Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μια σημαντική φάση μετασχηματισμού, στη διάρκεια της οποίας σημαντικοί «παίκτες», αναζητούν ποσοστά συμμετοχής σε νέες αγορές και στη διαμόρφωση νέων θεσμών. Θεσμοί που στο εξής θα διέπονται από τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακές πλατφόρμες, βιοτεχνολογία, νανοτεχνολογικά όργανα και άυλες αξίες.
Η εξέλιξη αυτή, η οποία δείχνει ότι οι κοινωνίες, άλλες αργά και άλλες πιο γρήγορα, μπαίνουν σε μια νέα εξελικτική και ιστορική φάση, αναζητούν και νέο πολιτικό προσωπικό, ικανό να απαντήσει και σε νέες ανάγκες.
Ανάγκες, οικονομικές, πολιτιστικές, κοινωνικές και βιολογικές, δεδομένου ότι το προσδόκιμο ζωής μεγάλωνε και η διεθνής δημογραφία σε λίγα χρόνια θα είναι πτωτική.
Απέναντι σε αυτές τις τάσεις, παρατηρούμε σε πολιτικό επίπεδο άνοδο του αυταρχισμού σε παγκόσμιο επίπεδο, υποχώρηση των φιλελεύθερων αντιλήψε4ων και τεράστια επέκταση της παραπληροφόρησης. Αυτή η τελευταία τάση εξάλλου, μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας και της οικουμενικότητας του διαδικτύου, κάθε μέρα γίνεται όλο και πιο νοσηρή και πολιτιστικά αποσταθεροποιητική.
Είναι κατάδηλο πλέον ότι σε μια εποχή πολλαπλασιασμού των γνώσεων και στιγμιαίας διάδοσής τους, η πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται σε θεωρίες και αντιλήψεις της πρώτης και της δεύτερης περιόδου της βιομηχανικής επανάστασης. Είτε αυτό αρέσει είτε όχι οι όροι δημιουργίας του πλούτου σήμερα, ιδιαίτερα στον αναπτυγμένο κόσμο, υπαγορεύονται από συντελεστές που ούτε στην επιστημονική φαντασία δεν υπήρχαν πριν 150 χρόνια.
Πέρα από παραπλανητικά επιφανειακά φαινόμενα, αν κοιτάξουμε με προσοχή γεμάτη περιέργεια τη σημερινή παγκόσμια τάξη πραγμάτων, θα διαπιστώσουμε ότι η αποσύνθεση του φιλελεύθερου κόσμου έχει αρχίσει και επιταχύνεται
Αν πάμε πιο βαθειά στην ανάλυση των εξελίξεων, τεχνολογικών και πολιτικών, αντιλαμβανόμαστε την κρισιμότητα μιας εύθραυστης κατάστασης. Η μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τάξη παραπαίει με ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται. Ακόμα και αν η πορεία αυτή δεν οδηγήσει σε καταστροφικό πόλεμο, η κατάρρευση των συνηθισμένων κανόνων θα μπορούσε να επιταχυνθεί με βάναυσες επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία και ισορροπία. Το γεγονός και μόνο ότι η Αμερική του Ντόναλντ Τράμπ δείχνει να χάνει τη μπάλλα, είναι εύγλωττο και πειστικό.
Οι θεσμοί που προστάτευαν το παλαιό σύστημα σείονται και όσοι δεν έχουν εξαφανιστεί, χάνουν την αξιοπιστία τους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, πιστοποιούν του λόγου το ασφαλές. Την ίδια στιγμή το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έχει παραλύσει.
Η τακτική Τράμπ διάλυσης της Ευρώπης, και βίαιης διάβρωσης θεσμών και κανόνων,είναι βαθύτερη από όσο νομίζουμε και θα προκαλέσει ζημιά
Από καιρό τώρα, είναι της μόδας να επικρίνεται και να ενοχοποιείται η δήθεν αχαλίνωτη παγκοσμιοποίηση ως την αιτία της ανισότητας, της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και του εφησυχασμού για το κλίμα. Αλλά τα επιτεύγματα των δεκαετιών του 1990 και του 2000 – το απόγειο του φιλελεύθερου καπιταλισμού – δεν έχουν κανένα παράλληλο στην ιστορία. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι έχουν γλιτώσει τη φτώχεια καθώς η Κίνα έχει ενσωματωθεί στην παγκόσμια οικονομία. Το παγκόσμιο ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας είναι μικρότερο από το μισό από αυτό που ήταν το 1990. Το ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού που σκοτώθηκε από κρατικές συγκρούσεις έφτασε στο χαμηλότερο μεταπολεμικό επίπεδο το 2005, δηλαδή στο 0,0002%. Το 1972 ήταν σχεδόν 40 φορές υψηλότερο. Η πιο πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι η εποχή της «συναίνεσης της Ουάσιγκτον», την οποία οι σημερινοί ηγέτες ελπίζουν να αντικαταστήσουν, ήταν όταν οι φτωχές χώρες άρχισαν να επωφελούνται από την κάλυψη της ανάπτυξης, κλείνοντας το χάσμα με τον πλούσιο κόσμο.
Είναι αλήθεια ότι το σύστημα που τέθηκε σε εφαρμογή μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κατέστησε δυνατό τον συνδυασμό των διεθνιστικών αρχών της Αμερικής και των στρατηγικών συμφερόντων της. Ωστόσο, η φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων έχει επίσης φέρει τεράστια οφέλη στον υπόλοιπο κόσμο. Πολλές φτωχές χώρες υποφέρουν ήδη από την αδυναμία του ΔΝΤ να επιλύσει την κρίση του δημόσιου χρέους που ακολούθησε την πανδημία του Covid. Χώρες μεσαίου εισοδήματος όπως η Ινδία και η Ινδονησία, που βασίζονται στο εμπόριο για να γίνουν πλούσιοι, εκμεταλλεύονται ευκαιρίες που δημιουργούνται από τον κατακερματισμό της παλιάς τάξης πραγμάτων, αλλά τελικά θα εξαρτηθούν από την ενοποίηση και την προβλεψιμότητα της παγκόσμιας οικονομίας. Η ευημερία μεγάλου μέρους του ανεπτυγμένου κόσμου, ειδικά των μικρών, ανοιχτών οικονομιών όπως η Νότια Κορέα, και άλλες, εξαρτάται από το παγκόσμιο εμπόριο και το άνοιγμά του.
Όμως, ένα νέο ανοικτό εμπόριο, απαιτεί ήδη και νέους θεσμούς, οι οποίοι για την ώρα δεν είναι ορατοί. Αυτό σημαίνει ότι για μια περίοδο θα υπάρξουν ανταγωνισμοί ισχύος στην παγκόσμια σκακιέρα. Ήδη έτσι διανύουμε μια κρίσιμη και επικίνδυνη από πολλές πλευρές περίοδο, στην οποία είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τι θέλουμε;
