Έξι μήνες μετά το ξέσπασμα του πολέμου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, οι αρχικοί στόχοι του Αμερικανού προέδρου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκπλήρωτοι, παρά τις εκατέρωθεν διακηρύξεις περί νίκης.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, η σύγκρουση έχει αναδιατάξει την παγκόσμια τάξη πραγμάτων, δημιουργώντας νέες συμμαχίες και προκαλώντας τριγμούς στις ήδη υπάρχουσες.
Η ρήξη κορυφώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ συγκλόνισαν τη διεθνή κοινότητα εξαπολύοντας αιφνιδιαστικά πυραυλικά πλήγματα στο εσωτερικό του Ιράν. Κατά τη διάρκεια αυτών των επιθέσεων, σκοτώθηκαν ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, αρκετοί υψηλόβαθμοι Ιρανοί αξιωματούχοι στην Τεχεράνη, καθώς και δεκάδες παιδιά σε ένα σχολείο στην πόλη Μινάμπ του νότιου Ιράν. Παρά τον αρχικό ισχυρισμό του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, ότι η πολεμική σύγκρουση θα διαρκούσε μόλις «τέσσερις έως πέντε εβδομάδες», ο πόλεμος έχει πλέον εξαπλωθεί σε πολλαπλά μέτωπα, φτάνοντας γεωγραφικά έως και την Κασπία Θάλασσα.
Το ανθρώπινο κόστος είναι ήδη βαρύ, με τους νεκρούς να υπολογίζονται μεταξύ 8.000 και 10.000, ενώ δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν τραυματιστεί.
Ταυτόχρονα, η σύρραξη έχει πυροδοτήσει μια παγκόσμια κρίση στην προσφορά πετρελαίου, καθώς η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη μάχονται για τον απόλυτο έλεγχο των στρατηγικών Στενών του Ορμούζ, ενός θαλάσσιου περάσματος από το οποίο, προπολεμικά, διακινούνταν περισσότερο από το ένα πέμπτο των παγκόσμιων φορτίων πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η αποτίμηση των αμερικανικών στρατηγικών στόχων
Οι στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών δεν ήταν απολύτως σαφείς στο ξεκίνημα των επιχειρήσεων, καθώς Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριζαν αρχικά ότι τα πλήγματα πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της προληπτικής αυτοάμυνας. Ωστόσο, με βάση τα αιτήματα που παρουσιάστηκαν την παραμονή του πολέμου και τις συχνά αντιφατικές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ και ανώτερων αξιωματούχων της αμερικανικής άμυνας, η στρατηγική της Ουάσιγκτον επικεντρώθηκε στους ακόλουθους άξονες:
Το Πυρηνικό Πρόγραμμα του Ιράν: Τον Φεβρουάριο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ισχυρίστηκαν ότι η Τεχεράνη απείχε μόλις λίγες εβδομάδες από την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, παρά τους προγενέστερους ισχυρισμούς του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ είχαν «εξαλείψει» τις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν όταν συμμετείχαν στο τέλος του πολέμου 12 ημερών του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, τον Ιούνιο του 2025.
- Τα αποθέματα ουρανίου: Παρά τα αλλεπάλληλα χτυπήματα στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις που πιθανότατα προκάλεσαν τεράστιες ζημιές, εκτιμάται ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να κατέχει 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου υψηλής καθαρότητας, ικανού να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή όπλου. Η κυβέρνηση Τραμπ απαιτούσε από το Ιράν να παραδώσει αυτό το απόθεμα στις ΗΠΑ και να δεσμευτεί για μηδενικό εμπλουτισμό στο μέλλον, κάτι που το Ιράν αρνήθηκε, επιμένοντας στη διατήρηση της ικανότητας ανάπτυξης προγράμματος πυρηνικής ενέργειας.
- Αλλαγή καθεστώτος: Την πρώτη ημέρα του πολέμου (28 Φεβρουαρίου), οι αμερικανικές δυνάμεις σκότωσαν τον Αλί Χαμενεΐ και άλλους ανώτερους αξιωματούχους. Δύο ημέρες νωρίτερα, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι η αλλαγή καθεστώτος θα ήταν «το καλύτερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί», καλώντας τους Ιρανούς πατριώτες να «πάρουν πίσω τη χώρα τους». Ωστόσο, η πολιτική ηγεσία του Ιράν παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτη υπό τον νέο Ανώτατο Ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιο του εκλιπόντος Αγιατολάχ.
