Ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ, η Ισλανδία των περίπου 400.000 κατοίκων εφαρμόζει ήδη το μεγαλύτερο μέρος του ευρωπαϊκού δικαίου.
Είναι εδώ και καιρό μέλος της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) για την προώθηση του ελεύθερου εμπορίου, του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) με πρόσβαση στην ενιαία αγορά και της ζώνης Σένγκεν με ελεύθερη διασυνοριακή μετακίνηση των συμμετεχουσών χωρών.
Υπό αυτήν την έννοια, το σημερινό δημοψήφισμα για την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ θα έπρεπε να φαντάζει ως οιονεί φυσική συνέχεια.
Υπάρχει ωστόσο διχογνωμία στο αρκτικό νησιωτικό κράτος, που έχει ανοιχτούς λογαριασμούς με τις Βρυξέλλες.
Η Ισλανδία υπέβαλε αρχικά αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ το 2009, στον απόηχο της κατάρρευσης του τραπεζικού τομέα της.
Στο φόντο τότε ήταν η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Όμως τον Δεκέμβριο του 2013 -με την ισλανδική οικονομία σε ανάκαμψη- το Ρέικιαβικ ανέστειλε τις διαπραγματεύσεις, μετά την άνοδο στην εξουσία ενός κεντροδεξιου ευρωσκεπτικιστικού συνασπισμού και εν μέσω αδιεξόδου με την ΕΕ για τις ποσοστώσεις στην αλιεία.
Έναν κομβικό τομέα για την ισλανδική οικονομία, αλλά και για την εθνική παράδοση των απογόνων των Βίκινγκς.
Τούτων δοθέντων, οι διαπραγματεύσεις τερματίστηκαν το 2015.
Έκτοτε ωστόσο, και δη το τελευταίο διάστημα, κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι.
Καθώς οι πάγοι λιώνουν στην Αρκτική λόγω της κλιματικής κρίσης και η περιοχή μετατρέπεται σε νέο Ελντοράντο, οι γεωπολιτικές προκλήσεις αυξάνονται (και) για την Ισλανδία.
Η φιλοευρωπαϊκή κεντροαριστερή κυβέρνηση συνασπισμού υπό την σοσιαλδημοκράτισσα Κριστρούν Φροσταντότιρ, που προέκυψε από τις εκλογές του 2024, σχεδίαζε να προχωρήσει στη διενέργεια του δημοψηφίσματος έως τα τέλη του 2027.
Όμως οι συνεχείς απειλές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, κατά της παρακείμενης Γροιλανδίας, η κρίση που προκάλεσε στο ΝΑΤΟ, οι οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία και ο εντεινόμενος γεωπολιτικός ανταγωνισμός στην Αρκτική ώθησαν το Ρέικιαβικ στην επίσπευση των σχεδίων.
Υψηλά διακυβεύματα
Για την ΕΕ -ήδη σε νέα φάση διεύρυνσης- η ένταξη της Ισλανδίας ως 28ου μέλους θα αποτελούσε στρατηγικό πλεονέκτημα στο ανερχόμενο γεωπολιτικό hot spot της Αρκτικής.
Όμως, για να συμβεί αυτό, θα πρέπει καταρχάς οι Ισλανδοί να ψηφίσουν στο σημερινό δημοψήφισμα υπέρ του «ναι» στο να ξαναρχίσουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις.
Εν αναμονή της σημερινής ψηφοφορίας, οι Βρυξέλλες έχουν ήδη διαμηνύσει ότι είναι διατεθειμένες να κάνουν σημαντικές παραχωρήσεις προς την Ισλανδία, κάνοντας έτσι «μασάζ» στο διχασμένο εκλογικό της σώμα.
Μέσες άκρες, οι μισοί θεωρούν ότι η ένταξη στην ΕΕ θα διασφαλίσει την εθνική κυριαρχία τους και οι άλλοι μισοί φοβούνται ότι θα την πλήξει.
