Τον ίδιο τον χαρακτήρα του ΝΑΤΟ και τη βιωσιμότητά του θα κρίνει η σύνοδος που ξεκινάει την Τρίτη στην Αγκυρα, με τους νέους ευρωπαϊκούς στόχους για τις αμυντικές δαπάνες να βρίσκονται υπό πρωτοφανή έλεγχο από τον Λευκό Οίκο.
Η σύνοδος κορυφής θα εξετάσει εάν η Ευρώπη μπορεί να μετατρέψει τους μεγαλύτερους προϋπολογισμούς άμυνας σε πραγματικά όπλα υπό τις απειλές Τραμπ να αποσύρει την υποστήριξη των ΗΠΑ.
Η περσινή σύνοδος κορυφής στη Χάγη θεωρήθηκε σημείο καμπής, μετά τη δέσμευση των συμμάχων να δαπανήσουν το 5% του ΑΕΠ για την άμυνα έως το 2035 – 3,5% για βασικές αμυντικές ανάγκες και 1,5% για ευρύτερες ανάγκες ασφαλείας.
Η φετινή σύνοδος κορυφής αναμένεται να πάει ένα βήμα πιο πέρα μετατοπίζοντας τη συζήτηση από τις δεσμεύσεις στην υλοποίηση. Αυτό περιλαμβάνει ερωτήματα σχετικά με τις προμήθειες, τη βιομηχανική ικανότητα, την υποστήριξη προς την Ουκρανία και την πολιτική αρχιτεκτονική αυτού που η κυβέρνηση Τραμπ έχει αποκαλέσει «ΝΑΤΟ 3.0».
Η σύνοδος κορυφής πραγματοποιείται επίσης σε μια περίοδο που το ΝΑΤΟ δέχεται πιέσεις να διατηρήσει την υποστήριξή του προς την Ουκρανία και να προσαρμοστεί σε ένα πεδίο μάχης που διαμορφώνεται από τη ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη στα drones, την αεράμυνα και τη βιομηχανική ικανότητα.
Ακολουθούν τα πέντε μεγάλα ερωτήματα πστα οποία συνοψίζει τα θέματα που θα αντιμετωπίσουν οι ηγέτες του ΝΑΤΟ:
1. Μπορεί το ΝΑΤΟ να κρατήσει τις ΗΠΑ, μετατοπίζοντας περισσότερες ευθύνες στην ΕΕ;
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αποδεχθεί γενικά ότι πρέπει να δαπανήσουν περισσότερα, να παράγουν περισσότερα και να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική τους ασφάλεια, μετά από πιέσεις του Λευκού Οίκου.
Ωστόσο, το ΝΑΤΟ είναι δομημένο γύρω από την αμερικανική ισχύ εδώ και 77 χρόνια, καθιστώντας το ζήτημα τόσο πολιτικό όσο και στρατιωτικό, δήλωσε ο Μαξ Μπέργκμαν, διευθυντής του Προγράμματος για την Ευρώπη, τη Ρωσία και την Ευρασία στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) με έδρα την Ουάσιγκτον.
Εάν η Ουάσιγκτον υπαναχωρήσει, ακόμη και χωρίς να αποχωρήσει πλήρως, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δυσκολότερο ερώτημα, δήλωσε στους δημοσιογράφους σε ενημέρωση Τύπου την περασμένη εβδομάδα — πώς να οργανώσει την άμυνα χωρίς τις ΗΠΑ στο επίκεντρο.
«Αυτή είναι πραγματικά η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ κατά την οποία ο οργανισμός περνά από την κατανομή των βαρών στη μετακύλιση των βαρών», δήλωσε η Ουλρίκε Φράνκε, ανώτερη ερευνήτρια πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, στο CNBC.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει επικεντρωθεί στο να κρατήσει τον Τραμπ προσηλωμένο στη Συμμαχία, προωθώντας παράλληλα τα σχέδια μετατόπισης των βαρών. Όμως ο Μπέργκμαν σημείωσε ότι έχει γίνει ελάχιστη συζήτηση για ένα «σχέδιο Β» σε περίπτωση που οι ΗΠΑ αποφασίσουν ότι δεν επιθυμούν να παραμείνουν βαθιά αναμεμειγμένες.
Οι Ευρωπαίοι θα επιδιώξουν επίσης να παρουσιάσουν ένα ενιαίο μέτωπο δημοσίως, ιδιαίτερα όσον αφορά τις αμυντικές δαπάνες, σύμφωνα με τη Φράνκε. Η Ισπανία και η Γαλλία έχουν ήδη δεχθεί επικρίσεις για τους αμυντικούς τους προϋπολογισμούς. Παράλληλα, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία αντιμετωπίζουν σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζουν την ανάγκη να πράξουν περισσότερα.
