Έξι μήνες αφότου οι αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις διέκοψαν την παραγωγή ορυκτών καυσίμων στη Μέση Ανατολή και μετέτρεψαν τα Στενά του Ορμούζ σε ναυτικό πεδίο μάχης, ο κόσμος αποκτά μια πληρέστερη εικόνα για το πώς ο πόλεμος στο Ιράν έχει αναδιαμορφώσει την οικονομία της ενέργειας.
Μια σειρά νέων εκθέσεων αποκαλύπτει ποιοι επωφελήθηκαν και ποιοι υπέστησαν ζημίες από τις αναταραχές που προκάλεσε η σύγκρουση
Μια σειρά νέων εκθέσεων δείχνει πώς, αυξάνοντας δραματικά τις τιμές των ορυκτών καυσίμων, η σύγκρουση ωθεί επίσης κυβερνήσεις, εταιρείες και καταναλωτές προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενώ αναδύονται σαφείς νικητές και ηττημένοι.
Οι παγκόσμιοι εισαγωγείς ορυκτών καυσίμων έχουν καταβάλει περισσότερα από 330 δισεκατομμύρια δολάρια σε επιπλέον κόστος — ένα ποσό ίσο με το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Φινλανδίας για το 2025 — από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα (CREA), ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού με έδρα το Ελσίνκι. Εν τω μεταξύ, οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας έχουν αποδειχθεί ευλογία για μια χούφτα χωρών παραγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου εκτός της ζώνης του πολέμου.
Οι οικονομίες που είχαν προχωρήσει στην εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων πριν από τον πόλεμο άντεξαν επίσης καλύτερα την κρίση. Στην Κίνα, για παράδειγμα, τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που προστέθηκαν από το 2020 επέτρεψαν στη χώρα να αποφύγει εισαγωγές ορυκτών καυσίμων αξίας σχεδόν 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων μεταξύ Μαρτίου και Ιουλίου, σύμφωνα με εκτιμήσεις του CREA.
Άνοδος των ΑΠΕ
Αυτοί οι μετασχηματισμοί θα μπορούσαν τελικά να έχουν θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον: συνολικά, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου παρέμειναν σχετικά περιορισμένες κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, σημειώνοντας ελαφρά αύξηση μόλις 0,2% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, σύμφωνα με μια πρώιμη ανάλυση των εκπομπών έως τα μέσα του 2026 από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Climate Trace.
«Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συνεχίζουν να αυξάνονται. Αυτό φαίνεται να είναι καλή είδηση», λέει ο Ting So, επικεφαλής αναλυτής της Climate Trace. Πρόσθεσε όμως ότι η αστάθεια των διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ καθιστά δύσκολη την πρόβλεψη των μακροπρόθεσμων τάσεων.
Νικητές: Οι παραγωγοί «καθαρών» τεχνολογιών και οι παραγωγοί ορυκτών καυσίμων εκτός Κόλπου
Η Κίνα έχει αναδειχθεί ως ωφελούμενη από αυτή την αναδιάταξη, αξιοποιώντας την κυριαρχία της στην κατασκευή πράσινων τεχνολογιών, σε μια εποχή που οι ραγδαία αυξανόμενες τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου ενισχύουν το ενδιαφέρον για ηλιακούς συλλέκτες, μπαταρίες και ηλεκτρικά οχήματα.
Από την έναρξη της σύγκρουσης, η Κίνα έχει καταγράψει πέντε συνεχόμενους μήνες ρεκόρ στις εξαγωγές καθαρών τεχνολογιών, με βάση το δολάριο, σύμφωνα με την BloombergNEF. Τον Ιούλιο, οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες πούλησαν πάνω από μισό εκατομμύριο ηλεκτρικά οχήματα και υβριδικά οχήματα με δυνατότητα φόρτισης στις αγορές του εξωτερικού, σημειώνοντας αύξηση περίπου 150% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Οι παραγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια και Νότια Αμερική αποκόμισαν επίσης έκτακτα κέρδη. Καθώς οι αγοραστές απέφευγαν τους προμηθευτές του Κόλπου, οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων στις ΗΠΑ, τον Καναδά και τη Λατινική Αμερική αύξησαν την παραγωγή τους.
Αν και μια εκεχειρία θα μπορούσε να μειώσει τα επιπλέον κόστη εφοδιασμού που επιβάλλονται σε καιρό πολέμου, οι ερευνητές αναμένουν ότι ορισμένες από αυτές τις μεταβολές στην αγορά θα παραμείνουν. «Η ώθηση στον τομέα της εξόρυξης στη Λατινική Αμερική θα μπορούσε να παραμείνει», ανέφερε ο Ραφαέλ Ραμπιόλιο, αναλυτής της BNEF, στην έκθεση. Καθώς το υψηλό κόστος των καυσίμων επιταχύνει την παγκόσμια ηλεκτροκίνηση, η ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά όπως ο χαλκός και το λίθιο θα ωφελήσει μακροπρόθεσμα τους μεγάλους παραγωγούς, συμπεριλαμβανομένης της Χιλής και του Περού.
Οι χαμένοι: Τα κράτη του Κόλπου και οι περιοχές που εξαρτώνται από τις εισαγωγές
Στον Περσικό Κόλπο, επιθέσεις με drones και εκρήξεις έχουν προκαλέσει ζημιές σε βασικές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου διυλιστηρίου πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας και ενός βασικού τερματικού σταθμού εξαγωγής LNG στο Κατάρ. Σε συνδυασμό με τα εμπόδια στη ναυτιλία, οι αρχικές απώλειες στις εξαγωγές σε ολόκληρο τον Κόλπο ανήλθαν κατά μέσο όρο σε σχεδόν 2 δισεκατομμύρια δολάρια την ημέρα τον Μάρτιο, σύμφωνα με εκτίμηση του Πανεπιστημίου Rice.
