Σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η παραδοσιακή ελαιοκαλλιέργεια στη νοτιοδυτική Μαγνησία με τους παραγωγούς να αναζητούν ένα νέο μοντέλο που θα επιτρέψει στους ελαιώνες να παραμείνουν ζωντανοί και ταυτόχρονα, τα προϊόντα τους – το ελαιόλαδο και οι επιτραπέζιες ελιές – να αποκτήσουν μεγαλύτερη οικονομική αξία.
Από τον Πτελεό μέχρι τον Άγιο Δημήτριο Αχιλλείου, το Αχίλλειο, τους Αγίους Θεοδώρους, τις Νηές Σούρπης, την Αμαλιάπολη και τον Δρυμώνα, διαμορφώνεται ένα ενιαίο ελαιοκομικό τοπίο με κοινά χαρακτηριστικά. Πρόκειται για ημιορεινούς παραδοσιακούς ελαιώνες με σημαντική βιοποικιλότητα και ισχυρή ιστορική και πολιτιστική σύνδεση με την περιοχή εδώ και περίπου 3.000 χρόνια.
Όταν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προϊόντος δεν αναδεικνύονται, η «προστιθέμενη αξία ποιότητας» χάνεται και μαζί της περιορίζονται τα έσοδα των παραγωγών
Η νοτιοδυτική Μαγνησία διαθέτει έναν ιστορικό ελαιώνα, ένα ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον και προϊόντα που μπορούν να αποκτήσουν ισχυρότερη ταυτότητα στην αγορά.
Αναπόσπαστο στοιχείο της περιοχής η ελιά
«Η ελιά, αποτελεί εδώ και αιώνες αναπόσπαστο στοιχείο όχι μόνο της παραγωγής αλλά και του φυσικού περιβάλλοντος και της τοπικής ζωής», τονίζει στον ΟΤ ο Αγαπητός Χριστέλλος, από τον Σύνδεσμο Παραδοσιακών Ελαιώνων Νοτιοδυτικής Μαγνησίας «Oliveto Magnes».
Το ζητούμενο πλέον είναι, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, πώς αυτός ο παραδοσιακός ελαιώνας θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις νέες συνθήκες. Και με βάση αυτό, ο Σύνδεσμος, ο οποίος έχει οργανωτικό και αναπτυξιακό χαρακτήρα, στοχεύει στην εφαρμογή ενός νέου μοντέλου ελαιοκομίας, που αφενός θα κάνει βιώσιμη και ελκυστική στις νεότερες γενιές την ελαιοκομία, αφετέρου θα προχωρήσει σε ενέργειες για την αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων που παρουσιάζονται ως εμπόδια στην ευρύτερη περιοχή τόσο λόγω της κλιματικής αλλαγής όσο και των νέων δεδομένων που διαμορφώνουν την αγορά κυρίως στα προϊόντα του ελαιολάδου και της επιτραπέζιας ελιάς.
Από το πλεονέκτημα στο παραγωγικό μειονέκτημα
Η περιοχή διαθέτει ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα, καθώς όπως αναφέρει ο κ. Χριστέλλος, παράγει εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και επιτραπέζιες ελιές υψηλής διατροφικής αξίας. Ωστόσο, τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για ένα προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας δεν έχουν μέχρι σήμερα αξιοποιηθεί στον βαθμό που θα μπορούσαν.
Η ημιορεινή μορφολογία των ελαιώνων αυξάνει τις καλλιεργητικές δυσκολίες, ενώ την ίδια στιγμή οι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με υψηλό κόστος καλλιέργειας και αγροεφοδίων. Στα προβλήματα προστίθενται οι ελλείψεις σε υποδομές, τεχνολογικό εξοπλισμό, επιστημονική υποστήριξη και κεφαλαιακή κάλυψη.
Έτσι, δημιουργείται ένα παράδοξο, καθώς ένας ελαιώνας με ιδιαίτερα ποιοτικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί περιοχές όπου η παραγωγή πραγματοποιείται με περισσότερο εντατικά και χαμηλότερου κόστους συστήματα.
Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα, είναι η αδυναμία μετατροπής της ποιότητας σε εισόδημα. Όταν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προϊόντος δεν αναδεικνύονται, η «προστιθέμενη αξία ποιότητας» χάνεται και μαζί της περιορίζονται τα έσοδα των παραγωγών, εξηγεί στον ΟΤ ο κ. Χριστέλλος.
Στο δρόμο των ΠΓΕ το αγουρέλαιο Πτελεού
«To Oliveto Magnes, με την αρωγή της τοπικής Αυτοδιοίκησης συμμετείχε για τρία συνεχή χρόνια σε πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (έδρα βιοτεχνολογίας, εταιρεία Food oxys) για τη μέτρηση της βιοδραστικότητας της ελιάς και του ελαιολάδου (αγουρέλαιο), όπου διαπιστώθηκε η άριστη ποιότητα των προϊόντων (17/20)», συμπληρώνει στον ΟΤ ο πρόεδρος του Συνδέσμου Oliveto Magnes Χρήστος Καλλές.
Επίσης, όπως αναφέρει, συμμετείχε σε έρευνα του ΕΚΠΑ για την βιωσιμότητα των παραδοσιακών ελαιώνων και συνεργάστηκε με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας για τη διοργάνωση συμβουλευτικών σεμιναρίων και άρχισε η έρευνα από το Πανεπιστήμιο για το αποτύπωμα του άνθρακα του ελαιολάδου.
«Σε συνεργασία με την Περιφέρεια Θεσσαλίας και της Γεωπονικής του ΕΚΠΑ προχωρήσαμε στη κατάρτιση φακέλου για την απόκτηση Π.Γ.Ε. (αγουρέλαιο Πτελεού) και αφορά όλο τον ελαιώνα της Νοτιοδυτικής Μαγνησίας», σημειώνει, ενώ η παρουσία του Συνδέσμου σε 3 εκθέσεις τροφίμων υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Θεσσαλίας υπήρξε εντυπωσιακή και αποτέλεσε ένα πρώτο βήμα στην προώθηση των προϊόντων τους.
Ανασχεδιασμός της τοπικής ελαιοκομίας
Έτσι, με έμφαση στην παραγωγή υψηλής διατροφικής και υγειοπροστατευτικής αξίας επιτραπέζιας ελιάς και ελαιολάδου που μπορούν να δώσουν οι τοπικοί ελαιώνες, αξιοποιώντας τα οφέλη που προσφέρουν η ντόπια ποικιλία, το μικροκλίμα, η επιστήμη και τη τεχνολογία, ο Σύνδεσμος Συνδέσμος «Oliveto Magnes», ο οποίος στοχεύει στον ανασχεδιασμό της τοπικής ελαιοκομίας και της βιωσιμότητάς της, θέτει τα βασικά σημεία του εγχειρήματός του:
- Η ενοποιημένη δραστηριοποίηση και συνεργασία των τοπικών ελαιοκομικών κοινοτήτων που μέχρι σήμερα λειτουργούν χωρίς συντονισμό, χωρίς κατεύθυνση και χωρίς στόχους.
- H εξασφάλιση της βιωσιμότητας, η εξέλιξη και ο εκσυγχρονισμός της παραδοσιακής ελαιοκομίας με την αρωγή της επιστήμης και της τεχνολογίας αλλά και την κατανόηση του προβλήματος από τους τοπικούς φορείς και την τοπική πολιτική ηγεσία.
- Η ανάδειξη και αξιοποίηση της κοινωνικής και περιβαλλοντικής διάστασης του Ελληνικού Παραδοσιακού Ελαιώνα .Η προστασία και αξιοποίηση (και όχι στυγνή εκμετάλλευση) του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας που πλαισιώνουν την ντόπια ποικιλία ελιάς προσδίδοντάς τη μοναδικά χαρακτηριστικά.
