Οι Χούθι της Υεμένης διευρύνουν τις στρατιωτικές και πολιτικές φιλοδοξίες τους, αξιοποιώντας την αναζωπύρωση της σύγκρουσης με τη Σαουδική Αραβία. Η οργάνωση, που ελέγχει σημαντικό τμήμα της βόρειας Υεμένης, δεν επιδιώκει μόνο οικονομικά ανταλλάγματα και την εδραίωση της εξουσίας της στο εσωτερικό της χώρας, αλλά επιχειρεί να ενισχύσει την επιρροή της σε ολόκληρη την Αραβική Χερσόνησο, σύμφωνα με τους Financial Times.
Τον προηγούμενο μήνα, καθώς οι αντάρτες καταλάμβαναν εδάφη κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα και εξαπέλυαν επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών ενεργειακών εγκαταστάσεων, ο ηγέτης τους, Αμπντουλμάλικ αλ Χούθι, παρουσίασε τις απαιτήσεις τους από ορεινό καταφύγιο. Μεταξύ άλλων, ζήτησε πρόσβαση στα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο της Υεμένης, αποζημιώσεις για τις πολεμικές καταστροφές και ελεύθερη μετακίνηση μέσω λιμανιών και αεροδρομίων που ελέγχουν οι αντάρτες.
Ο αλ Χούθι προχώρησε ακόμη περισσότερο, αμφισβητώντας την καταλληλότητα της Σαουδικής Αραβίας να προστατεύει τη Μέκκα, την ιερότερη πόλη του Ισλάμ, λόγω των σχέσεών της με τις ΗΠΑ και, κατ’ επέκταση, με το Ισραήλ. Σε ομιλία του χαρακτήρισε το σαουδαραβικό καθεστώς «προδοτικό» και υποστήριξε ότι οι Υεμενίτες έχουν μεγαλύτερο δικαίωμα να υπερασπίζονται τη Μέκκα και την Κάαμπα.
Μεγάλες φιλοδοξίες
Η ρητορική αυτή αποτυπώνει το εύρος των επιδιώξεων του κινήματος, από την οικονομική ενίσχυση και τη στρατιωτική επικράτηση έως την προβολή μιας θρησκευτικής και πολιτικής αποστολής με περιφερειακές διαστάσεις. Ο ερευνητής του Chatham House, Φαρέα αλ Μουσλίμι, είπε στους FT ότι εκτιμά ότι βραχυπρόθεσμα οι Χούθι επιχειρούν να αποσπάσουν οικονομικές παραχωρήσεις από το Ριάντ, ενώ μακροπρόθεσμα ενδέχεται να φιλοδοξούν να επεκτείνουν την εξουσία τους σε ολόκληρη την Αραβική Χερσόνησο. Προς το παρόν, ωστόσο, προτεραιότητά τους παραμένει η εδραίωση της κυριαρχίας τους στην Υεμένη.
Οι πρόσφατες επιτυχίες τους έχουν αυξήσει την πίεση στη σαουδαραβική ηγεσία. Τελευταία, οι επιθέσεις στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ προκάλεσαν θανάτους, εκατοντάδες τραυματισμούς και διακοπή της λειτουργίας του, ενώ οι Χούθι ανέλαβαν επίσης την ευθύνη για πλήγματα σε εγκαταστάσεις της Saudi Aramco. Οι επιθέσεις απειλούν την εικόνα σταθερότητας που επιδιώκει να προβάλει το βασίλειο, καθώς ο διάδοχος του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, προσπαθεί να το μετατρέψει σε διεθνές οικονομικό και επιχειρηματικό κέντρο.
Παρά την αντεπίθεση των δυνάμεων που υποστηρίζει το Ριάντ, οι αντάρτες δεν φαίνεται να έχουν ανακοπεί. Αντίθετα, έχουν περικυκλώσει την Ταΐζ, μία από τις πολυπληθέστερες πόλεις που παραμένουν υπό τον έλεγχο της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης. Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν προειδοποιήσει ότι οι περιορισμοί στην πρόσβαση ανθρωπιστικής βοήθειας απειλούν περίπου 800.000 ανθρώπους.
