Πώς ο ΟΤ αναδείχθηκε σε θεσμό

Ο Οικονομικός Ταχυδρόμος, που είχε πρωτοκυκλοφορήσει το 1926 ως εβδομαδιαία οικονομική εφημερίδα με διευθυντή τον επί Ελευθερίου Βενιζέλου υπουργό Οικονομικών Βασίλειο Δεληγιάννη και εν συνεχεία τον διπλωμάτη Γεώργιο Εξηντάρη. Κυκλοφόρησε ανελλιπώς έως τον Δεκέμβριο του 1944, όταν διέκοψε να εκδίδεται εξ αιτίας των Δεκεμβριανών. Επανεκδόθηκε το 1956(;) ως και πάλι οικονομική εφημερίδα μικροτέρου σχήματος με διευθυντή τον οικονομολόγο και πολιτικό Παναγιώτη Τζανετάκη τον οποίο διαδέχθηκε μετά δύο χρόνια ο οικονομολόγος καθηγητής Αθανάσιος Κανελλόπουλος και εν συνεχεία ο υπογράφων το κείμενο αυτό.

Πολύ νωρις μου ανετέθη ατύπως η αρχισυνταξία του. Την επομένη της αποχωρήσεως του Κανελλόπουλου λόγω υπουργοποίησής του δέχθηκα ένα απροσδόκητο τηλεφώνημα. Η γραμματέας του εκδότη Χρήστου Λαμπράκη μου γνωστοποίησε ότι ο πρόεδρος του ΔΟΛ με καλούσε σε γεύμα στο εστιατόριο Κωστή, όπου διερωτώμενος και με δέος προσήλθα. Εκεί μου γνωστοποίησε την απόφασή του να αναλάβω την διεύθυνση του Οικονομικού Ταχυδρόμου. Με δέος ευχαριστώντας τον εξήγησα ότι εγώ δεν είμαι οικονομολόγος (ήμουν ακόμα φοιτητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών), δεν θα μπορέσω συνεπώς να συνεχίσω την οικονομική αρθρογραφία του Κανελλόπουλου και γι’ αυτό δεν είμαι κατάλληλος για την θέση αυτή. «Εγώ θέλω έναν ικανό δημοσιογράφο για διευθυντή με αντέκρουσε, οικονομολόγους για τις αναλύσεις τους μπορούμε να βρούμε πολλούς για να αρθρογραφούν» και επέμεινε στην επιλογή του πιθανολογώ και μετά από υπόδειξη του Κανελλόπουλου. Μετά την επιστροφή μας στα γραφεία του ΔΟΛ ένας κλητήρας μου έφερε έναν φάκελο με αποστολέα τον Λαμπράκη, που περιείχε το απόκομμα από το ωροσκόπιο της ημέρας (είμαι καρκίνος), όπου υπογραμμιζόταν ότι ένα σημαντικό για το μέλλον μου γεγονός θα συνέβαινε εκείνη την ημέρα. Και ο Λαμπράκης σημείωνε, «Καλορίζικος, προχωρήστε όπως νομίζετε» και αυτό έκανα στηριζόμενος στην προτροπή του. Και βαθμιαία ο Οικονομικός πήρε σε περιεχόμενο πέραν των οικονομικών πληροφοριών και αναλύσεων, πολιτικά σχόλια, κοινωνικές αναλύσεις και διεθνή θεματολογία, ενώ πολύ σύντομα αποτόλμησα να γράφω και εγώ το κύριο άρθρο, που βαθμιαία εξελίχθηκε σε εκτενή ανάλυση οικονομική, πολιτική και κοινωνική, που κάλυπταν από τις δύο έως τρεις πρώτες σελίδες κάθε τεύχους.

