Δύο ειδήσεις του Αυγούστου, οι οποίες μέσα στη θερινή ραστώνη ίσως πέρασαν στα ψιλά, ανέδειξαν με τον καλύτερο τρόπο ότι η ψηφιακή μετάβαση στους ελέγχους της εφορίας δεν μπορεί να γίνει χωρίς τους ανθρώπους της. Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Στις 24 Αυγούστου ανέλαβε δράση η νέα Γενική Διεύθυνση Ψηφιακών Υπηρεσιών και Συστημάτων της ΑΑΔΕ, με στόχο να οδηγήσει τους φορολογικούς ελέγχους στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Λίγες ημέρες νωρίτερα και συγκεκριμένα στις 17 Αυγούστου, οι εργαζόμενοι στις Δημόσιες Οικονομικές Υπηρεσίες ξεκίνησαν αποχή από τον προληπτικό έλεγχο, διαμαρτυρόμενοι για υποστελέχωση, υπερβάσεις ωραρίων, απλήρωτες υπερωρίες και επικίνδυνα υπηρεσιακά οχήματα. Η αποχή ολοκληρώθηκε στις 26 Αυγούστου.
Οι εργαζόμενοι ασφαλώς έχουν δικαίωμα να διεκδικούν αξιοπρεπείς και ασφαλείς συνθήκες εργασίας. Οι καταγγελίες τους δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζονται με αδιαφορία ή απειλές.
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η χρονική σύμπτωση των δύο γεγονότων μόνο τυχαία δεν είναι. Από τη μία έχουμε την επισημοποίηση αξιοποίησης αλγορίθμων, Big Data, cloud υποδομών, αυτοματοποιημένων διασταυρώσεων δισεκατομμυρίων συναλλαγών και από την άλλη έχουμε υπαλλήλους που υποστηρίζουν ότι δεν διαθέτουν ούτε τα στοιχειώδη μέσα για να κάνουν με ασφάλεια τη δουλειά τους.
Η τεχνολογική αναβάθμιση είναι αναμφίβολα αναγκαία. Κανένας παραδοσιακός μηχανισμός δεν μπορεί να παρακολουθήσει τον τεράστιο όγκο της σημερινής οικονομικής δραστηριότητας. Η συνδυαστική ανάλυση φορολογικών δηλώσεων, ηλεκτρονικών βιβλίων που καταλήγουν στα myDATA, τραπεζικών κινήσεων, πληρωμών με κάρτες, εισαγωγών και ηλεκτρονικού εμπορίου μπορεί να εντοπίσει αποκλίσεις οι οποίες μέχρι χθες έμεναν αθέατες.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βαθμολογήσει τον φορολογικό κίνδυνο, να αναγνωρίσει ύποπτα στοιχεία και να υποδείξει πού πρέπει να κατευθυνθεί ο έλεγχος. Ουσιαστικά μπορεί να παρουσιάσει με ακρίβεια έναν χάρτι φοροδιαφυγής ο οποίος θα βασίζεται σε προχωρημένους αλγόριθμους και συνδυασμένα δεδομένα.
Όμως, θα πρέπει όλοι να συμφωνήσουμε ότι στο τέλος, ένας άνθρωπος, στην προκειμένη περίπτωση ένας ελεγκτής, πρέπει να επισκεφθεί την επιχείρηση και όχι ένα ρομπότ. Να διαπιστώσει εάν κόπηκαν αποδείξεις, εάν η ταμειακή διαβιβάζει σωστά τα στοιχεία και εάν η πραγματική δραστηριότητα συμφωνεί με την ψηφιακή εικόνα. Πρέπει να ξεχωρίσει τη φοροδιαφυγή από το ανθρώπινο λάθος, να τεκμηριώσει την παράβαση και να υποστηρίξει το αποτέλεσμα του ελέγχου.
Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, η αποχή των εφοριακών από τον προληπτικό έλεγχο δεν ήταν απλή κινητοποίηση χωρίς συνέπειες για τα δημόσια έσοδα, το ίδιο το κράτος και όλους εμάς. Όταν ο ελεγκτής αρνείται να πραγματοποιήσει έλεγχο, δημιουργείται ένα πραγματικό κενό εφαρμογής του νόμου. Είναι, τηρουμένων των αναλογιών, σαν να απεργεί ο αστυνομικός και να αρνείται να αντιμετωπίσει το έγκλημα. Το μήνυμα προς τον παραβάτη μπορεί να είναι ότι, για ορισμένες ημέρες, ο κίνδυνος να εντοπιστεί είναι μικρότερος.
Το πρόβλημα ήταν ακόμη πιο έντονο επειδή η αποχή πραγματοποιήθηκε στην καρδιά της τουριστικής περιόδου, όταν η οικονομική δραστηριότητα κορυφώνεται και οι προληπτικοί έλεγχοι είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαίοι. Η επιλογή του χρόνου αύξησε την πίεση προς την πολιτική ηγεσία, αλλά ταυτόχρονα μεγάλωσε τον κίνδυνο ατιμωρησίας.
Οι εργαζόμενοι ασφαλώς έχουν δικαίωμα να διεκδικούν αξιοπρεπείς και ασφαλείς συνθήκες εργασίας. Οι καταγγελίες τους δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζονται με αδιαφορία ή απειλές.
Υπάρχουν όμως υπηρεσίες με κρίσιμη ευθύνη απέναντι στο κοινωνικό σύνολο, στις οποίες η μορφή μιας κινητοποίησης οφείλει να σταθμίζει και την προστασία του δημόσιου συμφέροντος. Η φοροδιαφυγή δεν αναστέλλεται όταν απεργεί ο ελεγκτικός μηχανισμός. Αντιθέτως, τότε μπορεί να βρίσκει περισσότερο χώρο.
Πάντως – και σ αυτό θα πρέπει να συμφωνήσουμε – ότι η μάχη κατά της φοροδιαφυγής δεν θα κερδηθεί μόνο με ισχυρότερους υπολογιστές ή με περισσότερες προσλήψεις. Για να κερδηθεί χρειάζεται να παρακολουθείς και να αγκαλιάζεις την τεχνολογία, να έχεις επαρκές προσωπικό το οποίο να είναι εκπαιδευμένο και να μπορεί να συμβαδίζει με τις ψηφιακές εξελίξεις και χρειάζεται όλοι ανεξαιρέτως από το που βρίσκονται στην ιεραρχία, να διατηρούν πολύ ψηλά το αίσθημα καθήκοντος έναντι όλων μας. Με λίγα λόγια η εφορία του μέλλοντος πρέπει να είναι και ψηφιακή και αποτελεσματική και δίκαιη και ανθρώπινη και φυσικά πάντοτε παρούσα.
