Η πολιτική πρόωρης αποπληρωμής του ελληνικού δημόσιου χρέους

Στο διάστημα 2019–2026 το ελληνικό Δημόσιο προχώρησε σε οκτώ διαδοχικές πρόωρες αποπληρωμές δανείων του επίσημου τομέα, συνολικού ύψους περίπου 35,9 δισ. ευρώ, εξοφλώντας πλήρως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δύο έτη νωρίτερα από το συμβατικό χρονοδιάγραμμα και μειώνοντας το ανεξόφλητο υπόλοιπο των διακρατικών δανείων του πρώτου Μνημονίου (Greek Loan Facility – GLF) από 52,9 σε περίπου 19,4 δισ. ευρώ. Παράλληλα, τον Μάιο του 2025 άσκησε το δικαίωμα εξαγοράς επί των τίτλων (warrants) που είχαν συνδεθεί με το ΑΕΠ κατά την αναδιάρθρωση του 2012, εξαλείφοντας την τελευταία ενδεχόμενη υποχρέωση συνδεδεμένη με την οικονομική επίδοση της χώρας.

Η θεαματική, όμως, μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ —από 209,4% το 2020 σε 146,1% το 2025— δεν οφείλεται κατά κύριο λόγο στις πρόωρες αποπληρωμές, ούτε καν στα πρωτογενή πλεονάσματα: οφείλεται συντριπτικά στον παρονομαστή, δηλαδή στην αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ — στην ανάπτυξη! Το πραγματικό όφελος των πρόωρων αποπληρωμών δεν πρέπει να αναζητηθεί μόνο στην εξοικονόμηση τόκων, αλλά σε άλλα πεδία: στη μείωση της ουράς κινδύνου του χαρτοφυλακίου, στη δαπανηρή και επομένως αξιόπιστη σηματοδότηση προς τις αγορές και τους οίκους αξιολόγησης, και στη βελτίωση της αφετηρίας με την οποία η χώρα θα διαπραγματευτεί τη δημοσιονομική της τροχιά μετά το 2028 και τη θέση της στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034.

Η πολιτική, λοιπόν, της πρόωρης αποπληρωμής του ελληνικού δημόσιου χρέους δεν είναι αυτό που δηλώνει ότι είναι, και είναι κάτι σημαντικότερο από αυτό.

Είναι, πρώτον, δαπανηρή και επομένως αξιόπιστη σηματοδότηση μείωσης του συστηματικού κινδύνου. Η πράξη μεταφέρει πληροφορία που δεν θα μπορούσε να μεταφερθεί με λόγια. Η αγορά έχει ανταποκριθεί: το ελληνικό δεκαετές διαπραγματεύεται φθηνότερα από το ιταλικό από τον Μάιο του 2023 και φθηνότερα από το γαλλικό από τον Ιούλιο του 2025, με το περιθώριο έναντι της Γερμανίας σε χαμηλό δεκαοκταετίας. Η μετάδοση στο πραγματικό κόστος χρηματοδότησης είναι μετρήσιμη: το κόστος στεγαστικού δανεισμού των ελληνικών νοικοκυριών είναι πλέον χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Συγχρόνως, εξομαλύνονται οι συγκεντρώσεις λήξεων 2029–2041 και προχρηματοδοτείται ο «κρημνός» των αναβαλλόμενων τόκων EFSF μετά το 2032.

Είναι, δεύτερον, αγορά διαπραγματευτικού κεφαλαίου για το 2028 (ΠΔΠ 2028–2034, νέο δημοσιονομικό πλαίσιο). Χαμηλότερο αρχικό χρέος σημαίνει ευνοϊκότερη ανάλυση βιωσιμότητας, άρα μικρότερο απαιτούμενο διαρθρωτικό πρωτογενές ισοζύγιο, άρα υψηλότερο επιτρεπόμενο ρυθμό αύξησης καθαρών δαπανών. Και χαμηλότερο χρέος με πλεόνασμα σημαίνει δομική ασυλία από τη μακροοικονομική αιρεσιμότητα των Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (ΠΔΠ 2028–2034).

Είναι, τρίτον, προϊόν θεσμικής υποχρεωτικότητας. Η εξόφληση κεφαλαίου είναι χρηματοοικονομική συναλλαγή, αόρατη στον δείκτη καθαρών δαπανών που ελέγχεται. Αντιθέτως, η πρόσθετη εθνική επένδυση και η μόνιμη φοροελάφρυνση προσμετρώνται πλήρως. Η κυβέρνηση δεν επιλέγει μόνο την αποπληρωμή έναντι της επένδυσης επειδή η πρώτη αποδίδει περισσότερο. Την επιλέγει και διότι είναι η μόνη χρήση που το δημοσιονομικό πλαίσιο επιτρέπει. Είναι, δηλαδή, η δεύτερη βέλτιστη λύση υπό περιορισμό — που όμως, με τον τρόπο αυτό, διευκολύνει την άρση του στο επόμενο δημοσιονομικό πλαίσιο.

Συνολικά, η Ελλάδα μετατρέπει ένα απόθεμα ρευστότητας χαμηλής απόδοσης σε μείωση της πιθανότητας κακού ισοδυνάμου, σε αξιόπιστο σήμα και σε διαπραγματευτική θέση. Αυτή είναι η ουσία της πολιτικής πρόωρης αποπληρωμής του δημόσιου χρέους: όχι μόνο ένα κερδοφόρο χρηματοοικονομικό εγχείρημα, αλλά η εξαγορά επιλογών και αξιοπιστίας που θα αξιοποιηθούν στην επόμενη δεκαετία.

*Ο Παναγιώτης Ε. Πετράκης είναι Ομότιμος Καθηγητής Οικονομικών Επιστημών, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών / Οι απόψεις που εκφράζονται είναι του συγγραφέα και όχι του ΚΕΠΕ