Με γνώμονα τον κοινό νου άρχισα να αναλύω και κρίνω την επικαιρότητα με φιλελεύθερη προσέγγιση και σθεναρή απόρριψη κάθε ιδεοληψίας κομματικής ή ταξικών συμφερόντων. Αποτόλμησα μάλιστα σε μία εποχή που κυριαρχούσε η αριστερά στην χώρα μας και ιδιαίτερα η κομμουνιστική να απομυθοποιώ τα δόγματά της και να ασκώ σκληρή κριτική σε κείμενα του Ριζοσπάστη και του ΚΚΕ. Ανάλογη αντιμετώπιση δρομολόγησα και κατά των ακροδεξιών δοξασιών. Γνώμονας ήταν ο κοινός νους και η πραγματικότητα και όχι οι κάθε είδους ιδεοληψίες. Με την προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίστηκαν και όλοι οι συντάκτες του περιοδικού, όπως βαθμιαία εξελίχθηκε αλλά και όλοι οι εξωτερικοί συνεργάτες με αποκλεισμό μόνο των υποστηρικτών της άκρας δεξιάς και ιδίως της άκρας αριστεράς, η οποία κυριαρχούσε τότε οσάκις δογμάτιζαν.

Η κριτική τοποθέτηση του ΟΤ έμενε ανεπηρέαστη από τον εκάστοτε πολιτικό προσανατολισμό των πολιτικών εφημερίδων του ΔΟΛ (Βήμα και Νέα) και συνεπώς συχνά ασκούσαν κριτική για τα πεπραγμένα των εκάστοτε κυβερνώντων (Κ. Καραμανλή αρχικά και Ανδρέα Παπανδρέου στην συνέχεια όπως και της Νέας Δημοκρατίας υπό τον Κ. Μητσοτάκη και τον Κώστα Σημίτη αργότερα). Συνέβαινε έτσι συχνά να διαφέρουν ή και να είναι πλήρως αντίθετες οι διαπιστώσεις μου προς όσα υποστήριζαν το Βήμα και κυρίως τα Νέα, που συνέπλεαν πλήρως με τον Παπανδρέου και το κόμμα του. Αυτή η διαφορετικότητα σύντομα επισημάνθηκε από τις άλλες εφημερίδες εκτός ΔΟΛ με τον αντίστοιχο σχολιασμό. Καθώς δε σύντομα έγινα περιζήτητος στις σχολιαστικές τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές όπου επεδιώκετο να προβληθεί αυτή η ιδεολογική μου διαφοροποίηση.

Διερωτώμενος πώς αντιμετώπιζε ο Λαμπράκης αυτή την ελευθεριότητά μου ζήτησα επιτέλους να δω πώς κρίνει αυτή την ανεξάρτητη γραμμή που είχα επιβάλλει και πώς αντιδρούσε σε σχετικές οχλήσεις κυβερνώντων, πολιτικών φίλων του ακόμα και των διευθυντών του Βήματος και ιδίως των Νέων.

–         Κύριε Μαρίνο, μου απάντησε. Συνεχίστε όπως εσείς κρίνετε και αφήστε με εμένα να αντιμετωπίζω τους επικριτές σας καθώς εγώ βρίσκω λογικά όσα υποστηρίζετε. Μου ζήτησε μάλιστα να αρχίσω να αρθρογραφώ και στο Βήμα όπου τότε εγκαινιάστηκε η στήλη μου με επίτιτλο «Κοινός Νους». Σ’ αυτή την στήλη συνεχίζω έκτοτε να αρθρογραφώ ακόμα και σήμερα.

Κατά την διαδικασία εμπλουτισμού της ύλης του ΟΤ προστέθηκαν εβδομαδιαία επισκόπηση των εγχώριων και διεθνών οικονομικών και πολιτικών εξελίξεων, συστηματική παρακολούθηση του κόσμου των επιχειρήσεων, που εγκαινίασε ο εκλεκτός συνάδελφος Αθανάσιος Παπανδρόπουλος, τα αφορώντα τις τράπεζες και το χρηματιστήριο από τον αρχισυντάκτη Δημήτριο Στεργίου, στήλη κριτικής των εκδιδομένων βιβλίων οικονομικού και κοινωνικού περιεχομένου, δύο έως τρεις σελίδες για τις επιστολές των αναγνωστών μας με συχνό σχολιασμό τους από εμένα, σελίδα για την ναυτιλία και την επαρχιακή οικονομία και το Βήμα του Σπουδαστού όπου δημοσιεύονταν σημαντικά άρθρα φοιτητών των ανώτατων σχολών. Έτσι ο ΟΤ αγκαλιάστηκε από ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, με αποτέλεσμα η εβδομαδιαία κυκλοφορία του να υπερβεί βαθμιαία τις 20.000 τεύχη, σύμφωνα με την Nielsen ο ΟΤ διαβαζόταν από 68.000 αναγνώστες στις αστικές περιοχές και από 100.000 σε ολόκληρη την Ελλάδα. Υπήρξε δε τόση η δημοτικότητά του ώστε ακόμα και σήμερα μνημονεύεται ευφήμως εκείνη η περίοδος του ΟΤ όταν πια είχε εξελιχθεί και σε περιοδικό με έγχρωμο εξώφυλλο.