Πέρα από την απώλεια εσόδων, ο πόλεμος προκάλεσε επίσης ζημιές σε ενεργειακές υποδομές αξίας έως και 58 δισεκατομμυρίων δολαρίων, οι οποίες απαιτούν δαπανηρές επισκευές, σύμφωνα με εκτίμηση της συμβουλευτικής εταιρείας Rystad Energy τον Απρίλιο. Η σύγκρουση απειλεί επίσης να καθυστερήσει τη μετάβαση της περιοχής σε μια πιο πράσινη οικονομία. «Ο πόλεμος έχει οδηγήσει σε αύξηση του κόστους του χρέους στην περιοχή, υπονομεύοντας βραχυπρόθεσμα την οικονομική βιωσιμότητα των έργων καθαρής ενέργειας», ανέφεραν οι αναλυτές της BNEF στην έκθεσή τους.
Ο πόλεμος προκάλεσε επίσης ζημιές σε ενεργειακές υποδομές αξίας έως και 58 δισεκατομμυρίων δολαρίων, οι οποίες απαιτούν δαπανηρές επισκευές
Οι οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, εν τω μεταξύ, υφίστανται παράπλευρες ζημίες. Οι δύο ασιατικές χώρες, οι οποίες πριν από τον πόλεμο με το Ιράν εξαρτώνταν από τις μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ για το μεγαλύτερο μέρος των προμηθειών τους σε πετρέλαιο, δεν είχαν άλλη επιλογή από το να απορροφήσουν τις υψηλότερες τιμές καυσίμων. Στην Αφρική, όπου πολλές χώρες είναι καθαροί εισαγωγείς προϊόντων διύλισης πετρελαίου, η ραγδαία άνοδος των τιμών έχει τροφοδοτήσει μια ευρύτερη οικονομική κρίση. Η Αιθιοπία, για παράδειγμα, αντιμετώπισε πρόσφατα μαζικές πωλήσεις του νομίσματός της, αναγκάζοντας τη χώρα να αντλήσει δισεκατομμύρια δολάρια από τα συναλλαγματικά της αποθέματα για να υπερασπιστεί το αποδυναμωμένο μπιρ.
Επιταχυνόμενη μετάβαση
Το βάρος των υψηλότερων τιμών ενέργειας έχει επιβαρύνει δυσανάλογα τις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Σύμφωνα με τα ευρήματα του CREA, οι φτωχότερες χώρες ξόδεψαν επιπλέον 1% του ΑΕΠ τους για να απορροφήσουν το κλυδωνισμό των τιμών. Αυτό είναι περισσότερο από το διπλάσιο της οικονομικής επιβάρυνσης που υπέστησαν οι πλουσιότερες χώρες.
Καθώς επιδιώκουν να απεξαρτηθούν από τα ορυκτά καύσιμα, οι αφρικανικές χώρες σπεύδουν να αυξήσουν τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σύμφωνα με στοιχεία της BNEF, η περιοχή στο σύνολό της εισήγαγε κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 37% περισσότερο ηλιακό εξοπλισμό από την Κίνα σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Η τρέχουσα άνθηση έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη την ήπειρο, από τη Νότια Αφρική έως τη Νιγηρία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Αίγυπτο.
«Σε χώρες όπου οι καταναλωτές δεν προστατεύονται επαρκώς από τις υψηλότερες τιμές καυσίμων, προχωρούν πολύ γρήγορα στην προσαρμογή του προτύπου κατανάλωσης ενέργειας τους», δήλωσε ο Ethan Zindler, αναλυτής της BNEF.
Η ίδια τάση παρατηρείται και στις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας. Για παράδειγμα, στις Φιλιππίνες — όπου η αρχική έλλειψη καυσίμων ώθησε την κυβέρνηση να επιβάλει τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για εξοικονόμηση ενέργειας — η ζήτηση για ηλιακά προϊόντα έχει εκτοξευθεί. Τον Μάρτιο, οι εισαγωγές της χώρας σε εξοπλισμό για φωτοβολταϊκά πάρκα από την Κίνα αυξήθηκαν κατά 262% σε ετήσια βάση.
Η υιοθέτηση των ηλεκτρικών οχημάτων έχει επίσης επιταχυνθεί. Σύμφωνα με την BNEF, οι μηνιαίες πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων σχεδόν διπλασιάστηκαν στις Φιλιππίνες και την Ινδονησία τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2025. Στην Ινδία, οι μηνιαίες πωλήσεις επιβατικών ηλεκτρικών οχημάτων έφτασαν τις 30.000 μονάδες κατά τη διάρκεια αυτών των δύο μηνών, από λιγότερες από 20.000 μονάδες πέρυσι.
Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, η ελαφρά μείωση των εκπομπών από την Κίνα και τις ΗΠΑ, τους μεγαλύτερους ρυπαντές παγκοσμίως, αντισταθμίστηκε από αυξήσεις στην Ινδία και τη Βραζιλία, όπως διαπίστωσε η ανάλυση της Climate Trace.
Ταυτόχρονα, οι φόβοι ότι οι φετινές διαταραχές στην αγορά ενέργειας θα οδηγούσαν σε σημαντική βραχυπρόθεσμη αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα δεν επιβεβαιώθηκαν, σύμφωνα με τα αποτελέσματα. Αντίθετα, κατά τους πρώτους έξι μήνες του έτους, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην πραγματικότητα αναπτύχθηκαν ταχύτερα, αναφέρει ο So. «Αυτή είναι μια θετική εξέλιξη που ίσως δεν περίμεναν όλοι» ότι θα συμβεί, λέει.
