Η Τουρκία επιστρέφει στην πολιτική των παραβιάσεων;

Οριακά ανησυχητική θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς την εικόνα των παραβιάσεων του Εθνικού Εναέριου Χώρου, από τουρκικά μαχητικά από την αρχή του 2026. Οι αριθμοί απέχουν κατά πολύ αυτών των προηγούμενων ετών που η ένταση κυριαρχούσε στα ελληνοτουρκικά, σε κάθε περίπτωση πάντως οι παραβιάσεις εμφανίζουν αυξητική τάση, από το 2025 και μετά, με την κατάσταση να οξύνεται ακόμα περισσότερο το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Στο μηδέν παραμένουν οι υπερπτήσεις.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι παραβιάσεις και οι υπερπτήσεις υπήρξαν επί σειρά ετών μία θεμελιωμένη πρακτική παρενόχλησης της Ελλάδας από την Τουρκία, αλλά και οικονομικής αιμορραγίας, αφού το κόστος των αναχαιτίσεων είναι ιδιαίτερα υψηλό.

Το κόστος των παραβιάσεων

Είναι ενδεικτικό ότι όπως σημείωναν πηγές της Πολεμικής Αεροπορίας στο in πριν τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ – Ιράν, κάθε ώρα πτήσης μαχητικού, υπολογιζόταν κατά μέσο όρο στα 10-12.000 ευρώ.

Tο 2022 ήταν η χρονιά που οι τουρκικές παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου κατέγραψαν ρεκόρ, φτάνοντας τις 11.258, εκ των οποίων οι 234 ήταν υπερπτήσεις.

Το οικονομικό κόστος των παραβιάσεων εκτιμάται ότι το 2022 ξεπέρασε για την Ελλάδα τα 27,6 εκατ. ευρώ, το 2021 τα 13 εκατ. ευρώ και το 2020 τα 20,7 εκατ. ευρώ. Αντίθετα το 2023 που οι παραβιάσεις μετά το Μάρτιο και τους σεισμούς στην Τουρκία, οπότε και υπήρξε επαναπροσέγγιση με την Αθήνα,  μηδενίστηκαν και το κόστος περιορίστηκε σημαντικά αφού μπορεί να υπολογιστεί περί τα 4,3 εκατ. Ευρώ. Το 2024 οι παραβιάσεις είχαν μηδενιστεί.

Η επιστροφή στην πολιτική των παραβιάσεων

Ξεκίνησαν ξανά, όχι με την ίδια ένταση, το 2025, με το ΓΕΕΘΑ, να καταγράφει όλο το χρόνο 225 συνολικά παραβιάσεις και μηδενικές υπερπτήσεις, ενώ το 2026 η κατάσταση μοιάζει να χειροτερεύει αφού από την αρχή του χρόνου μέχρι τις 23 Ιουνίου είχαν καταγραφεί συνολικά 247 παραβιάσεις, με τις υπερπτήσεις να παραμένουν μηδενικές.

Η παραβίαση και η παράβαση

Αξίζει να σημειωθεί ότι παραβίαση του εναερίου χώρου «αφορά την άνευ αδείας πτήση αεροσκάφους άλλου κράτους σε ελληνικό εθνικό εναέριο χώρο», σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το ΓΕΕΘΑ. Και συνιστά παραβίαση κυριαρχίας.  Στην αναχαίτιση των αεροκσαφών που πραγματοποιούν παραβιάσεις καταγράφονται συνήθως και οι εμπλοκές. Ενώ οι πτήσεις πάνω από έδαφος χαρακτηρίζονται «υπερπτήσεις».

Η παραβίαση διακρίνεται από την «παράβαση», η οποία είναι «παράβαση των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας λαμβάνει κατεξοχήν χώρα όταν αεροσκάφος εισέρχεται στο FIR Αθηνών χωρίς να έχει καταθέσει σχέδιο πτήσεως, ήτοι κατά παράβαση των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας».

Εθνικός εναέριος χώρος

Όπως αναφέρεται και στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Εξωτερικών:

«Η κυριαρχία της Ελλάδας στον αέρα ασκείται εντός 10 ν.μ. από τις ακτές της (δυνάμει του Διατάγματος της 6ης Σεπτεμβρίου 1931 (το οποίο όρισε προς τούτο ειδική αιγιαλίτιδα ζώνη 10 ν.μ. από τις ακτές της),  σε συνδυασμό με τους νόμους 5017/1931, 230/1936 και 1815/1988).

Η Ελλάδα, ως κυρίαρχο κράτος, επέλεξε να ασκεί κυριαρχία στον αέρα μέχρι το όριο των 10 ν.μ. των χωρικών της υδάτων που όρισε το 1931, όσον αφορά τα ζητήματα αεροπορίας και αστυνομεύσεως αυτής, ενώ στη θάλασσα επέλεξε να ασκεί κυριαρχία μέχρι τα 6 ν.μ. (Ν. 230/1936 και Ν.Δ. 187/1973).

Σημειώνεται δε, ότι με την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης της Ελλάδας στα 12 ν.μ. στο Ιόνιο (Ν.4767/2021), το εύρος του εθνικού εναερίου χώρου καθορίζεται στην περιοχή αυτή στα 12 ν.μ.

Η πρακτική της παραβίασης του Εθνικού Εναέριου Χώρου από την Τουρκία συνιστά κατάφωρη παραβίαση της ελληνικής κυριαρχίας και δύναται να προκαλέσει θερμό επεισόδιο.

Οι δηλώσεις Ερντογάν του 2023

Οι παραβιάσεις και οι υπερπτήσεις είχαν μηδενιστεί ήδη μετά τους καταστροφικούς σεισμούς στην Τουρκία κάτι που επισφραγίστηκε και με τις δηλώσεις του Τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μετά την επίσκεψη του στην Ελλάδα για το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας και την υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών το Δεκέμβριο του 2023, οπότε και ανέφερε ότι υπήρξε συμφωνία ανάμεσα στον ίδιο και τον Κυριάκο Μητσοτάκη να μπει τέλος στις παραβιάσεις και τις υπερπτήσεις στο Αιγαίο.

Η συμφωνία κράτησε διατηρήθηκε όπως φάνηκε έως το 2025, οπότε και η Άγκυρα έδειξε να επιστρέφει, έστω και συγκρατημένα στην πολιτική των παραβιάσεων.

Κίνηση η οποία έρχεται ενώ οι δύο χώρες έχουν ήδη μπει σε μία πρόωρη προεκλογική περίοδο, αναζητούν το δικό τους αφήγημα περί σταθερότητας και ασφάλειας, ενώ για τον Ερντογάν όσο και για τον Μητσοτάκη, η επανεκλογή γίνεται το στοίχημα των επόμενων μηνών. Ακόμα και αν τυπικά η Ελλάδα έχει μπροστά της ένα χρόνο για εκλογές και η Τουρκία δύο.

Με τα εθνικά να μπαίνουν ξανά στην πρώτη γραμμή και οι δύο πλευρές να αναζητούν τις «προκλήσεις» σε κάθε δήλωση.

Η θεωρία της περικύκλωσης

Η στρατηγική σχέση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ και η αντιπαλότητα Τελ Αβίβ – Άγκυρας τροφοδοτεί την ανάπτυξη της θεωρίας της περικύκλωσης της Τουρκίας από τα κυβερνητικά στελέχη της γείτονος, που κλιμακώνουν τη ρητορική έναντι της Αθήνας και τις κινήσεις που δημιουργούν ανησυχία όσον αφορά τη διατήρηση των ήρεμων νερών. Τόσο το νομοσχέδιο περί «Γαλάζιας Πατρίδας» που αναμένεται στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση προς συζήτηση και ψήφιση, όσο και οι παραβιάσεις εκτιμάται ότι πραγματοποιούνται υπό τον ίδιο παρονομαστή.

Υπενθυμίζεται πάντως ότι η ένταση που είχαν προκαλέσει οι αερομαχίες στο Αιγαίο το 2022 είχαν οδηγήσει την Αθήνα να θέσει σχετικό θέμα τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην ΕΕ.

Με τον Υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη από το 2023 και μετά να αναφέρεται συχνά στη σημαντική μείωση των παραβιάσεων και τον μηδενισμό των υπερπτήσεων, ως ένα ιδιαίτερα θετικό στοιχείο που καθορίζει τα «ήρεμα νερά». Την ίδια στιγμή ωστόσο παραδέχεται κάθε φορά που ερωτάται σχετικά πως αν δεν υπάρξει λύση στο θέμα των θαλασσίων ζωνών, ακόμα και αν υπάρχουν περίοδοι ηρεμίας η ένταση, πάντα θα απειλεί να επιστρέψει, αφού οι θέσεις της Τουρκίας δεν έχουν αλλάξει.

Πηγή: in.gr