Η ΕΕ έχει υπαινιχθεί ότι θα μπορούσε να προσφέρει στο Ρέικιαβικ εξαιρέσεις στην αλιευτική πολιτική και μια ταχεία ενταξιακή διαδικασία, με χρονικό ορίζοντα ακόμη και εντός του 2028.
Το πράσινο φως ότι πληροί τα κριτήρια της Κοπεγχάγης είναι εξάλλου ανοιχτό από το 2010 και 27 από τα 35 κεφάλαια (τομείς πολιτικής) είχαν ήδη ανοίξει κατά τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις, με τα 11 προσωρινά κλειστά.
Αφότου η διαδικασία σταμάτησε άδοξα το 2013, τα χρόνια έδειχναν να κυλούν ομαλά για τους Ισλανδούς, και δη τους αλιείς.
Μπορούσαν να διαχειρίζονται την αλιεία τους στα εθνικά ύδατα και να ψαρεύουν τόνους μπακαλιάρου -τον «βασιλιά» της εθνικής οικονομίας και των ισλανδικών εξαγωγών.
Όμως η μετέπειτα αύξηση του κόστους διαβίωσης στην απόμακρη νησιωτική χώρα, απόρροια και του πολέμου στην Ουκρανία, έστρεψε τα βλέμματα σημαντικού μέρους της πολιτικής ελίτ και του πληθυσμού ξανά προς την ΕΕ.
Έγιναν πιο έντονα στη θέα του Ντόναλντ Τραμπ να απλώνει φέτος τα γεωπολιτικά «δίχτυα» του στην περιοχή και της στήριξης των «27» στην Κοπεγχάγη, ενόσω ο Αμερικανός πρόεδρος απειλούσε ακόμη και με δια της βίας προσάρτηση της Γροιλανδίας.
Ενός αυτόνομου εδάφους του Βασιλείου της Δανίας, στο οποίο παρεμπιπτόντως ανήκε η Ισλανδία μέχρι την ανεξαρτησία της το 1944.
Η νατοϊκή Ισλανδία μεταξύ ΕΕ και Τραμπ
Η Ισλανδία βρίσκεται στο λεγόμενο «κενό GIUK», μια περιοχή γεωστρατηγικής σημασίας στον βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό.
Το ακρωνύμιο σχηματίζεται από τα αρχικά, στα αγγλικά, των τριών κρατών που το ορίζουν γεωγραφικά: της Γροιλανδίας, της Ισλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου (UK).
Αποτελεί θαλάσσιο διάδρομο για τις μετακινήσεις ναυτικών δυνάμεων από τον Αρκτικό Ωκεανό και τη Θάλασσα Μπάρεντς προς τον βόρειο Ατλαντικό.
Καθώς το γεωπολιτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική φουντώνει, αποτελεί ένα από τα πιο ζωτικής σημασίας στρατηγικά σημεία για την άμυνα του ΝΑΤΟ, για τις κινήσεις του Βόρειου Στόλου και των υποβρυχίων της Ρωσίας προς τον Ατλαντικό, αλλά και για τον «πολικό Δρόμο του Μεταξιού» που επιδιώκει να εδραιώσει η Κίνα, αυτοπροσδιοριζόμενη πλέον ως «Εγγύς Αρκτικό Κράτος».
Στην εποχή Τραμπ 2.0, η αβεβαιότητα ως προς τη συμμαχική αξιοπιστία της Ουάσιγκτον αποτελεί για την Ισλανδία -μια χώρα που δεν έχει δικές της ένοπλες δυνάμεις και επαφίεται για την άμυνά της στο ΝΑΤΟ και σε μια διμερή αμυντική συμφωνία με τις ΗΠΑ του 1951- μείζον θέμα.
Οι ανησυχίες εντάθηκαν ιδιαίτερα στις αρχές του έτους όταν, κατά την ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε επανειλημμένα στην Ισλανδία αντί για τη Γροιλανδία, ενώ επαναλάμβανε τις εδαφικές αξιώσεις του για τη δανική κτήση.
