους ετησίως. Η Ελλάδα, μαζί με χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Ολλανδία, εξάγει σημαντικές ποσότητες μήλων, εσπεριδοειδών και ακτινιδίων στην περιοχή.

Ωστόσο, η αστάθεια ενδέχεται να προκαλέσει μείωση της ζήτησης, καθυστερήσεις στις μεταφορές, ανακατεύθυνση προϊόντων προς άλλες αγορές.

Παράλληλα, χώρες όπως η Τουρκία και η Αίγυπτος ενδέχεται να αναζητήσουν νέες αγορές στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για τους Ευρωπαίους παραγωγούς.