Καθοριστική για τον ιδεολογικό προσανατολισμό και την μαχητική αμφισβήτηση του υπαρκτού σοσιαλισμού, που τον υποστήριζαν όχι μόνο το ΚΚΕ, αλλά και οι μεγάλης κυκλοφορίας αριστερές εφημερίδες, όπως κυρίως η Ελευθεροτυπία υπήρξε η κοσμογονία, που εγκαινίασε στην Κίνα ο διάδοχος του Μάο, Ντενγκ Χσιάο Πινγκ με το σλόγκαν «άσπρη γάτα, μαύρη γάτα αρκεί να πιάνει ποντίκια». Σ’ ένα τότε ταξίδι μου στην απέραντη αυτή χώρα συνειδητοποίησα ότι ο Ντενγκ υιοθέτησε στον οικονομικό τομέα το καπιταλιστικό σύστημα. Εμβρόντητος δε διάβασα πάνω από τον τίτλο της αγγλόγλωσσης εφημερίδας του ΚΚΚίνας «Λαϊκή Ημερησία» την παρότρυνση «Κινέζοι, γίνετε εκατομμυριούχοι». Και πράγματι έκτοτε ο κινεζικός λαός αξιοποιώντας τους κανόνες του καπιταλιστικού συστήματος απέκτησε ουκ ολίγους πλουσίους και βαθμιαία πολυάριθμους δισεκατομμυριούχους χωρίς να πάψει κα υπόκειται στην πειθαρχία του στυγνού μονοκομματικού κομμουνιστικού κράτους.

Η νέα κινεζική ιδεολογία ενίσχυσε την επιχειρηματολογία του ΟΤ κατά του υπαρκτού σοσιαλισμού, που τις δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε κυριαρχήσει στις ευρύτερες μάζες των προοδευτικών πολιτών και όχι μόνο στους οπαδούς του ΚΚΕ. Επίσης από την αρχή της μεταπολεμικής περιόδου ο ΟΤ ύψωσε την σημαία του εξευρωπαϊσμού της Ελλάδας συντασσόμενος στο θέμα αυτό με τον μεγάλο Κωνσταντίνο Καραμανλή ο οποίος πέτυχε τελικά μαζί με τους διαδόχους στην ηγεσία της ΕΡΕ (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση) αρχικά την σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και εν συνεχεία την ένταξη σ’ αυτήν ως πλήρες μέλος. Ας σημειωθεί ότι την προσπάθεια αυτή την πολέμησαν όχι μόνο οι αριστεροί, αλλά και πολλοί βιομήχανοι, οι οποίοι φοβόνταν ότι το άνοιγμα των οικονομικών συνόρων δεν θα του επέτρεπε να επιβιώσουν.

