Τακτοποίησης Φορολογικών Υποχρεώσεων που προκύπτουν από την απώλεια ζωής [Μέρος Δ]

Είδαμε στα προηγούμενα σημειώματα  μας το πως μπορεί να υποβληθεί η δήλωση φορολογίας εισοδήματος των αποβιωσάντων. Και πως δηλώνεται η σχέση των κληρονόμων με των αποβιώσαντα.

Ακόμη είδαμε συγκεντρωτικά τις υποχρεώσεις που πρέπει να τακτοποιήσουν οι συγγενείς για να καλύψουν τις φορολογικές εκκρεμότητες που προκύπτουν μετά την απώλεια ζωής του, αλλά και το τι πρέπει ο κληρονόμος να κάνει σε περίπτωση που ο αποβιώσας είχε ατομική επιχείρηση ή ήταν μέλος εταιρίας καθώς και τι πρέπει οι κληρονόμοι να κάνουν για την σύνταξη και κατάθεση της δήλωσης κληρονομιάς

Στο σημερινό σημείωμά μας θα δούμε διαδικαστικά θέματα , όπως τα δικαιολογητικά που πρέπει να προσκομίσουν οι κληρονόμοι στην φορολογική αρχή, τις κλίμακες του φόρου κληρονομιάς ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας, αλλά και τι πρέπει να κάνει ο κληρονόμος σε περίπτωση που θέλει να αποποιηθεί την κληρονομιά.

Ποια δικαιολογητικά απαιτούνται για την υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς;

Τα δικαιολογητικά που απαιτούνται κατά κανόνα για την υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς είναι:

ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ (ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ)

1. Ληξιαρχική πράξη θανάτου (μόνο για τις δηλώσεις που υποβάλλονται στη ΔΟΥ σε έντυπη μορφή)
2. Απόφαση/πρακτικό δημοσίευσης διαθήκης
3. Κληρονομητήριο ή πιστοποιητικό (εγγυτέρων συγγενών) της αρμόδιας δημοτικής αρχής ή, σε περίπτωση αδυναμίας έκδοσής του, ένορκη βεβαίωση δύο μαρτύρων για το είδος και το βαθμό συγγένειας προς τον κληρονομούμενο
4. Πιστοποιητικό περί μη δημοσιεύσεως διαθήκης ή περί μη δημοσιεύσεως νεότερης διαθήκης, κατά περίπτωση
5. Νομιμοποιητικό έγγραφο, σε περίπτωση υποβολής της δήλωσης από πληρεξούσιο ή αντιπρόσωπο ή νόμιμο εκπρόσωπο
6. Τα φύλλα προσδιορισμού αξίας ακινήτων και υπολογισμού αξίας μετοχών, επιχειρήσεων κ.λπ., κατά την υπό στοιχεία ΠΟΛ.1055/2003 (Β΄ 477) Απόφαση
7. Αντίγραφο της σύμβασης νέμησης, ή του συστατικού εγγράφου trust, ή του καταστατικού εγγράφου νομικού προσώπου ή ιδρύματος, κατά περίπτωση, που αποδεικνύουν τον τρόπο και το είδος της επαγωγής και τη νομική μορφή και χαρακτήρα του υπόχρεου σε φόρο
8. Σε περίπτωση αφάνειας, την τελεσίδικη δικαστική απόφαση που κηρύσσει την αφάνεια και το φύλλο της εφημερίδας στην οποία η απόφαση αυτή έχει δημοσιευτεί.

Λοιπά:

1. Αποδεικτικά χρεών και βαρών.
2. Αποδεικτικά πληρωμής ή βεβαίωσης φόρου στην αλλοδαπή.
3. Βεβαίωση Τράπεζας για κοινό λογαριασμό.
4. Καταστατικό νομικού προσώπου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.
5. Αποδεικτικά περί πενταετούς ή δεκαετούς παραμονής του κληρονομουμένου στην αλλοδαπή, κατά περίπτωση.
6. Σε περίπτωση λοιπών ειδικών απαλλαγών, τα δικαιολογητικά που έχουν καθοριστεί με τις οικείες αποφάσεις.
7. Τα προβλεπόμενα από τα φύλλα αντικειμενικού προσδιορισμού αξίας ακινήτων δικαιολογητικά, όπως καθορίζονται με αποφάσεις του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Τα απαραίτητα δικαιολογητικά για τη χορήγηση απαλλαγής α΄ κατοικίας, όπως έχουν καθοριστεί με την υπό στοιχεία ΠΟΛ.1101/2010 (Β΄1021) Απόφαση του Υπουργού Οικονομικών.

