Οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την αύξηση των τιμών τροφίμων διεθνώς περιλαμβάνουν το υψηλό ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, τις ακριβότερες πρώτες ύλες, τις κλιματικές καταστροφές, τη μειωμένη παραγωγή και τις διεθνείς γεωπολιτικές εντάσεις με επιπτώσεις στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.
Αρκετοί από τους παραπάνω παράγοντες θα συνεχίσουν να υπάρχουν και στο μέλλον. Αρα το ζητούμενο είναι το πώς αντιμετωπίζουμε την ακρίβεια σε πιο μακροπρόθεσμο πλαίσιο στρατηγικής με την ενεργή συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων.
Η συγκράτηση των τιμών παραγωγού και βιομηχανίας στα τρόφιμα απαιτεί οργανωμένες παρεμβάσεις σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα και όχι απλώς έλεγχο των τιμών λιανικής από την πολιτεία. Απαιτείται σταθερή εθνική στρατηγική για την αγροδιατροφική παραγωγή, με στόχο μεγαλύτερη εγχώρια παραγωγή, λιγότερη εξάρτηση από εισαγωγές και υψηλότερη παραγωγικότητα. Ετσι, η συγκράτηση των τιμών θα προέλθει κυρίως από μείωση του πραγματικού κόστους παραγωγής και όχι από διοικητικό έλεγχο των τιμών.
Στις μακροπρόθεσμες δράσεις προτείνονται:
1. Μείωση του κόστους παραγωγής, με έμφαση στην ενέργεια, προμήθειες και αναποτελεσματικές διαδικασίες.
2. Ενίσχυση της παραγωγικότητας της ελληνικής γεωργίας και κτηνοτροφίας μέσω εκσυγχρονισμών, μεγάλων μονάδων πρωτογενούς παραγωγής, αξιοποίησης των ψηφιακών τεχνολογιών, προσέλκυσης επιστημόνων ως νέων επιχειρηματιών αγροτών, συλλογικών σχημάτων παραγωγών.
3. Καλύτερη οργάνωση της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η μείωση των μεσαζόντων, τα σύγχρονα logistics, η ψυκτική αλυσίδα και οι ψηφιακές πλατφόρμες εμπορίας μπορούν να περιορίσουν απώλειες και περιττά κόστη.
4. Ενίσχυση του ανταγωνισμού και διαφάνειας στις εμπορικές σχέσεις παραγωγών, βιομηχανίας και λιανεμπορίου, με συστηματική παρακολούθηση της εξέλιξης τιμών σε κλαδικό επίπεδο.
5. Περιορισμός από την πολιτεία της υπερβολικής γραφειοκρατίας και πολυνομίας, καθώς και των διοικητικών επιβαρύνσεων που προσθέτουν μόνο κόστος.
Σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας είναι το κόστος ενέργειας. Μακροπρόθεσμα, η συγκράτηση των τιμών ενέργειας απαιτεί μείωση του κόστους παραγωγής και μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία. Βασικά μέτρα περιλαμβάνουν την επιτάχυνση επενδύσεων σε ΑΠΕ και αποθήκευση ενέργειας, τον εκσυγχρονισμό και ενίσχυση των δικτύων ηλεκτρισμού, την ανάπτυξη διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες και την αξιοποίηση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, την προώθηση μακροχρόνιων συμβολαίων πράσινης ενέργειας για βιομηχανίες, μεγάλης κλίμακας προγράμματα ενεργειακής αποδοτικότητας σε κτίρια και επιχειρήσεις, την ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων και αυτοπαραγωγής και τον περιορισμό των μη ενεργειακών επιβαρύνσεων στους λογαριασμούς.
Οι λιανεμπορικές επιχειρήσεις μπορούν να μετριάσουν την ακρίβεια με περιορισμό του λειτουργικού κόστους και βελτίωση της παραγωγικότητας, χωρίς να μετακυλίουν αυτόματα κάθε αύξηση κόστους στις τιμές. Κύρια μέτρα είναι η αποτελεσματικότερη διαχείριση αποθεμάτων, η μείωση σπατάλης, η ψηφιοποίηση, η ενεργειακή εξοικονόμηση και η καλύτερη διαπραγμάτευση με προμηθευτές. Παράλληλα, μπορούν να προσφέρουν στοχευμένες προσφορές, οικονομικότερες επιλογές και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ώστε να διατηρούνται προσιτές οι βασικές κατηγορίες.
Οι καταναλωτές επίσης μπορούν να περιορίσουν την επίδραση της ακρίβειας με συστηματικές συγκρίσεις τιμών, αξιοποίηση προσφορών και προγραμμάτων επιβράβευσης, επιλογή προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και αποφυγή αγορών από συνήθεια. Βοηθούν επίσης ο προγραμματισμός αγορών, η μείωση σπατάλης τροφίμων, η επιλογή εποχικών και τοπικών προϊόντων και η ομαδοποίηση αγορών όπου συμφέρει.
Επίσης η αλλαγή μάρκας ή καταστήματος, όταν υπάρχει σημαντική διαφορά τιμής, ενισχύει τον ανταγωνισμό.
*Ο κ. Γεώργιος Δουκίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας Unic-Athens και επιστημονικός σύμβουλος του ΙΕΛΚΑ.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
