Αγρότες: Ακριβή ενέργεια, φθηνή παραγωγή – Η αγροτική ψαλίδα απειλεί την ανάπτυξη

Στους κάμπους αρχίζει η προετοιμασία για τις φθινοπωρινές σπορές και ήδη αρκετοί αγρότες δεν υπολογίζουν πλέον να κάνουν το λογαριασμό για το πόσα αντέχουν να χάσουν. Με τη μέση τιμή του πετρελαίου κίνησης να κινείται κοντά στα 2,20 ευρώ το λίτρο, το κόστος για την προετοιμασία του εδάφους, τη σπορά, την άρδευση και τη μεταφορά των προϊόντων αυξάνεται απότομα. Η πίεση ομως δεν σταματά στο ρεζερβουάρ του τρακτέρ, αλλά περνά και στα λιπάσματα, των οποίων η παραγωγή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενέργεια και το φυσικό αέριο, στις ζωοτροφές, στα θερμοκήπια, στα αντλιοστάσια και τελικά σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων.

Το ενεργειακό κόστος και τα λιπαντικά αυξήθηκαν κατά 12,4%, τα λιπάσματα και τα βελτιωτικά εδάφους κατά 11,3%, ενώ οι τιμές των φυτικών προϊόντων που εισπράττουν οι παραγωγοί μειώθηκαν κατά 9,9%

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο επειδή το κόστος ανεβαίνει την ώρα που οι τιμές παραγωγού υποχωρούν. Τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον Ιούλιο δείχνουν ότι οι τιμές που εισέπραξαν οι αγρότες μειώθηκαν κατά 8,4% σε ετήσια βάση, ενώ οι τιμές των εισροών που πλήρωσαν αυξήθηκαν κατά 4,7%. Η απόσταση ανάμεσα στις δύο μεταβολές φτάνει έτσι τις 13,1 ποσοστιαίες μονάδες, αποτυπώνοντας τη διπλή πίεση που δέχεται το αγροτικό εισόδημα.

Την ίδια ώρα, το ενεργειακό κόστος και τα λιπαντικά αυξήθηκαν κατά 12,4%, τα λιπάσματα και τα βελτιωτικά εδάφους κατά 11,3%, ενώ οι τιμές των φυτικών προϊόντων που εισπράττουν οι παραγωγοί μειώθηκαν κατά 9,9%. Στα δημητριακά η πτώση έφτασε το 6,1%, στα κτηνοτροφικά φυτά το 9,4% και στα φρούτα το 24,6%.

Η εικόνα αυτή εξηγεί γιατί παραγωγοί με χαμηλές αποδόσεις, απομακρυσμένα χωράφια ή μικρές εκμεταλλεύσεις εξετάζουν τον περιορισμό της καλλιεργούμενης έκτασης. καθώς οταν η προσδοκώμενη τιμή πώλησης δεν καλύπτει με ασφάλεια το πετρέλαιο, τον σπόρο, το λίπασμα και την εργασία, το οικονομικά ορθολογικό για τον παραγωγό μπορεί να είναι να καλλιεργήσει λιγότερο.

Από το χωράφι στο ΑΕΠ

Η ελληνική γεωργία δεν αποτελεί αμελητέο τμήμα της οικονομίας, με τα στοιχεία να δείχνουν ότι η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία της αντιστοιχούσε το 2024 στο 3,2% του ΑΕΠ, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 1,2%.

Η άμεση συμμετοχή της γεωργίας στο ΑΕΠ είναι, μάλιστα, μόνο ένα κομμάτι από το ειδικό βάρος που έχει στην οικονομία. Πίσω από την πρωτογενή παραγωγή βρίσκονται η βιομηχανία τροφίμων, οι μεταφορές, η συσκευασία, το εμπόριο και σημαντικό τμήμα των ελληνικών εξαγωγών. Εάν περιοριστεί η εγχώρια παραγωγή, αυτόματα η πίεση διαχέεται σε ολόκληρη αυτή την αλυσίδα.