Η άνοδος των Χούθι
Η άνοδος των Χούθι έχει τις ρίζες της σε μια μακρά περίοδο πολιτικής αστάθειας και πολέμου. Το κίνημα ακολουθεί μια ριζοσπαστική εκδοχή του ζαϊδισμού, κλάδου του σιιτικού Ισλάμ, και αντλεί ιστορική νομιμοποίηση από τους ιμάμηδες που κυβέρνησαν την Υεμένη επί αιώνες. Αρχικά στράφηκε ένοπλα εναντίον του αυταρχικού προέδρου Άλι Αμπντουλάχ Σάλεχ. Μετά την ανατροπή του, εκμεταλλεύτηκε το χάος και κατέλαβε τη Σαναά και το λιμάνι της Χοντέιντα το 2014.
Το 2015, η Σαουδική Αραβία ηγήθηκε στρατιωτικού συνασπισμού, στον οποίο συμμετείχαν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με στόχο την αποκατάσταση της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης. Η εκστρατεία εξελίχθηκε σε μακροχρόνια και δαπανηρή σύγκρουση, χωρίς να καταφέρει να εξαλείψει το κίνημα. Οι Χούθι απάντησαν με πυραυλικές επιθέσεις και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον σαουδαραβικών στόχων. Η εκεχειρία του 2022 διατήρησε μια εύθραυστη ηρεμία έως την αναζωπύρωση των εχθροπραξιών τον Ιούλιο.
Παράλληλα, οι σχέσεις των ανταρτών με το Ιράν ενισχύθηκαν. Η Τεχεράνη προσφέρει επί χρόνια όπλα και εκπαίδευση, επιδιώκοντας να ενδυναμώσει έναν σύμμαχο δίπλα στον περιφερειακό αντίπαλό της, τη Σαουδική Αραβία. Η πρόσφατη στρατιωτική ενίσχυση των Χούθι έχει αναβαθμίσει τη θέση τους ως μίας από τις ισχυρότερες δυνάμεις που συνδέονται με το Ιράν στην περιοχή.
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι η οργάνωση διαθέτει σημαντική αυτονομία. Η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Chatham House, εκτιμά ότι οι Χούθι έχουν αναπτύξει πιο προηγμένες τεχνολογικές δυνατότητες με τη βοήθεια του Ιράν, αλλά και με υποστήριξη από την Κίνα και τη Ρωσία. Η πρώην Αμερικανίδα υφυπουργός Εξωτερικών Μπάρμπαρα Λιφ έχει υποστηρίξει ότι οι αντάρτες δεν θεωρούν τον εαυτό τους απλό εντολοδόχο της Τεχεράνης, αλλά δύναμη με δικές της φιλοδοξίες.
Προς περαιτέρω κλιμάκωση
Ο πόλεμος στη Γάζα φαίνεται επίσης να ενίσχυσε τις περιφερειακές επιδιώξεις τους. Μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση στη Γάζα, οι Χούθι εξαπέλυσαν πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ και επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα. Σύμφωνα με ειδικούς, η πίεση προς το Ριάντ εξυπηρετεί παράλληλα τα συμφέροντα του Ιράν, καθώς απειλεί τις ενεργειακές υποδομές και τις εξαγωγές πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας.
Η πρόσφατη κλιμάκωση πυροδοτήθηκε, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, από σαουδαραβικό πλήγμα στον διάδρομο προσγείωσης του αεροδρομίου της Σαναά τον Ιούλιο. Το Ριάντ υποστήριξε ότι στόχος ήταν να αποτραπεί η προσγείωση ιρανικού αεροσκάφους. Οι Χούθι απάντησαν ανακοινώνοντας αποκλεισμό σαουδαραβικών λιμανιών και επαναφέροντας τις οικονομικές απαιτήσεις τους. Η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να τις αποδεχθεί, ενώ συνέχισε να στηρίζει στρατιωτικά τις κυβερνητικές δυνάμεις.
Το ερώτημα πλέον είναι αν οι επιθέσεις αποτελούν μέσο πίεσης για την επανέναρξη διαπραγματεύσεων ή προάγγελο περαιτέρω επέκτασης. Ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι οι Χούθι συνηθίζουν να κλιμακώνουν τη σύγκρουση πριν καθίσουν στο τραπέζι των συνομιλιών. Άλλοι προειδοποιούν ότι, όσο διατηρούν το στρατιωτικό πλεονέκτημα, δεν έχουν ουσιαστικό κίνητρο να υποχωρήσουν. Η Σαουδική Αραβία, από την πλευρά της, εξετάζει νέα ευρείας κλίμακας επιχείρηση με τη συνδρομή υεμενίτικων χερσαίων δυνάμεων, σε μια προσπάθεια να περιορίσει την απειλή και να προστατεύσει τις θαλάσσιες οδούς της Ερυθράς Θάλασσας
