Η εικόνα ενός ξεραμένου αμπελιού, που για σχεδόν έναν αιώνα άντεχε τους δυνατούς ανέμους και τον καυτό ήλιο του Αιγαίου, αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνει η κλιματική αλλαγή στη Σαντορίνη.
Το ιστορικό αμπελουργικό τοπίο του νησιού βρίσκεται αντιμέτωπο με πρωτοφανείς προκλήσεις, καθώς η έλλειψη βροχοπτώσεων και οι συνεχείς καύσωνες των τελευταίων ετών συρρικνώνουν την παραγωγή και αυξάνουν την αγωνία για το μέλλον του διάσημου Ασύρτικου.
Κατάρρευση της παραγωγής στη Σαντορίνη
Η παραγωγή του φημισμένου σταφυλιού Ασύρτικο μειώθηκε δραματικά, από περίπου 2.500 τόνους το 2022 σε μόλις 500 τόνους πέρυσι. Η έλλειψη της πρώτης ύλης έχει εκτοξεύσει τις τιμές των σταφυλιών στα 10 ευρώ το κιλό, επίπεδα που συναντώνται σε κορυφαίες αμπελουργικές περιοχές όπως η Καμπανία της Γαλλίας.
Αντίθετα, στη βόρεια Ελλάδα, όπου οι κλιματολογικές συνθήκες είναι ηπιότερες, η τιμή διαμορφώνεται περίπου στα 80 λεπτά ανά κιλό.
Ταυτόχρονα, η αυξημένη τουριστική κίνηση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους περιορισμένους υδάτινους πόρους του νησιού. Κατά τους θερινούς μήνες, αγρότες, ξενοδοχεία και επιχειρήσεις που διαθέτουν πισίνες διεκδικούν το ίδιο, ολοένα και πιο σπάνιο, αγαθό.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν
«Η Σαντορίνη έφτασε σε οριακές και δραματικές συνθήκες το 2023 και το 2024», λέει στο Reuters ο καθηγητής Αμπελουργίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Στέφανος Κουνδούρας, επισημαίνοντας ότι οι θερμοκρασίες που καταγράφηκαν ήταν οι υψηλότερες των τελευταίων 60 ετών.
Όπως προειδοποίησε, εάν η άνοδος της θερμοκρασίας και η μείωση των βροχοπτώσεων συνεχιστούν, η αμπελουργία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο θα γίνεται ολοένα και λιγότερο βιώσιμη.
«Βλέπουμε ήδη προβλήματα στην ποιότητα και στον ιδιαίτερο χαρακτήρα των κρασιών», ανέφερε χαρακτηριστικά στο Reuters.
Νέες τεχνολογίες για να σωθεί ο αμπελώνας
Απέναντι στις νέες συνθήκες, οι παραγωγοί αναζητούν καινοτόμες λύσεις. Ο οινοποιός Γιάννης Μπουτάρης, έκτης γενιάς αμπελουργός και επικεφαλής του Domaine Sigalas, που πλέον ανήκει στην οικογένεια των οινοποιείων Κυρ-Γιάννη, συμμετέχει σε πιλοτικό πρόγραμμα μαζί με τοπικές αρχές και επιστήμονες για την αξιοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων από κατοικίες και ξενοδοχεία με σκοπό την άρδευση των αμπελώνων.
Γιάννης Μπουτάρης
Η πρακτική εφαρμόζεται ήδη σε περιοχές όπως η Καλιφόρνια και θεωρείται πιο βιώσιμη και ενεργειακά αποδοτική από τη μεταφορά νερού μέσω αφαλάτωσης.
Παράλληλα, δοκιμάζει διαφορετική διάταξη φύτευσης των αμπελιών σε σειρές αντί της παραδοσιακής διάσπαρτης καλλιέργειας, ώστε η άρδευση να γίνεται αποτελεσματικότερα. Εξετάζει επίσης μια τεχνολογία συλλογής υγρασίας από την ατμόσφαιρα μέσω υδρογέλης, η οποία απελευθερώνει νερό αξιοποιώντας θερμότητα που παράγεται από φωτοβολταϊκά.
Προσαρμογή χωρίς απώλεια της παράδοσης
Ο κ. Μπουτάρης δείχνει ένα ξεραμένο κλήμα διαμορφωμένο στην παραδοσιακή «κουλούρα», το χαρακτηριστικό σχήμα που προστατεύει τα σταφύλια από τους δυνατούς ανέμους και τον ήλιο. Το συγκεκριμένο φυτό είχε επιβιώσει για περίπου 90 χρόνια, όμως τελικά υπέκυψε στην παρατεταμένη ξηρασία και στις υψηλές θερμοκρασίες.
«Η έλλειψη βροχής, σε συνδυασμό με τη μειωμένη καλλιέργεια τα τελευταία χρόνια, έχει οδηγήσει αυτά τα παλιά αμπέλια να πεθαίνουν πραγματικά», δήλωσε στο Reuters.
Παρά τις δυσκολίες, ξεκαθαρίζει ότι η φιλοσοφία του οινοποιείου παραμένει σταθερή: «Το βασικό για το οινοποιείο μας είναι ότι δεν εγκαταλείπουμε την παράδοση. Προσαρμόζουμε όμως τον αμπελώνα στις νέες συνθήκες», τόνισε στο Reuters.
«Πρέπει να αλλάξουμε τρόπο σκέψης»
Στο ίδιο εγχείρημα σχεδιάζει να συμμετάσχει και ο οινοποιός Γιάννης Παπαοικονόμου, αξιοποιώντας τα επεξεργασμένα λύματα για τους αμπελώνες του, ηλικίας μόλις έξι ετών.
Οινοποιείο Βασάλτης
Παράλληλα εφαρμόζει υπόγειο σύστημα άρδευσης ώστε να περιορίζεται η εξάτμιση του νερού, ενώ χρησιμοποιεί διαφορετικές τεχνικές στήριξης των φυτών για αποτελεσματικότερη διαχείριση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων.
«Πρέπει να προσαρμοστούμε και να προχωρήσουμε με έναν νέο τρόπο σκέψης και να βρούμε μια διέξοδο», λέει χαρακτηριστικά στο Reuters.