8. Τα έγγραφα που αποδεικνύουν την μετάθεση του χρόνου γένεσης της φορολογικής υποχρέωσης, κατ’ άρθρο 59 του ΚΦΠ.
9. Η σύμβαση ασφάλισης ζωής του κληρονομουμένου ή σχετική βεβαίωση της ασφαλιστικής εταιρείας.
10. Λοιπά κατά περίπτωση δικαιολογητικά για τον προσδιορισμό της φορολογητέας ύλης (αριθμ. Α.1184/2023 – Β΄ 6665, Απόφαση).

Ως αρμόδιο Ειρηνοδικείο ορίζεται αυτό της κατοικίας του αποβιώσαντα.

Για τις περιπτώσεις θανάτου πριν την 01/03/2013 απαιτούνται πιστοποιητικά περί μη δημοσίευσης διαθήκης ή περί μη δημοσίευσης άλλης διαθήκης (αναλόγως την περίπτωση), τόσο από το Ειρηνοδικείο όσο και από το Πρωτοδικείο.

Προσοχή:

• Για τη σύνταξη της συμβολαιογραφικής πράξης αποδοχής κληρονομιάς απαιτείται η προσκόμιση από τον κληρονόμο του πιστοποιητικού ΕΝΦΙΑ των πέντε τελευταίων ετών για τα ακίνητα που κληρονομεί.
• Στη Δήλωση Φόρου Κληρονομιάς δηλώνεται από όλους τους κληρονόμους, εκτός από το ενεργητικό της κληρονομιάς και το σύνολο του παθητικού αυτής, στο οποίο περιλαμβάνονται τα βέβαια και εκκαθαρισμένα χρέη του κληρονομούμενου που νόμιμα υφίστανται κατά την ημερομηνία θανάτου του.

  Ποιες είναι οι ισχύουσες φορολογικές κλίμακες στις κληρονομιές (άρθρο 79 του ΚΦΠ)

Πώς υπολογίζεται ο φόρος κληρονομιάς;

Οι φορολογούμενοι, ανάλογα με τη συγγενική τους σχέση με τον κληρονομούμενο ή τον δωρητή, κατατάσσονται σε τρεις (3) κατηγορίες, για καθεμιά από τις οποίες ισχύουν διαφορετικές φορολογικές κλίμακες με διαφορετικά αφορολόγητα ποσά και συντελεστές.

• Στην Α΄κατηγορία εντάσσονται: α) Ο/η σύζυγος ή το πρόσωπο με το οποίο ο κληρονομούμενος ή ο δωρητής έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, β) το πρόσωπο το οποίο έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης κατά τις διατάξεις του ν. 3719/2008, εφόσον η συμβίωση είχε διάρκεια τουλάχιστον 2 έτη, γ) τα τέκνα, δ) οι εγγονοί και ε) οι γονείς του κληρονομουμένου ή του δωρητή.
• Στη Β΄ κατηγορία εντάσσονται: α) οι κατιόντες εξ αίματος τρίτου και επόμενων βαθμών (δισέγγονοι, κ.λπ.), β) οι ανιόντες εξ αίματος δεύτερου και επόμενων βαθμών (παππούδες, προπαππούδες, κ.λπ.), γ) τα εκούσια ή δικαστικά αναγνωρισθέντα τέκνα έναντι των ανιόντων του πατέρα που τα αναγνώρισε, δ) οι κατιόντες του αναγνωρισθέντος έναντι του αναγνωρίσαντος και των ανιόντων αυτού, ε) οι αδελφοί (αμφιθαλείς ή ετεροθαλείς), στ) οι συγγενείς εξ αίματος τρίτου βαθμού εκ πλαγίου (ανεψιοί του κληρονομουμένου ή του δωρητή), ζ) οι πατριοί και οι μητριές, η) τα τέκνα από προηγούμενο γάμο του συζύγου, θ) τα τέκνα εξ αγχιστείας (γαμπροί – νύφες) και ι) οι ανιόντες εξ αγχιστείας (πεθεροί – πεθερές) του κληρονομουμένου ή του δωρητή.
• Στη Γ΄ κατηγορία υπάγεται οποιοσδήποτε άλλος εξ αίματος ή εξ αγχιστείας συγγενής ή εξωτικός του κληρονομουμένου ή του δωρητή (άρθρο 78 του ΚΦΠ σε συνδ. με άρθρο 98 του ΚΦΠ).

