Σακίρα: Η φορολογική διαμάχη με την ισπανική εφορία ξανά στην επικαιρότητα

Η Σακίρα, η διάσημη τραγουδίστρια που απόψε – μαζι με τη Μαντονα και τον Τζαστιν Μπίπερ – θα εμφανιστούν στον τελικό του Μουντιάλ, πίστευε ότι είχε κερδίσει μετα απο την περιπέτεια που είχε με τις φορολογικές αρχές της Ισπανίας.

Τον Απρίλιο , ένας δικαστής ακύρωσε  φορολογικές απαιτήσεις ύψους 55 εκατομμυρίων ευρώ  εναντίον της και η Κολομβιανή τραγουδιστρια αφιέρωσε τη νίκη της στους «απλούς πολίτες που κακοποιούνται και συνθλίβονται καθημερινά από ένα σύστημα που τους θεωρεί εκ των προτέρων ένοχους».

Η φορολογική αρχή της Ισπανίας έχει ζητήσει έκτοτε από το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας να επανεξετάσει την απόφαση, εξασφαλίζοντας ότι μια διαμάχη που η ίδια είχε προσπαθήσει να μετατρέψει σε δημόσια καταγγελία των πρακτικών των ελεγκτών — όπως η ανακατασκευή των κινήσεών της από αρχεία πιστωτικών καρτών, ραντεβού σε ινστιτούτα ομορφιάς και φωτογραφίες θαυμαστών — πρόκειται να βρεθεί και πάλι στο προσκήνιο, σημειώνει το Bloomberg.

Η έκρηξη της συνέπεσε με μια περίοδο κατά την οποία τα φορολογικά ζητήματα στην Ισπανία βρίσκονταν υπό εντατική παρακολούθηση. Οι διαμάχες που κάποτε διεξάγονταν κυρίως μεταξύ ελεγκτών και εξειδικευμένων δικηγόρων έχουν πλέον βγει στο προσκήνιο, εμπλέκοντας ακτιβιστές, συνδικάτα, πολιτικούς και ακόμη και αξιωματούχους επιφορτισμένους με την εφαρμογή της φορολογικής νομοθεσίας.

Η «παγίδα» με το καθεστώς Μπέκαμ

Κανένας επικριτής του φορολογικού καθεστώτος της Ισπανίας δεν έχει εκφραστεί πιο δυναμικά από τον Ρόμπερτ Άμστερνταμ, έναν αμερικανό δικηγόρο γνωστό για το ότι συνδυάζει τη νομική υπεράσπιση με τη δράση που στοχεύει στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Μέσω διαφημίσεων σε εφημερίδες, ντοκιμαντέρ, ενός ειδικού ιστότοπου και μιας σταθερής ροής περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει επιδιώξει να μετατρέψει μια διαμάχη σχετικά με τους φόρους των ομογενών σε μια ευρύτερη κριτική προς την ισπανική φορολογική αρχή.

Ο Άμστερνταμ αρχικά επικεντρώθηκε στο ειδικό φορολογικό καθεστώς που θεσπίστηκε το 2005 για να προσελκύσει ξένα ταλέντα και πήρε το όνομά του από έναν από τους πιο γνωστούς δικαιούχους του, τον ποδοσφαιριστή Ντέιβιντ Μπέκαμ. Περιγράφει το καθεστώς ως «παγίδα» που έχει σχεδιαστεί για να δελεάσει τους αλλοδαπούς, προτού τους υποβάλει σε παρεμβατικές έρευνες και μακροχρόνιες νομικές μάχες, οι οποίες μπορούν να καταστήσουν την αμφισβήτηση της φορολογικής αρχής απαγορευτικά δαπανηρή.

Αυτή η εκτίμηση, ωστόσο, παραβλέπει το γεγονός ότι το καθεστώς «έχει χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά από ορισμένα δικηγορικά γραφεία», δήλωσε ο Εσάου Αλαρκόν, δικηγόρος φορολογικού δικαίου στη Βαρκελώνη, αναφερόμενος σε μια σειρά άλλων αθλητών που φέρεται να απέκρυψαν τα έσοδα που απέκτησαν από δικαιώματα εικόνας σε άλλες χώρες, προκειμένου να αποφύγουν την καταβολή φόρων.

Ο Αλαρκόν δήλωσε ότι το καθεστώς λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό όπως είχε προβλεφθεί. Σύμφωνα με τη φορολογική αρχή, μόνο περίπου 185 από τους σχεδόν 37.000 φορολογούμενους που χρησιμοποίησαν το καθεστώς «Μπέκαμ» την τελευταία δεκαετία υποβλήθηκαν σε έλεγχο για πιθανές παρατυπίες, και μόνο ένα μικρό μέρος αυτών των ελέγχων κατέληξε τελικά σε επίσημες διαφορές.

«Εκστρατεία δυσφήμισης»

Με την πάροδο του χρόνου, η εκστρατεία του Άμστερνταμ έχει επεκταθεί σε μια ευρύτερη κριτική προς τη φορολογική αρχή, αν και πολλές από τις καταγγελίες που έχει αναδείξει χρονολογούνται πριν από τη συμμετοχή του.
Η κυβέρνηση χαρακτήρισε τις κριτικές ως «εκστρατεία δυσφήμισης». Μιλώντας πρόσφατα στη Μαδρίτη, ο υπουργός Οικονομικών Αρκάδι Εσπάνια προειδοποίησε να μην παρουσιάζεται η φορολογία ως κάτι λάθος. «Σαν να ήταν κλοπή η καταβολή οποιουδήποτε είδους φόρου», είπε. «Οι άνθρωποι που μετακομίζουν αλλού απλώς για να πληρώνουν λιγότερους φόρους δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ήρωες».

Η πρόσφατη αποχώρηση της γενικής διευθύντριας Σολεδάδ Φερνάντεζ πυροδότησε εικασίες ότι συνδέεται με τις κυβερνητικές διαπραγματεύσεις σχετικά με το μοντέλο χρηματοδότησης της Καταλονίας ή με έρευνες που αφορούν έναν πρώην πρωθυπουργό — ισχυρισμούς που τόσο η ίδια όσο και η κυβέρνηση αρνήθηκαν. Αφού διορίστηκε ο διάδοχος της Φερνάντεζ νωρίτερα αυτό το μήνα, η ένωση των ελεγκτών του ζήτησε σε δήλωση να υπερασπιστεί την ακεραιότητα της υπηρεσίας και να την προστατεύσει από «εξωτερικές παρεμβάσεις».

Το πρόβλημα αυτό επιδεινώνεται από τις επικείμενες συνταξιοδοτήσεις. Το ήμισυ των 26.000 υπαλλήλων της υπηρεσίας αναμένεται να συνταξιοδοτηθεί έως το 2032, ενώ οι προσλήψεις δεν καταφέρνουν να συμβαδίσουν, σύμφωνα με τον Χοσέ Μαρία Πελάεζ, πρώην πρόεδρο της ένωσης επιθεωρητών.

Τα bonus των ελεγκτών

Ο εθνικός σύλλογος φορολογικών συμβούλων, AEDAF, έχει επίσης αμφισβητήσει την αδιαφάνεια των κινήτρων που παρέχει η υπηρεσία στο προσωπικό της, υποστηρίζοντας ότι οι φορολογούμενοι θα πρέπει να γνωρίζουν εάν μέρος της μεταβλητής αμοιβής των ελεγκτών συνδέεται με στόχους είσπραξης.

Οι υπάλληλοι της φορολογικής υπηρεσίας διαμαρτύρονται επίσης ότι το σύστημα αμοιβών στερείται διαφάνειας. Μέχρι την εισαγωγή των κανόνων προστασίας δεδομένων το 2019, το προσωπικό γνώριζε πόσα κέρδιζε κάθε υπάλληλος, δήλωσε ο Χοσέ Μαρία Μολινέδο της Gestha, ενός συνδικάτου που εκπροσωπεί τους φοροτεχνικούς, οι οποίοι βρίσκονται ιεραρχικά κάτω από τους επιθεωρητές. Το συνδικάτο καταβάλλει προσπάθειες για την αποκατάσταση της πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με τις αμοιβές, ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να έχουν καλύτερη εικόνα της σύγκρισης των πακέτων αμοιβών εντός των κατηγοριών.

Τα φορολογικά έσοδα και ο συμβιβασμός της Σακίρα

Ο εντατικός έλεγχος των πρακτικών των φορέων πραγματοποιείται σε ένα πλαίσιο αυξανόμενης πίεσης στα δημόσια οικονομικά της Ισπανίας, καθώς το μελλοντικό κόστος των συντάξεων και της γήρανσης του πληθυσμού αναμένεται να αυξηθεί ταχύτερα από τον αριθμό των εργαζομένων που συνεισφέρουν στο σύστημα.

Τα εθνικά φορολογικά έσοδα έχουν συμβάλει στην κάλυψη του κενού, αυξάνοντας κατά περισσότερο από 46% από το 2021, με κάθε ένα από τα τελευταία τέσσερα έτη να καταγράφει νέο ιστορικό ρεκόρ. Παρά τον χαμηλότερο πληθωρισμό, τα φορολογικά έσοδα σημείωσαν άνοδο 10,4% πέρυσι, χάρη στην αύξηση των μισθών και των συντάξεων, των εταιρικών κερδών και της κατανάλωσης.

Ωστόσο, ενώ η Ισπανία βρίσκεται υπό πίεση να εισπράξει περισσότερα, δεν είναι καθόλου η μόνη μεταξύ των ομολόγων της, όπως η Γαλλία, η Ιταλία ή η Γερμανία, οι οποίες έχουν όλες υψηλότερα επίπεδα φορολόγησης.

Στη διαμάχη της, η ποπ σταρ παραδέχτηκε έξι κατηγορίες φορολογικής απάτης που αφορούσαν τα φορολογικά έτη 2012, 2013 και 2014 χωρίς να αμφισβητήσει την υπόθεση κατά τη δίκη, αλλά αμφισβήτησε το φορολογικό έτος 2011.

Ο δικαστής διαπίστωσε ότι, σύμφωνα με τους ίδιους τους υπολογισμούς των αρχών, η κα βρισκόταν στην Ισπανία μόνο για 163 ημέρες το 2011 — αριθμός μικρότερος από το όριο των 183 ημερών που απαιτείται για τη φορολογική κατοικία — και δεν μπορούσαν να θεωρήσουν το χρόνο που πέρασε στο εξωτερικό ως «σποραδικές απουσίες», καθώς δεν είχαν πρώτα αποδείξει ότι η Ισπανία ήταν η συνήθης κατοικία της.

Σε συνέντευξή της το 2024, δήλωσε ότι συμβιβάστηκε για να προστατεύσει τα παιδιά της, «όχι από ενοχή», και υποστήριξε ότι το κράτος είχε επιδιώξει να την δυσφημίσει δημοσίως και να την ποινικοποιήσει, αντί να διαπιστώσει αμερόληπτα την ύπαρξη παραβάσεων. Στην δήλωσή της μετά την πρόσφατη απόφαση, ανέφερε ότι είχε επιβιώσει από χρόνια «βάρβαρης δημόσιας δυσφήμισης».