2. Θα φτιάξει περισσότερα όπλα η Ευρώπη;
Η ώθηση του ΝΑΤΟ για αυξημένες δαπάνες έχει ήδη αλλάξει τη δυναμική στον αμυντικό τομέα της Ευρώπης. Η Πολωνία, οι χώρες της Βαλτικής και οι σκανδιναβικές χώρες έχουν κινηθεί ταχύτερα, αντανακλώντας την εγγύτητά τους με τη Ρωσία. Οι μεγαλύτερες οικονομίες, ωστόσο, έχουν κινηθεί πιο αργά, περιορισμένες από τις δημοσιονομικές πιέσεις και την εγχώρια πολιτική σκηνή.
«Τώρα υπάρχουν χρήματα στο σύστημα, αλλά πρέπει να είμαστε σε θέση να τα ξοδέψουμε», δήλωσε η Φράνκε. «Η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να παράγει».
Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία παραμένει κατακερματισμένη και περιορισμένη από τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τη γραφειοκρατία, τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και τα χρόνια υποεπένδυσης. Οι κοινές προμήθειες θα μπορούσαν, θεωρητικά, να μειώσουν το κόστος, να βελτιώσουν τη διαλειτουργικότητα και να δημιουργήσουν οικονομίες κλίμακας. Στην πράξη, οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να επιθυμούν συμβόλαια, θέσεις εργασίας και φορολογικά έσοδα στο εσωτερικό τους.
Η Φράνκε επεσήμανε τα γαλλογερμανικά αμυντικά προγράμματα ως παράδειγμα του πώς τα εγχώρια πολιτικά κίνητρα μπορούν να επιβραδύνουν τη συνεργασία, ακόμη και όταν η κοινή παραγωγή έχει στρατηγικό νόημα.
3. Μπορούν οι σύμμαχοι να υποστηρίξουν την Ουκρανία;
Η Ουκρανία αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της Άγκυρας, με τη συζήτηση να εστιάζει στη μακροπρόθεσμη στρατιωτική υποστήριξη, την εγχώρια αμυντική βιομηχανία του Κιέβου και τα διδάγματα που μπορεί να αντλήσει το ΝΑΤΟ από τη χώρα μετά από περισσότερα από τέσσερα χρόνια πολέμου πλήρους κλίμακας.
Η σύνοδος πραγματοποιείται καθώς η Ρωσία υφίσταται βαριές απώλειες στο πεδίο της μάχης. «Τα δεδομένα δείχνουν [ότι] οι Ρώσοι έχουν φρικτή απόδοση το 2026», δήλωσε ο Σεθ Τζόουνς, πρόεδρος του Τμήματος Άμυνας και Ασφάλειας στο CSIS, επικαλούμενος τα αυξανόμενα ποσοστά απωλειών και την απώλεια εδαφών.
Το Κίεβο έχει επίσης εντείνει τα πλήγματα με drones και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς εντός της Ρωσίας, στοχεύοντας ενεργειακές, στρατιωτικές και εφοδιαστικές υποδομές, αποδεικνύοντας την πρόοδο που έχει σημειώσει η Ουκρανία στην ανάπτυξη εγχώριων δυνατοτήτων πληγμάτων.
Η Φράνκε δήλωσε ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να σταματήσει να βλέπει την Ουκρανία μόνο ως αποδέκτη της δυτικής βοήθειας. Το Κίεβο αποτελεί πλέον πηγή στρατιωτικής καινοτομίας, ιδίως στα drones, στα συστήματα αντιμετώπισης drones και στα δεδομένα από το πεδίο της μάχης σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της Ρωσίας.
«Η Ουκρανία κρατά τα δυνατά χαρτιά στα drones και στα συστήματα αντιμετώπισης drones», ανέφερε η Φράνκε.
Αυτό θα μπορούσε να μετατοπίσει τη συζήτηση στο ΝΑΤΟ από το πώς η συμμαχία βοηθά την Ουκρανία, στο πώς η Ουκρανία βοηθά το ΝΑΤΟ να προετοιμαστεί για τον σύγχρονο πόλεμο.
4. Μπορεί το ΝΑΤΟ να αποφύγει τους πολιτικούς κλυδωνισμούς καθώς η συμμαχία εξελίσσεται;
Η σύνοδος κορυφής ακολουθεί μήνες έντασης μεταξύ της Ουάσιγκτον και των Ευρωπαίων συμμάχων, συμπεριλαμβανομένης της απογοήτευσης του Τραμπ για αυτό που ο ίδιος θεώρησε ως ανεπαρκή ευρωπαϊκή υποστήριξη κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν.