- Η ανάδειξη της ελαιοκομικής παράδοσης αιώνων καθώς και της τοπικής ιστορίας 3000 χρόνων που αποτελούν το ευρύτερο εξαιρετικά σημαντικό πλαίσιο των τοπικών ελαιοκομικών περιοχών.
- Η ανάδειξη των παραγόμενων Ελαιοκομικών Προϊόντων Υψηλής Διατροφικής Αξίας της περιοχής ως αποτέλεσμα του μικροκλίματος, της γεωγραφικής θέσης και των καλλιεργητικών πρακτικών μέσα από συντονισμένη εξωστρέφεια.
- Η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών οικονομίας όπως ο Αγροτουρισμός που συνδέει τον παραδοσιακό χαρακτήρα της ελαιοκαλλιέργειας, την φυσική ομορφιά του τόπου, την ιστορία και την τοπική κουλτούρα. Τα αποτελέσματα είναι ιδιαιτέρως ευεργετικά, καθώς αναπτύσσονται νέες τοπικές αγορές και στηρίζονται οι υπάρχουσες. Επιπλέον, μπορεί να δημιουργηθεί ένα συμπληρωματικό εισόδημα στις αγροτικές οικογένειες ή ακόμη και νέες θέσεις εργασίας, συγκρατώντας κυρίως τον νεανικό πληθυσμό στην ύπαιθρο.
- Η άμεση αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων που σχετίζονται με την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στους ελαιώνες που είναι πλέον εμφανέστατα και αποτελούν την νέα και πιο σοβαρή απειλή της ελαιοκαλλιέργειας.
- Η βελτίωση των εσόδων των κατοίκων των τοπικών χωρικών κοινωνιών που πλήττεται δραματικά την τελευταία τριετία.
- Η εύρεση τρόπων μείωσης του κόστους καλλιέργειας και η αξιοποίηση μεθόδων κλίμακας οικονομίας ειδικά στα αγροεφόδια που σήμερα ξεπερνούν κατά πολύ τον Ευρωπαϊκό Μέσο Όρο.
- Η αναζήτηση χρηματοδοτικών εργαλείων και συνεργειών ώστε να γίνουν άμεσα οι απαραίτητες τεχνολογικές αναβαθμίσεις και να αξιοποιηθούν επιστημονικές μελέτες που θα διευκολύνουν, ώστε να αναδειχθούν στο μέγιστο βαθμό οι διατροφικές και υγειοπροστατευτικές ιδιότητες των προϊόντων της τοπικής ποικιλίας ελιάς, δημιουργώντας σημαντικά Συγκριτικά & Ανταγωνιστικά Πλεονεκτήματα.
- Η ανάπτυξη εργαλείων ιχνηλασιμότητας και σήμανσης του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου που προέρχεται από παραδοσιακούς ελαιώνες.
- Η πλήρης αξιοποίηση των επιλογών που μας δίνει η ελιά για την παραγωγή προϊόντων φυσικής διατροφής καθώς και η αξιοποίηση της μοναδικότητας της τοπικής χλωρίδας όπως τα άγρια βότανα και τα φαρμακευτικά φυτά. Κάτι που μπορεί να γίνει μόνον με την δημιουργία μιας τεχνολογικά εξελιγμένης πρότυπης μονάδας μεταποίησης.
- Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση ενός αρκετά δύσκολου αλλά ρεαλιστικού Μοντέλου Ελαιοκομίας που θα διορθώνει τα σημερινά προβλήματα σε επίπεδα καλλιεργητικών πρακτικών και διαχείρισης προϊόντος αλλά και θα βελτιώνει την αναγνωρισιμότητα τόσο της τοπικής ελαιοκομίας όσο και των προϊόντων που παράγει.
- Η ενεργή συμμετοχή και αρωγή των τοπικών φορέων και της τοπικής πολιτικής ηγεσίας στον σχεδιασμό ενός βιώσιμου μοντέλου ελαιοκαλλιέργειας.