Υπέρμαχος της ελεύθερης οικονομίας ο ΟΤ υποστήριξε τον υγιή ανταγωνισμό αντιτίθετο, στις κρατικοποιήσεις και πολέμησε τα πανίσχυρα τότε συνδικάτα ιδίως του δημόσιου τομέα, έχοντάς τα χαρακτηρίσει «στρατό κατοχής». Πρώτος επιπλέον στην Ελλάδα στήριξε την εισαγωγή των σύγχρονων τεχνολογιών με ειδικές σελίδες και αφιερώματα στην πληροφορική, το διαδίκτυο, την βιοτεχνολογία με υπεύθυνο τον Στάθη Χαϊκάλη. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι πρώτος ο ΟΤ ερμήνευσε τα οικονομικά μεγέθη και την εξέλιξή τους με βάση στον αντίκτυπο που έχουν στον απλό πολίτη. Θεράπευσε την τέχνη να αναδεικνύει τι σημαίνουν τα «αυτονόητα» με την δύναμη του κοινού νου. Αξίζει επίσης να υπογραμμισθεί ότι δημοσίευε κάθε αντίθετη άποψη εξ’ ολοκλήρου πριν της ασκήσει κριτική. Δεν δίστασε μάλιστα να δημοσιεύει αλογόκριτες ακόμα και ύβρεις, που του απεύθυναν με επιστολές οι διαφωνούντες με τις απόψεις του.

Ας σημειωθεί ότι δεκάδες ήταν τα βραβεία που απονεμήθηκαν στο περιοδικό και τον διευθυντή του με αποκορύφωμα το Ευρωπαϊκό Βραβείο Δημοσιογραφίας στον διευθυντή του και στο περιοδικό από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ένωση Ευρωπαίων Δημοσιογράφων το 1990.

Ιδιαίτερα τιμητικό για τον ΟΤ υπήρξε τον εν υπόγραφο από τον εκδότη του ΔΟΛ αείμνηστο Χρήστο Λαμπράκη σχόλιό του στο ειδικό αφιέρωμα για τα 70 χρόνια εκδοτικής ζωής του περιοδικού, που έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς σχεδόν ποτέ δεν αρθρογραφούσε εν υπόγραφα. Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι κορυφαία στελέχη των Νέων και του Βήματος διαφωνούσαν εντονότατα για τις ιδεολογικές θέσεις του περιοδικού και την έντονη κριτική του στις κυβερνήσεις Ανδρέα Παπανδρέου και Κώστα Σημίτη. Είχε γράψει τότε ο Λαμπράκης: «Όταν η θητεία μιας εφημερίδας αποδειχθεί ευεργετική για το κοινωνικό σύνολο ύστερα από δεκαετίες, ο ρόλος της προβιβάζεται στην δημόσια συνείδηση από την απλή ενημέρωση στην επικοινωνιακή αποστολή. Η όποιοι ιδιοκτήτες, διευθυντές, συνεργάτες παύουν πια να διαχειρίζονται ένα εργαλείο δημοσιογραφικό. Υπηρετούν ένα θεσμό. Η τωρινή σύνθεση των συνεργατών του ΟΤ, κάτω από την σημερινή του διεύθυνση, διατήρησε και ενίσχυσε την θεσμική αυτή προσωπικότητά του: θεσμός κριτικής ψύχραιμης, θεσμός συζήτησης και αναζήτησης, που λειτουργεί με τρόπο τέτοιο ώστε και εκείνοι ακόμα που διαφωνούνε με τις θέσεις του ΟΤ – διαφωνία σε εκτιμήσεις επίκαιρων συμβάντων ή δεδομένου ιδεολογικής διάστασης – να του αναγνωρίζουν την καλή πίστη και τις καλές προθέσεις. Καθώς τώρα τα προβλήματα του εθνικού μας χώρου παίρνουν μεγαλύτερη οξύτητα, οι προσδοκίες για την υπεύθυνη κριτική παρέμβασή του μεγεθύνονται αντίστοιχα. Πιστεύω πως ο ΟΤ και η ομάδα των συνεργατών που τον στηρίζουν θα ανταποκριθούν με ψυχραιμία και ορθή κρίση στον ρόλο που ανέλαβαν».

Ακόμη και σήμερα ως ένθετο στο Βήμα ο ΟΤ υπηρετεί σταθερά τις απόψεις και τις αξίες που τον ανέδειξαν υπό την επάξια διεύθυνση του κ. Χρήστου Δόγα και από επίλεκτους συνεργάτες. Και θεωρώ τιμή μου που με συγκαταλέγει σ’ αυτούς.