- Τερματισμός στήριξης περιφερειακών ένοπλων ομάδων: Η Ουάσιγκτον στόχευε στη διάλυση του ιρανικού «άξονα της αντίστασης», ο οποίος περιλαμβάνει τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τους Χούθι στην Υεμένη, τη Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας, καθώς και μικρότερες ομάδες σε Ιράκ και Συρία. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η υποστήριξη της Τεχεράνης προς αυτές τις ομάδες έχει τερματιστεί. Αντιθέτως, η Χεζμπολάχ ενεπλάκη σε πόλεμο με το Ισραήλ προς υπεράσπιση του Ιράν, ενώ οι Χούθι επέβαλαν αποκλεισμό στη Σαουδική Αραβία στα στενά Μπαμπ αλ-Μαντέμπ.
- Το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και ο στόλος: Οι ΗΠΑ δεσμεύτηκαν τον Φεβρουάριο να «ισοπεδώσουν» τις πυραυλικές εγκαταστάσεις του Ιράν και να καταστρέψουν το ναυτικό του. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε αργότερα ότι περίπου το 82% των ιρανικών πυραύλων έχει καταστραφεί, ότι 158 ιρανικά ναυτικά σκάφη χτυπήθηκαν (έως τον Απρίλιο) και ότι το ναυτικό έχει υποβαθμιστεί, με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) να ανακοινώνει δεκάδες πλήγματα σε κέντρα διοίκησης των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Παρ’ όλα αυτά, το Ιράν συνέχισε να εκτοξεύει πυραύλους, όπως συνέβη τον Ιούλιο όταν ένας πύραυλος μεγάλου βεληνεκούς σκότωσε τρεις Αμερικανούς στρατιώτες στην Ιορδανία.
- Έλεγχος του ιρανικού πετρελαίου: Αν και τον Ιούνιο ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα καταλάμβαναν τον έλεγχο του νησιού Χαρκ, που αποτελεί την καρδιά της ιρανικής πετρελαιοπαραγωγής, μέχρι σήμερα οι αμερικανικές δυνάμεις δεν ελέγχουν κανένα απολύτως ιρανικό έδαφος.
Σε μια προσπάθεια εξομάλυνσης, στις 17 Ιουνίου υπεγράφη ένα Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) στο οποίο το Ιράν συμφώνησε να μην επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων – μια δέσμευση που είχε ήδη αναλάβει στο παρελθόν. Εντούτοις, το Μνημόνιο κατέρρευσε γρήγορα, καθώς η ασαφής διατύπωσή του οδήγησε σε διαφωνίες σχετικά με το τι πραγματικά προέβλεπε. Αξίζει να σημειωθεί ότι απαιτήσεις όπως ο τερματισμός του πυραυλικού προγράμματος και η διακοπή στήριξης των περιφερειακών ομάδων απουσίαζαν πλήρως από το συγκεκριμένο κείμενο.
Σύμφωνα με τον βετεράνο του αμερικανικού στρατού και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Belmont Abbey, Κλαρκ Σάμερς, οι ΗΠΑ μπορούν να ισχυριστούν ότι πέτυχαν τους στόχους τους, αν και είναι δύσκολο να εκτιμηθεί πόσος χρόνος θα χρειαστεί μέχρι το Ιράν να ανασυγκροτηθεί. Αντίθετα, ο καθηγητής του Εθνικού Πανεπιστημίου της Αυστραλίας (ANU), Άλαμ Σάλεχ, διαφωνεί ριζικά, επισημαίνοντας ότι το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας του Ιράν παραμένει άθικτο και ότι η εξόντωση ηγετών αποτελεί μεν τακτική επιτυχία, αλλά όχι στρατηγικό επίτευγμα. «Οι ΗΠΑ έχασαν πριν καν ξεκινήσει ο πόλεμος», δήλωσε ο Σάλεχ.