Σύμφωνα με τα αναθεωρημένα στοιχεία της Eurostat, το πραγματικό αγροτικό εισόδημα ανά μονάδα εργασίας μειώθηκε στην Ελλάδα κατά 9,7% το 2025, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη υποχώρηση στην ΕΕ. Η αξία της ελληνικής αγροτικής παραγωγής μειώθηκε την ίδια χρονιά κατά 2,5%, όταν στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες κινήθηκε ανοδικά.

Φθηνά στο χωράφι, ακριβά στο ράφι

Η πτώση των τιμών παραγωγού δεν σημαίνει ότι θα υποχωρήσουν αυτόματα και οι τιμές για τον καταναλωτή. Ανάμεσα στο χωράφι και στο ράφι μεσολαβούν η μεταποίηση, η αποθήκευση, οι μεταφορές και το λιανεμπόριο, δραστηριότητες που επίσης επιβαρύνονται από την ενέργεια και τα καύσιμα. Δημιουργείται έτσι το παράδοξο ο παραγωγός να πουλά φθηνότερα, αλλά ο καταναλωτής να αγοράζει ακριβότερα. Και εάν η πίεση οδηγήσει αργότερα σε μικρότερη εγχώρια παραγωγή, η αγορά θα χρειαστεί περισσότερες εισαγωγές, συχνά σε υψηλότερες διεθνείς τιμές.

Το αποτέλεσμα θα είναι ένα νέο κύμα ανατιμήσεων στα τρόφιμα, μεγαλύτερο εμπορικό έλλειμμα και απώλεια αγοραστικής δύναμης, με άμεση επίπτωση στην ιδιωτική κατανάλωση και τελικά στην ανάπτυξη.

Οι παρεμβάσεις και το κενό προστασίας για τους αγρότες

Η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει μέρος της επιβάρυνσης με την επιστροφή του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο αγροτικό πετρέλαιο και με το νέο σύστημα επιστροφής του φόρου απευθείας στην αντλία από την 1η Νοεμβρίου. Η επιστροφή ανέρχεται σε 41 λεπτά ανά λίτρο, ενώ στο νέο σύστημα θα προστίθεται και ο ΦΠΑ που αντιστοιχεί στον φόρο, εντός των προβλεπόμενων ορίων κατανάλωσης ανά καλλιέργεια. Παράλληλα, προβλέπεται τιμολόγιο ηλεκτρικής ενέργειας έως 8,5 λεπτά ανά κιλοβατώρα για επιλέξιμους αγρότες χωρίς ληξιπρόθεσμες οφειλές.

Οι παρεμβάσεις προσφέρουν μια ανάσα, ωστόσο δεν εξουδετερώνουν το ενεργειακό σοκ. Το νέο σύστημα στο πετρέλαιο ενεργοποιείται ενώ η προετοιμασία των καλλιεργειών έχει ήδη αρχίσει, δεν καλύπτει απεριόριστη κατανάλωση και δεν αντιμετωπίζει την αύξηση των λιπασμάτων, των μηχανημάτων και των υπόλοιπων εισροών. Κυρίως, δεν λύνει το βασικό πρόβλημα της ψαλίδας ανάμεσα στο κόστος που πληρώνει ο παραγωγός και στην τιμή που τελικά εισπράττει. Δεν υπάρχουν ακόμη επίσημα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν προβλέψεις για μαζική εγκατάλειψη εκατομμυρίων στρεμμάτων. ωστόσο εάν η ενεργειακή κρίση διαρκέσει, η απόφαση ενός παραγωγού να αφήσει ένα δύσκολο χωράφι ασπαρτο θα μετατραπεί σε λιγότερη παραγωγή, ακριβότερα τρόφιμα, περισσότερες εισαγωγές και μια ακόμη τροχοπέδη στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.