Οι αναφορές αποδόθηκαν σε φραστικό ολίσθημα.
Όμως ο κώδωνας κινδύνου ηχούσε ήδη εκκωφαντικά στο Ρέικιαβικ, στον απόηχο του σάλου που είχε ήδη ξεσηκώσει η ακρόαση του -τότε υποψήφιου- πρεσβευτή των ΗΠΑ στο Ρέικιαβικ, Γουίλιαμ Λονγκ, στο Κογκρέσο, κατά την οποία ανέφερε χασκογελώντας ότι η Ισλανδία θα μπορούσε να γίνει η «52η πολιτεία» των ΗΠΑ και ο ίδιος κυβερνήτης της [με τον Καναδά 51η πολιτεία, κατά τα λεγόμενα του Τραμπ].
Καθώς οι Ισλανδοί άρχισαν να συγκεντρώνουν υπογραφές κατά του διορισμού του, είπε ότι επρόκειτο για «εντελώς ακατάλληλο» αστείο…
Συγκέντρωση στο Ρέικιαβικ υποστηρικτών του «όχι» ενόψει του σημερινού δημοψηφίσματος για το εάν η Ισλανδία θα πρέπει να επαναλάβει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ (REUTERS/Leonhard Foeger)
Αρκτικά διλήμματα
Με αυτά και με άλλα, η ενταξιακή προοπτική στην ΕΕ επανήλθε στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας στο Ρέικιαβικ, με επιτάχυνση των διαδικασιών για τη διενέργεια του σημερινού δημοψηφίσματος.
Το στρατόπεδο υπέρ του «ναι» υποστηρίζει ότι τυχόν ένταξη θα κάνει πιο ασφαλή την Ισλανδία, ακόμη και για μια πιθανή μελλοντική υιοθέτηση του ευρώ, ως μέτρο κατά της νομισματικής αστάθειας, των υψηλών επιτοκίων και του αυξημένου κόστους δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Για τους υποστηρικτές του «όχι», αυτό θα ήταν άλλο ένα «καρφί στο φέρετρο» της εθνικής κυριαρχίας, με απώλεια της οικονομικής ανεξαρτησίας.
Θεωρούν επαρκή την υφιστάμενη σύνδεση της χώρας τους με την Ευρώπη (ΕΟΧ, Σένγκεν) και τονίζουν ότι οι κυβερνήσεις -όπως παντού, έτσι και στην Ουάσιγκτον- έρχονται και παρέρχονται.
Το γεγονός ότι το ισλανδικό δημοψήφισμα γίνεται περίπου δύο μήνες πριν από τις κρίσιμες για την κυβέρνηση Τραμπ ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για την ανανέωση του αμερικανικού Κογκρέσου εντείνει τα διλήμματα των Ισλανδών.
Ακόμη κι αν επικρατήσει σήμερα το «ναι», η εσωτερική διαμάχη θα φουντώσει, μαζί με τα διλήμματα καθώς θα εξελίσσονται οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις.
Σε αυτό το σενάριο, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο η ολοκλήρωσή τους και ένα δεύτερο δημοψήφισμα στην Ισλανδία για την έγκριση ή μη της ένταξης στην ΕΕ να διεξαχθεί το 2028, χρονιά προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ.
Εάν αντίθετα δεν δοθεί σήμερα το πράσινο φως για την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, θα μπορούσε να αποτελέσει πλήγμα για την προσπάθεια διεύρυνσης της ΕΕ και, ίσως, να ανοίξει την «όρεξη» του αναθεωρητή Τραμπ.
Στην κρίση με τη Γροιλανδία, εξάλλου, είχε ήδη επικαλεστεί το ενδεχόμενο που είχαν εξετάσει πριν από περίπου 160 χρόνια πολύ σοβαρά οι ΗΠΑ να αγοράσουν το αρκτικό νησί και την Ισλανδία από τη Δανία, αμέσως μετά την επιτυχημένη αγορά της Αλάσκας από τη Ρωσία.
Πηγή: In.gr