Ο στραγγαλισμός στα Στενά του Ορμούζ
Με το ξέσπασμα του πολέμου, το Ιράν προχώρησε ουσιαστικά στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, τα οποία διέρχονται τόσο από τα δικά του χωρικά ύδατα όσο και από εκείνα του Ομάν. Το Ιράν, θεωρώντας τον πόλεμο ως μια «υπαρξιακή απειλή», βλέπει τα Στενά ως το κύριο μέσο πίεσης εναντίον των ΗΠΑ.
Η ναυτιλιακή κίνηση έχει καταβαραθρωθεί από 100 και πλέον πλοία την ημέρα σε μόλις πέντε κατά μέσο όρο. Για να επιβάλει το κλείσιμο, το Ιράν άρχισε να χτυπάει πλοία που επιχειρούσαν να περάσουν χωρίς τη ρητή άδειά του από τη μοναδική διέξοδο των παραγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου του Κόλπου προς τον ανοιχτό ωκεανό. Σε απάντηση, οι ΗΠΑ επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια μέσα και γύρω από τα Στενά, ο οποίος παραμένει σε ισχύ.
Το Ιράν διαπραγματεύεται πλέον με το Ομάν σχέδια για το μέλλον της υδάτινης οδού, ανακοινώνοντας μόλις αυτή την εβδομάδα ότι συμφώνησε σε μια ναυτιλιακή διαδρομή την οποία θα ελέγχει εν μέρει. Αν και ο Τραμπ ισχυρίζεται προσφάτως ότι οι ΗΠΑ έχουν τον «πλήρη έλεγχο» των Στενών, η ναυτιλία παραμένει σε ιστορικό χαμηλό και οι ιρανικές δυνάμεις συνεχίζουν να βάλλουν κατά όποιου σκάφους επιχειρεί μη εγκεκριμένη διέλευση.
Συγκριτικός απολογισμός: Οικονομία, στρατός και συμμαχίες
Ο αντίκτυπος των έξι μηνών πολέμου ήταν σαρωτικός και για τα δύο έθνη, αλλά και για τη γεωπολιτική ισορροπία της ευρύτερης περιοχής.
Οικονομικός αντίκτυπος
- Ηνωμένες Πολιτείες: Οι Αμερικανοί καταναλωτές πιέζονται ασφυκτικά από τις τιμές της βενζίνης, οι οποίες διπλασιάστηκαν σε πολιτείες όπως η Καλιφόρνια. Η οργή αυτή αναμένεται να μεταφραστεί σε πολιτικό κόστος για τους Ρεπουμπλικάνους στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Δημοσκόπηση του Associated Press τον Ιούλιο έδειξε ότι τα δύο τρίτα των Αμερικανών αντιτίθενται στη σύγκρουση.
- Ιράν: Οι συνέπειες είναι καταστροφικές. Το νομισματικό σύστημα κατέρρευσε (το ριάλ) και οι τιμές των τροφίμων έχουν εκτοξευθεί στα ύψη. Ο αμερικανικός αποκλεισμός και οι ανανεωμένες κυρώσεις έχουν προκαλέσει απώλειες πετρελαϊκών εσόδων ύψους τουλάχιστον 6 δισ. δολαρίων. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, χαρακτήρισε την πίεση ως μια «επανάληψη που γνωρίζουμε απ’ έξω», προσθέτοντας ότι η χώρα ξέρει πώς να επιβιώσει.
Στρατιωτικές απώλειες
- Ηνωμένες Πολιτείες: 18 Αμερικανοί στρατιώτες έχουν χάσει τη ζωή τους και περισσότεροι από 750 έχουν τραυματιστεί, αριθμός που θεωρείται «αρκετά χαμηλός» σύμφωνα με τον Σάμερς. Ωστόσο, το Πεντάγωνο φέρεται να έχει εξαντλήσει τα αποθέματα των ακριβών αμυντικών πυραύλων Patriot, αναγκάζοντας τις ΗΠΑ να υπογράψουν συμφωνία 22,9 δισ. δολαρίων με τη Raytheon για την κατασκευή πάνω από 1.000 πυραύλων Tomahawk ετησίως (έναντι 60).
