ΔΕΘ: Τα σενάρια για τις κυβερνητικές εξαγγελίες

Ο τουρισμός, η πορεία της ενέργειας, τα φορολογικά έσοδα, οι αποφάσεις των Βρυξελλών και οι πολιτικές εξελίξεις οδηγούν το οικονομικό επιτελείο σε παράλληλους σχεδιασμούς για το καλάθι της ΔΕΘ, σε μια από τις πιο κρίσιμες ασκήσεις δημοσιονομικής ισορροπίας των τελευταίων ετών.

Στο υπουργείο Οικονομικών οι συσκέψεις για τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης έχουν αποκτήσει διαφορετικό χαρακτήρα από κάθε άλλη χρονιά της τελευταίας εξαετίας. Σύμφωνα με πληροφορίες, το οικονομικό επιτελείο δεν επεξεργάζεται πλέον ένα μόνο πακέτο μέτρων, αλλά περισσότερες από μία εκδοχές του, καθώς ο πραγματικός δημοσιονομικός χώρος που θα έχει στη διάθεσή της η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

Οι αποφάσεις μετατίθενται όσο το δυνατόν πιο κοντά στα τέλη Αυγούστου, όταν θα έχουν αποτυπωθεί οι επιδόσεις του τουρισμού, η πορεία των διεθνών τιμών της ενέργειας, η απόδοση των νέων εργαλείων κατά της φοροδιαφυγής και οι πρώτες ευρωπαϊκές αξιολογήσεις για τον προϋπολογισμό του 2027. Πρόκειται για μια διαδικασία που θυμίζει περισσότερο διαχείριση πολλαπλών σεναρίων παρά τον κλασικό σχεδιασμό ενός προεκλογικού πακέτου.

Τα τελευταία χρόνια οι υπερβάσεις των φορολογικών εσόδων, η ισχυρή ονομαστική ανάπτυξη, ο υψηλός πληθωρισμός που διεύρυνε τη φορολογική βάση, οι αυξημένες τουριστικές εισπράξεις και οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης δημιούργησαν μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων. Σήμερα το οικονομικό επιτελείο γνωρίζει ότι κάθε μόνιμη παρέμβαση θα πρέπει να χρηματοδοτείται σταθερά τα επόμενα χρόνια, σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον με αυστηρότερους δημοσιονομικούς κανόνες και σημαντικά περισσότερες υποχρεώσεις. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει και την αλλαγή του οικονομικού περιβάλλοντος για τα επόμενα χρόνια.

Το πρώτο ταμείο ανοίγει με τον τουρισμό

Η πρώτη και ίσως σημαντικότερη μεταβλητή αφορά τον τουρισμό. Στο υπουργείο δεν παρακολουθούν μόνο τον αριθμό των αφίξεων, αλλά κυρίως τη μέση δαπάνη ανά επισκέπτη, τις συνολικές ταξιδιωτικές εισπράξεις, την απόδοση του ΦΠΑ, τον κύκλο εργασιών της εστίασης και των υπηρεσιών, καθώς και τα δεδομένα που προκύπτουν από τις ηλεκτρονικές συναλλαγές.

Ο Ιούλιος και ο Αύγουστος αποτελούν διαχρονικά τους μήνες που καθορίζουν μεγάλο μέρος των φορολογικών εσόδων του δεύτερου εξαμήνου. Μια τουριστική περίοδος που θα κινηθεί πάνω από τις αρχικές προβλέψεις μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο. Αντίθετα, μια επιβράδυνση στη μέση δαπάνη ή μια υποχώρηση της κατανάλωσης θα περιορίσει σημαντικά τα περιθώρια νέων παρεμβάσεων.

Στο οικονομικό επιτελείο παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή και τις επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει στην ταξιδιωτική αγορά η γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή,

καθώς και η πορεία των αεροπορικών κρατήσεων κατά την κορύφωση της θερινής περιόδου.

Η δεύτερη δεξαμενή αφορά τις διεθνείς ενεργειακές εξελίξεις. Η αποκλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή περιορίζει προς το παρόν τις ανησυχίες, χωρίς όμως να επιτρέπει εφησυχασμό. Στο υπουργείο Οικονομικών θεωρούν ότι μια νέα αναζωπύρωση της κρίσης θα μπορούσε να επηρεάσει εκ νέου τις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας, δημιουργώντας ανάγκη για πρόσθετα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα απορροφούσε σημαντικό μέρος του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου. Για τον λόγο αυτό, οι εξελίξεις στην αγορά ενέργειας αποτελούν καθημερινό αντικείμενο αξιολόγησης από το οικονομικό επιτελείο, το οποίο δεν εξετάζει μόνο τις τιμές του Brent αλλά και την επίδρασή τους στον πληθωρισμό, στις μεταφορές, στο κόστος παραγωγής και τελικά στα δημόσια έσοδα.

Σημαντικό μέρος του κυβερνητικού σχεδιασμού συνδέεται πλέον με την απόδοση των ψηφιακών εργαλείων που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια. Τα στοιχεία από τις διασυνδεδεμένες ταμειακές μηχανές, τα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA, το ψηφιακό πελατολόγιο, την ηλεκτρονική τιμολόγηση και τις διασταυρώσεις συναλλαγών αποτελούν βασικό δείκτη για το κατά πόσο θα συνεχιστεί η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το υπουργείο επιδιώκει να έχει πλήρη εικόνα για τα αποτελέσματα του πρώτου οκταμήνου πριν κλειδώσει το τελικό μείγμα της ΔΕΘ. Εάν οι εισπράξεις κινηθούν υψηλότερα από τις προβλέψεις, θα δημιουργηθεί πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος, ο οποίος μπορεί να κατευθυνθεί σε μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις.

Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι παρεμβάσεις που εξετάζονται στην προκαταβολή φόρου, στις ασφαλιστικές εισφορές, στο τέλος επιτηδεύματος των επιχειρήσεων και σε φορολογικές ελαφρύνσεις που αφορούν τη μεσαία τάξη.

Η Ευρώπη κρατά το τελευταίο κλειδί

Το τέταρτο επίπεδο αφορά τις Βρυξέλλες. Για πρώτη φορά μετά από αρκετά χρόνια, η Ελλάδα σχεδιάζει τη ΔΕΘ γνωρίζοντας ότι οι νέοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες βρίσκονται πλέον σε πλήρη εφαρμογή. Οι προϋπολογισμοί αξιολογούνται με βάση τις καθαρές δημόσιες δαπάνες και τη συμμόρφωση προς τα πολυετή δημοσιονομικά σχέδια κάθε κράτους-μέλους.

Ταυτόχρονα ξεκινά η ουσιαστική διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της περιόδου 2028-2034, μέσα στο οποίο θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν η κοινή άμυνα, η ανταγωνιστικότητα, η πράσινη μετάβαση, η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η αποπληρωμή του κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού.

Στο οικονομικό επιτελείο γνωρίζουν ότι οι ευρωπαϊκές εξελίξεις θα επηρεάσουν άμεσα τις δυνατότητες άσκησης δημοσιονομικής πολιτικής τα επόμενα χρόνια. Για τον λόγο αυτόν, οι τελικές αποφάσεις για τη ΔΕΘ συνδέονται στενά με τις πρώτες ενδείξεις που θα προκύψουν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Ο πολιτικός χρόνος

Υπάρχει όμως και μια ακόμη παράμετρος που αξιολογείται διακριτικά στις κυβερνητικές συσκέψεις. Επισήμως η κυβέρνηση επαναλαμβάνει ότι οι εθνικές εκλογές θα πραγματοποιηθούν στο τέλος της τετραετίας. Ωστόσο, στο πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον παραμένει ενεργή η συζήτηση γύρω από όλα τα πιθανά πολιτικά σενάρια, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχομένου ταχύτερων εξελίξεων, εφόσον οι συνθήκες το επέβαλλαν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ληφθεί οποιαδήποτε σχετική απόφαση. Σημαίνει όμως ότι ο σχεδιασμός της ΔΕΘ δεν γίνεται σε πολιτικό κενό. Το εύρος των παρεμβάσεων, ο χρόνος εφαρμογής τους και η επιλογή των κοινωνικών ομάδων που θα βρεθούν στο επίκεντρο των ανακοινώσεων αξιολογούνται και υπό το πρίσμα της συνολικής πολιτικής συγκυρίας.

Κυβερνητικά στελέχη επισημαίνουν ότι η προτεραιότητα παραμένει η διατήρηση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Παράλληλα, αναγνωρίζουν ότι η ΔΕΘ αποτελεί διαχρονικά το σημαντικότερο πολιτικό και οικονομικό γεγονός του δεύτερου εξαμήνου και διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό το κλίμα των επόμενων μηνών.

Δεν αποφασίζουν μόνο πόσα θα δώσουν

Η εικόνα που διαμορφώνεται από τις πληροφορίες του τελευταίου διαστήματος δείχνει ότι το βασικό ερώτημα στο οικονομικό επιτελείο δεν είναι αποκλειστικά το ύψος του πακέτου. Εξίσου σημαντική θεωρείται η κατανομή του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου.

Οι συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από πέντε βασικές κατηγορίες παρεμβάσεων: τη φορολογική ελάφρυνση της μεσαίας τάξης, τη στήριξη των συνταξιούχων, τις παρεμβάσεις για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τη στεγαστική πολιτική και τη συνέχιση της μείωσης ασφαλιστικών επιβαρύνσεων.

Παράλληλα, εξετάζεται το μέγεθος της δημοσιονομικής εφεδρείας που θα πρέπει να διατηρηθεί για τον χειμώνα, σε περίπτωση που οι διεθνείς εξελίξεις δημιουργήσουν νέες ανάγκες στήριξης της οικονομίας.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι τελικές αποφάσεις μεταφέρονται χρονικά όσο το δυνατόν πιο κοντά στη ΔΕΘ. Κάθε νέα πληροφορία που αφορά τον τουρισμό, την ενέργεια, τα δημόσια έσοδα ή τις ευρωπαϊκές αποφάσεις μπορεί να μεταβάλει το τελικό μείγμα των μέτρων.

Η φετινή ΔΕΘ θα είναι το σημείο όπου θα αποτυπωθεί η προσπάθεια της κυβέρνησης να ισορροπήσει ανάμεσα στις αυξημένες κοινωνικές προσδοκίες, στις νέες ευρωπαϊκές δεσμεύσεις και σε ένα διεθνές περιβάλλον που παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο. Δεδεομένο είναι ότι το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο μεγάλο θα είναι το καλάθι της ΔΕΘ, αλλά και ποιο από τα εναλλακτικά σχέδια που επεξεργάζεται σήμερα το οικονομικό επιτελείο θα αντέξει τελικά στις εξελίξεις μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου.