Κρασί: Ο δρόμος από το αμπέλι στις διεθνείς αγορές – Το στοίχημα

Αντιμέτωπος με μια νέα πραγματικότητα βρίσκεται ο αμπελοοινικός τομέας της χώρας. Αν και το ελληνικό κρασί έχει κατακτήσει σημαντική θέση στις αγορές του κόσμου, ο κλάδος καλείται να αντιμετωπίσει σειρά προκλήσεων, από την οικονομική πίεση στους παραγωγούς μέχρι τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τις μεταβολές στη διεθνή αγορά.

«Το ελληνικό κρασί βρίσκεται σήμερα ίσως στην καλύτερη περίοδο της σύγχρονης ιστορίας του από πλευράς ποιότητας, διαφοροποίησης και διεθνούς αναγνώρισης», αναφέρει στον ΟΤ ο νέος πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Αμπέλου και Οίνου (ΕΔΟΑΟ), Γιάννης Σκούτας, MScs γεωπόνος – περιβαλλοντολόγος, τονίζοντας ότι το σημαντικότερο διακύβευμα σήμερα δεν είναι μόνο η ανάπτυξη του ελληνικού κρασιού, αλλά πρωτίστως η διατήρηση της ίδιας της αμπελουργικής βάσης της χώρας. Η απάντηση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται σε μια μακρόπνοη στρατηγική που θα συνδέει το αμπέλι με την οικονομία, την καινοτομία και τον τουρισμό.

«Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα είναι η διατήρηση και η βιωσιμότητα του ελληνικού αμπελώνα»

Για το ελληνικό κρασί, οι παραδοσιακές αγορές, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς, παραμένουν ιδιαίτερα σημαντικές. Ταυτόχρονα όμως, όπως εκτιμά ο κ. Σκούτας, υπάρχουν ευκαιρίες και σε νέες αγορές όπου οι καταναλωτές αναζητούν αυθεντικότητα, ιστορία και προϊόντα με ισχυρή ταυτότητα.

Ο Γιάννης Σκούτας, πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Αμπέλου και Οίνου (ΕΔΟΑΟ)

Οι προκλήσεις από την παραγωγή μέχρι την αγορά

«Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα είναι η διατήρηση και η βιωσιμότητα του ελληνικού αμπελώνα. Παρά τη σημαντική ποιοτική αναβάθμιση του ελληνικού κρασιού τις τελευταίες δεκαετίες και τη συνεχή ενίσχυση της παρουσίας του στις διεθνείς αγορές, ο αμπελουργός βρίσκεται υπό έντονη οικονομική πίεση και σε πολλές περιοχές η καλλιέργεια κινδυνεύει με εγκατάλειψη», επισημαίνει στον ΟΤ, ο κ. Σκούτας, ξεκαθαρίζοντας ότι το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Αμπέλου και Οίνου (OIV), η παγκόσμια έκταση αμπελώνων μειώνεται για συνεχόμενα έτη, ενώ η παραγωγή και η κατανάλωση κρασιού καταγράφουν ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Όμως, στη χώρα μας, «η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, η δυσκολία διαδοχής των εκμεταλλεύσεων από νεότερες γενιές, η έλλειψη εργατικών χεριών και η αύξηση του κόστους παραγωγής συνθέτουν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει άμεσα την παραγωγικότητα και αυξάνει την αβεβαιότητα».

«Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον πρόβλεψη για το μέλλον»

Στην πλευρά της αγοράς, όπως επισημαίνει στον ΟΤ, ο πρόεδρος της ΕΔΟΑΟ, «παρατηρούμε μεταβολές στις διατροφικές και καταναλωτικές συνήθειες, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες. Ταυτόχρονα, η συχνά αδιαφοροποίητη αντιμετώπιση του κρασιού μαζί με τα σκληρά αλκοολούχα ποτά στο δημόσιο διάλογο για την κατανάλωση αλκοόλ δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες σε έναν κλάδο που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της μεσογειακής διατροφής, του πολιτισμού και της αγροτικής οικονομίας».