- Ιράν: Επισήμως καταγράφηκαν 1.221 νεκροί στρατιωτικοί έως τον Απρίλιο, αν και ο πραγματικός αριθμός θεωρείται πολύ υψηλότερος. Πολλές στρατιωτικές βάσεις έχουν χτυπηθεί, ενώ ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι το ιρανικό οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων έχει μειωθεί κατά 82%. Παρ’ όλα αυτά, το Ιράν συνεχίζει αμείωτη την παραγωγή των φθηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) Shahed.
Διεθνείς σχέσεις και σύμμαχοι
- Ηνωμένες Πολιτείες: Οι ΗΠΑ αντιμετώπισαν τεράστια απροθυμία από τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ. Παρά τα άμεσα αιτήματα του Τραμπ, η Ισπανία, η Ιταλία και η Γερμανία αρνήθηκαν να συμμετάσχουν και επέκριναν τον πόλεμο. Η Γαλλία, η Ιαπωνία, η Αυστραλία, η Νότια Κορέα, η Τουρκία, το Πακιστάν και οι σύμμαχοι του Κόλπου απέρριψαν τις εκκλήσεις εμπλοκής.
- Ιράν: Το Ιράν έχασε κάθε δημοφιλία στην περιοχή στοχοποιώντας υποδομές σε Κατάρ, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Ιορδανία, Ιράκ, Κουβέιτ, Ομάν και Μπαχρέιν, πράξεις που χαρακτηρίστηκαν ως παραβίαση της κυριαρχίας τους. Όμως, οι στενοί εμπορικοί δεσμοί του με τη Ρωσία παραμένουν ισχυροί, ενώ η Κίνα τηρεί λεπτές ισορροπίες τασσόμενη κατά των κυρώσεων.
Οι ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις
Οι στρατιωτικές εξελίξεις των τελευταίων έξι μηνών δεν έμειναν απαρατήρητες από τις υπόλοιπες υπερδυνάμεις. Ο καθηγητής Άλαμ Σάλεχ σημειώνει ότι η Κίνα και η Ρωσία παρακολουθούν στενά τις όποιες αδυναμίες αποκαλύπτει η στρατηγική της Ουάσιγκτον, προκειμένου να προβούν σε νέους στρατιωτικούς υπολογισμούς για το μέλλον. Αυτό δημιουργεί τεράστιες συνέπειες για την ευαίσθητη περιοχή της Ταϊβάν. Λόγω του πολέμου με το Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγκάστηκαν να μετακινήσουν το τελευταίο αεροπλανοφόρο τους από τον Ειρηνικό στη Μέση Ανατολή, αφήνοντας ουσιαστικά τον Δυτικό Ειρηνικό χωρίς παρουσία αμερικανικού αεροπλανοφόρου, παρά την προηγούμενη στρατηγική τους έμφαση στην περιοχή της Ασίας.
Παράλληλα, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο αντιλαμβάνονται ότι εξαιτίας των αμερικανικών επιχειρήσεων κατέστησαν οι ίδιοι στόχοι των ιρανικών αντιποίνων, αποτρέποντάς τους από οποιαδήποτε ενεργή συμμετοχή. Ειδικοί προειδοποιούν, επίσης, ότι μετά από αυτούς τους έξι μήνες, το Ιράν ενδέχεται να έχει μεγαλύτερο κίνητρο για την απόκτηση ενός ατομικού όπλου από ό,τι πριν από την έναρξη του πολέμου.
Τελικά, υπάρχει ξεκάθαρος νικητής σε αυτόν τον πόλεμο; Οι διεθνείς παρατηρητές συγκλίνουν στην άποψη πως δεν υπάρχει. Όπως χαρακτηριστικά καταλήγει ο καθηγητής Σάλεχ, οι Ηνωμένες Πολιτείες απέτυχαν να μεταφράσουν την ξεκάθαρη στρατιωτική τους υπεροχή σε πραγματικά και ουσιαστικά οφέλη, παρότι πρόκειται για μια απόλυτη υπερδύναμη που πολεμά απέναντι σε μια περιφερειακή δύναμη. «Το γεγονός ότι το Ιράν επιβιώνει, δεν σημαίνει ότι είναι ο νικητής», εξήγησε ο ίδιος, προσθέτοντας ωστόσο ότι «αυτό μπορεί να αποτελεί μια ήττα για τις ΗΠΑ, αλλά δεν αποτελεί και νίκη για το Ιράν».
ΠΗΓΗ: in.gr