Η Φράνκε ανέφερε ότι το Ιράν θα μπορούσε να βρεθεί στην ατζέντα της Άγκυρας. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει συζήτηση για πιθανές ευρωπαϊκές συνεισφορές στη θαλάσσια ασφάλεια ή σε οποιαδήποτε ειρηνευτική διευθέτηση, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών ναρκαλιείας. Ωστόσο, εκτίμησε ότι τέτοιες συνεισφορές είναι πιθανό να είναι περιορισμένες και εν μέρει συμβολικές, καθώς οι Ευρωπαίοι δεν είναι ακόμη πλήρως ευθυγραμμισμένοι με την προσέγγιση της Ουάσιγκτον.
Η Φράνκε τόνισε ότι η ευρωπαϊκή ενότητα θα έχει σημασία εάν ο Τραμπ στοχοποιήσει συγκεκριμένες χώρες για τις δαπάνες τους, αν και αυτό είναι δύσκολο όταν οι αντιλήψεις περί απειλής διαφέρουν ευρέως ανά την Ευρώπη.
Υπάρχει επίσης το ερώτημα των μελλοντικών διευθετήσεων. Οι σύνοδοι κορυφής του ΝΑΤΟ δεν ήταν παραδοσιακά ετήσιες εκδηλώσεις, αλλά πραγματοποιούνται κάθε χρόνο μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ο Μπέργκμαν δήλωσε ότι δεν θα του προκαλούσε έκπληξη αν αυτή ήταν η τελευταία σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Τραμπ, εν μέσω αβεβαιότητας για μια προκαταρκτική σύνοδο κορυφής στην Αλβανία το επόμενο έτος και του ημερολογίου των αμερικανικών εκλογών του 2028.
Αυτή η πιθανότητα θα μπορούσε να αυξήσει το διακύβευμα. Εάν αυτή η σύνοδος κορυφής αποτελεί έναν «τελευταίο αποχαιρετισμό», το μήνυμα που θα επιλέξει να στείλει ο Τραμπ σε αυτή τη σύνοδο του ΝΑΤΟ θα μπορούσε να έχει σημασία πολύ πέρα από την Τουρκία.
5. Τι θέλει η Τουρκία από τη φιλοξενία της συνόδου κορυφής;
Ο ρόλος της Τουρκίας ως οικοδέσποινας προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας.
Όπως και οι προηγούμενες χώρες που φιλοξένησαν τη σύνοδο, η Τουρκία είναι πιθανό να χρησιμοποιήσει τη διοργάνωση για να θέσει στην ατζέντα τις δικές της ανησυχίες για την ασφάλεια και τη δική της αμυντική βιομηχανία.
Για τον Ερντογάν, μια επιτυχημένη σύνοδος κορυφής θα αποδείκνυε τον κεντρικό ρόλο της Τουρκίας, θα απέφευγε μια μεγάλη διπλωματική ρήξη και θα ενίσχυε τα επιχειρήματα της Άγκυρας για πρόσβαση στις αμυντικές προμήθειες, καθώς οι ευρωπαϊκές στρατιωτικές δαπάνες αυξάνονται.
«Οι αμυντικές προμήθειες [και] η νομιμοποίηση του καθεστώτος είναι πιθανώς οι βασικοί στόχοι της Τουρκίας», δήλωσε ο Μπέργκμαν, σημειώνοντας τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση υπό τον Ερντογάν.
Η Τουρκία ενδέχεται επίσης να ανησυχεί μήπως αποκλειστεί καθώς η ΕΕ κατευθύνει περισσότερες αμυντικές δαπάνες προς τους ευρωπαίους παραγωγούς, πρόσθεσε ο ίδιος, σημειώνοντας ότι επειδή η Τουρκία είναι στο ΝΑΤΟ αλλά όχι στην ΕΕ, η πρόσβαση σε μελλοντικά συμβόλαια και κοινά εξοπλιστικά προγράμματα θα μπορούσε να αποτελέσει προτεραιότητα.
Καθώς το ΝΑΤΟ προσπαθεί να κρατήσει τις ΗΠΑ δεσμευμένες, να εξοπλίσει την Ευρώπη ταχύτερα και να στηρίξει την Ουκρανία, η Τουρκία πιθανότατα θα πιέζει για τη δική της υπόθεση: οποιαδήποτε νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας εξακολουθεί να χρειάζεται την Άγκυρα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