Για τον ίδιο, η εποχή απαιτεί έναν ολοκληρωμένο εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό που θα ξεκινά από το αμπέλι και θα φτάνει μέχρι τον τελικό καταναλωτή, συνδέοντας παραγωγή, περιβάλλον, έρευνα, τουρισμό και εξωστρέφεια.

«Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον επιλογή»

Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον πρόβλεψη για το μέλλον. Είναι μια πραγματικότητα, που όπως αναφέρει ο κ. Σκούτας «βιώνουμε ήδη στον ελληνικό αμπελώνα».

Όπως εξηγεί στον ΟΤ, οι επιπτώσεις της εκφράζονται κυρίως μέσα από τη μείωση των βροχοπτώσεων και την αύξηση της θερμοκρασίας. Τα θερμότερα καλοκαίρια επηρεάζουν τον ρυθμό και τα χαρακτηριστικά της ωρίμανσης των σταφυλιών, ενώ οι ήπιοι χειμώνες επηρεάζουν αρνητικά τη φυσιολογία του φυτού και συχνά τη μελλοντική παραγωγή.

Παράλληλα, τα ακραία καιρικά φαινόμενα εμφανίζονται πλέον με αυξανόμενη συχνότητα. Παγετοί, χαλαζοπτώσεις, καύσωνες, έντονες βροχοπτώσεις και ισχυροί άνεμοι τείνουν να μετατρέπονται από εξαιρέσεις σε κανονικότητα. Η τελευταία τριετία υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολη για πολλές αμπελουργικές περιοχές της χώρας, με σημαντικές απώλειες παραγωγής. Αντίστοιχα φαινόμενα παρατηρούνται πλέον σε ολόκληρο τον κόσμο και αποτελούν βασική αιτία των ιστορικά χαμηλών παγκόσμιων σοδειών που καταγράφει ο OIV.

«Η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Χρειάζεται ένας εθνικός σχεδιασμός προσαρμογής που θα περιλαμβάνει έργα διαχείρισης υδάτινων πόρων, αρδευτικές υποδομές, επενδύσεις στην έρευνα, ανάπτυξη ανθεκτικότερων ποικιλιών και υποκειμένων, αξιοποίηση της γεωργίας ακριβείας και ενίσχυση της εκπαίδευσης των παραγωγών. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον επιλογή. Είναι όρος επιβίωσης για τον ελληνικό αμπελώνα», τονίζει.

Το ελληνικό κρασί διεθέτει ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα

Παρά τις δυσκολίες, ο πρόεδρος της ΕΔΟΑΟ εκτιμά ότι το ελληνικό κρασί διανύει μία από τις καλύτερες περιόδους της ιστορίας του όσον αφορά την ποιότητα, τη διαφοροποίηση και τη διεθνή του εικόνα.

Οι γηγενείς ποικιλίες, η μοναδικότητα των terroirs, η βαθιά ιστορική συνέχεια της αμπελοκαλλιέργειας και η σύνδεση με τη μεσογειακή διατροφή αποτελούν ισχυρά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που δύσκολα μπορούν να αντιγραφούν. Ωστόσο, όπως εξηγεί, στον διεθνή ανταγωνισμό δεν αρκεί να διαθέτεις ένα εξαιρετικό προϊόν. Χρειάζεται στρατηγική, συνέπεια και συλλογική δράση.

Απαιτείται, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, η συνέχιση και ενίσχυση των προγραμμάτων προβολής του «Wines of Greece», με σαφή προτεραιοποίηση αγορών και στοχευμένες δράσεις προς διαφορετικά κοινά, τονίζοντας ότι οι παραδοσιακές αγορές, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς, παραμένουν ιδιαίτερα σημαντικές. «Ταυτόχρονα όμως υπάρχουν ευκαιρίες και σε νέες αγορές όπου οι καταναλωτές αναζητούν αυθεντικότητα, ιστορία και προϊόντα με ισχυρή ταυτότητα», επισημαίνει.