1. Αποποίηση κληρονομιάς

Η αποποίηση (αλλά και αποδοχή) είναι μονομερής δικαιοπραξία αμετάκλητη και γίνεται στο γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας. Μπορεί όμως να ακυρωθεί συνεπεία πλάνης, απάτης, απειλής.

Δικαίωμα αποποίησης έχει κάθε κληρονόμος, είτε εκ διαθήκης είτε εξ αδιαθέτου. Μόνο το Δημόσιο δεν μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία, η οποία περιέρχεται σ’ αυτό.

Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στη γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομίας, που είναι το μονομελές πρωτοδικείο στην περιφέρεια του οποίου κατοικούσε ή διέμενε ο κληρονομούμενος.

Η προθεσμία προς αποποίηση είναι τετράμηνη και αρχίζει: 

1. από το θάνατο του κληρονομούμενου (όταν δεν υπάρχει διαθήκη)
2. από τη δημοσίευση της διαθήκης.

Εάν ο κληρονομούμενος είχε την κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό, τότε η προθεσμία για αποποίηση είναι ένα έτος.

Η αποποίηση είναι άκυρη: 

1. εάν ο κληρονόμος έχει δηλώσει ρητά ή σιωπηρά ότι αποδέχεται την κληρονομία
2. όταν γίνεται ενώπιον αναρμόδιου δικαστηρίου ή μετά τη νόμιμη προθεσμία (των τεσσάρων μηνών ή του ενός έτους).

Η αποδοχή και η αποποίηση κληρονομίας δεν μπορεί να γίνει μερικώς, διαφορετικά είναι άκυρη. Όταν όμως κάποιος είναι κληρονόμος εκ διαθήκης και αποποιηθεί την εκ διαθήκης κληρονομία που περιέρχεται σ’ αυτόν, μπορεί να είναι κληρονόμος εξ αδιαθέτου, ως πλησιέστερος εξ αίματος συγγενής του κληρονομούμενου, δηλαδή μπορεί να αποποιηθεί την εκ διαθήκης και να δεχθεί την εξ αδιαθέτου κληρονομία.

Όταν ο κληρονόμος αποποιηθεί την κληρονομία του θανόντος, τότε αυτή (η κληρονομία) περιέρχεται στους κατά ρίζα (εξ αίματος) και σε ευθεία γραμμή κληρονόμους του αποποιηθέντος.

Δηλαδή το δικαίωμα της αποποίησης μεταβαίνει στους εξ αίματος κληρονόμους του κληρονόμου.

Αν ο κληρονόμος πεθάνει πριν περάσει η προθεσμία προς αποποίηση, χωρίς να έχει προλάβει να αποποιηθεί και άφησε κληρονόμους περισσότερους του ενός, τότε ο κάθε κληρονόμος του μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία που περιήλθε στον αποβιώσαντα (αρχικό) κληρονόμο κατά το μέρος που αντιστοιχεί στη μερίδα του, δεδομένου ότι καθένας τους (από τους κληρονόμους) έχει αυτοτελές δικαίωμα αποποίησης.

Προσοχή:

Σε περίπτωση που παρέλθει η προθεσμία των τεσσάρων μηνών χωρίς να κατατεθεί αίτηση αποποίησης κληρονομιάς, τότε θεωρείται ότι έχουμε σιωπηρή αποδοχή της κληρονομιάς.

Ο Απόστολος Αλωνιάτης είναι οικονομολόγος – φοροτεχνικός, Α’ Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών & Φορολογικών Μελετών (Ι.Ο.ΦΟ.Μ), Σύμβουλος Διοίκησης της ENTERSOFTONE και συγγραφέας.