«Δεν πρέπει επίσης να υποτιμούμε τη σημασία της εσωτερικής αγοράς. Για μια χώρα που υποδέχεται δεκάδες εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο, ο τουρισμός αποτελεί το μεγαλύτερο ίσως εργαλείο διεθνούς προβολής του ελληνικού κρασιού. Ο επισκέπτης που γνωρίζει ένα ελληνικό κρασί στις διακοπές του μπορεί να μετατραπεί σε πρεσβευτή του στη χώρα του. Γι’ αυτό η σύνδεση του κρασιού με τον οινοτουρισμό, με τη γαστρονομία, τον πολιτισμό και την εμπειρία φιλοξενίας πρέπει να αποτελέσει βασικό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής», σημειώνει.

Κοινή στρατηγική του κλάδου

Κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας ενιαίας στρατηγικής καλείται να διαδραματίσει η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Αμπέλου και Οίνου.

Όπως αναφέρει ο κ. Σκούτας, αποστολή της ΕΔΟΑΟ είναι να λειτουργεί ως «μηχανισμός παραγωγής συμφωνιών» κα να διαμορφώνει κοινές θέσεις μεταξύ αμπελουργών, συνεταιρισμών, ιδιωτικών οινοποιείων και φορέων της αγοράς και στη συνέχεια να μεταφέρει αυτές τις θέσεις στην πολιτεία, στα ερευνητικά ιδρύματα και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς

«Οι μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε – η κλιματική αλλαγή, η δημογραφική συρρίκνωση της υπαίθρου, η μείωση της κατανάλωσης και ο διεθνής ανταγωνισμός – δεν κάνουν διακρίσεις μεταξύ ιδιωτικού και συνεταιριστικού τομέα. Αφορούν όλους», σημειώνει.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στη θεσμοθέτηση της μόνιμης Ομάδας Εργασίας για τα θέματα του αμπελοοινικού τομέα στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, εξέλιξη που, όπως σημειώνει, αποτελούσε διαχρονικό αίτημα του κλάδου. Παράλληλα, εκτιμά ότι έχουν ήδη δημιουργηθεί οι πρώτες προϋποθέσεις για την εκπόνηση μιας ολοκληρωμένης Εθνικής Στρατηγικής για το αμπέλι και το κρασί, η οποία θα συνδέει την παραγωγή, το περιβάλλον, την έρευνα, την καινοτομία, τον τουρισμό και την εξωστρέφεια.

Η επόμενη ημέρα για το ελληνικό κρασί

Κλείνοντας, ο κ. Σκούτας απευθύνει μήνυμα ενότητας απευθύνει προς τους εκπροσώπους του κλάδου: «Καμία μεγάλη πρόκληση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ατομικά», λέει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι ο ελληνικός αμπελοοινικός τομέας διαθέτει όλα τα απαραίτητα εφόδια για να πρωταγωνιστήσει: μοναδικές ποικιλίες, εξαιρετικά terroirs, ιστορία χιλιάδων ετών, καταξιωμένους επιστήμονες, δημιουργικούς οινοποιούς και ανθρώπους με βαθιά γνώση της αμπελουργίας.

«Αυτό που χρειαζόμαστε περισσότερο είναι συνεργασία και συλλογική δράση», τονίζει στον ΟΤ, καλώντας τους αμπελουργούς και τους οινοποιούς να ενισχύσουν τα συλλογικά σχήματα, συνεταιριστικά ή εταιρικά, να συμμετέχουν ενεργά στους θεσμικούς φορείς του κλάδου και να στηρίξουν τις κοινές προσπάθειες της ΚΕΟΣΟΕ, του ΣΕΟ και της ΕΔΟΑΟ.

«Σε μια περίοδο όπου οι εξελίξεις είναι ταχύτατες και οι προκλήσεις σύνθετες, η ενότητα δεν είναι απλώς πλεονέκτημα. Είναι προϋπόθεση επιβίωσης και ανάπτυξης. Το ελληνικό κρασί έχει αποδείξει ότι μπορεί να πετυχαίνει ακόμη και εκεί όπου οι συνθήκες φαίνονται αντίξοες. Αν εργαστούμε συντονισμένα, με σχέδιο και κοινό όραμα, είμαι βέβαιος ότι τα καλύτερα βρίσκονται μπροστά μας», τόνισε.