Τα τελευταία χρόνια το Βερολίνο αποτελεί ένα από τα κύρια σημεία αναφοράς της στεγαστικής κρίσης που πλέον πλήττει όλη την Ευρώπη, έχει βγάλει πολίτες διαμαρτυρόμενους στους δρόμους και έχει φέρει κυβερνήσεις «στα σχοινιά».
Σχεδόν ένας στους δέκα Ευρωπαίους ξοδεύει περισσότερο από το 40% του εισοδήματός του για στέγαση, η οποία σταδιακά μετατρέπεται, από θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα, σε μέσο πλουτισμού για τον χρηματοπιστωτικό κλάδο.
Εταιρείες επενδύσεων σε ακίνητα και κερδοσκοπικά κεφάλαια ελέγχουν πλέον μεγάλο μέρος της αγοράς κατοικίας στην Ευρώπη, αποκομίζοντας τεράστια κέρδη.
Το αποτέλεσμα;
Όπως και αλλού, η πόλη-κρατίδιο και πρωτεύουσα της Γερμανίας αντιμετωπίζει οξύ έλλειμμα οικονομικά προσιτής στέγασης.
Το μέσο ενοίκιο ανά τετραγωνικό μέτρο υπερδιπλασιάστηκε μεταξύ 2015 και 2024, για διαμερίσματα που προσφέρονται μέσω διαδικτύου.
Εν μέσω καλπάζουσας ακρίβειας, οι τιμές συνεχίζουν την ανιούσα, την ώρα που η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών φθίνει.
Η επιβολή ανώτατου ορίου στα ενοίκια που θεσπίστηκε στο Βερολίνο το 2020 ακυρώθηκε από το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο.
Έκρινε ότι το κρατίδιο δεν είχε δικαίωμα να θεσπίσει αυτοτελώς έναν τέτοιο νόμο.
Σταθερά, εν τω μεταξύ, η ζήτηση αυξάνεται ταχύτερα από την προσφορά.
Τις νέες κατασκευές επιβραδύνουν τα υψηλά επιτόκια, οι ακριβές τιμές γης, τα αυστηρά πρότυπα δόμησης, η περιορισμένη δυναμικότητα των κατασκευαστικών εταιρειών και η γραφειοκρατία.
Τα δε νεόκτιστα σπίτια είναι ακριβά, είτε για ενοικίαση, είτε για αγορά.
Στα παλαιότερα ακίνητα, πολλοί ιδιοκτήτες παρακάμπτουν τους κανόνες που περιορίζουν τις αυξήσεις των ενοικίων, χρεώνοντας ποσά που υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια.
Καθώς η συσσωρευμένη λαϊκή δυσαρέσκεια -ειδικά στις τάξεις των νεότερων γενιών- ξεσπά αλυσιδωτά πια στους δρόμους ευρωπαϊκών πόλεων, στο Βερολίνο εκφράστηκε μέσα από την κάλπη.
Στις κρατιδιακές εκλογές του Σεπτεμβρίου, το κόμμα της Αριστεράς αναδείχθηκε πρώτη δύναμη, σε μια ιστορική πρωτιά στη γερμανική πρωτεύουσα μετά την επανένωση.
Το κατάφερε χάρη στη ριζοσπαστική ιδέα για αποεμπορευματοποίηση της στέγασης.
Δηλώνει αποφασισμένο να την εφαρμόσει.
Ριζοσπαστικές λύσεις για περίπλοκα προβλήματα
Τέσσερις εβδομάδες μετά τις κρατιδιακές εκλογές στο Βερολίνο, το κόμμα της Αριστεράς οδεύει μαζί με τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους προς τον σχηματισμό κυβερνητικού συνασπισμού.
Έχουν ήδη οριοθετήσει ένα πλαίσιο διαβουλεύσεων, μετά την ολοκλήρωση των προκαταρκτικών συνομιλιών.
Ονομάζεται «Περισσότεροι Μαζί, Περισσότερο Βερολίνο».
Περιλαμβάνει διάφορα φιλόδοξα σχέδια, με επίκεντρο την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
Προβλέπει τη δημιουργία 100.000 νέων οικονομικά προσιτών διαμερισμάτων έως το 2031, μέγιστη αύξηση ενοικίου 2% ετησίως για τα περίπου 440.000 υφιστάμενα κοινωνικά διαμερίσματα και, πρωτίστως, την κρατικοποίηση 160.000 ακινήτων που σήμερα ανήκουν σε πέντε μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες επενδύσεων στον κλάδο.
Θα τους επιτραπεί να διατηρήσουν ένα βασικό χαρτοφυλάκιο 10.000 διαμερισμάτων καθεμία -το μέτρο θα αφορά τα υπόλοιπα διαμερίσματα που κατέχουν.
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι συνεταιρισμοί και οι φορείς κοινής ωφέλειας εξαιρούνται, όπως επίσης οι κατοικίες που κατασκευάστηκαν ή θα κατασκευαστούν μετά την 1η Ιανουαρίου 2021.
Αποτελεί σαφές μήνυμα ότι όσοι επιθυμούν να επενδύσουν σε νέες κατασκευές είναι ευπρόσδεκτοι, δήλωσε ο Στέφεν Κραχ, επικεφαλής των Σοσιαλδημοκρατών στο Βερολίνο.
Το μέτρο βασίζεται στο Άρθρο 15 του γερμανικού Συντάγματος.
Ορίζει ότι «η γη, οι φυσικοί πόροι και τα μέσα παραγωγής μπορούν, για σκοπούς κοινωνικοποίησης [κρατικοποίησης], να μεταβιβαστούν σε δημόσια ιδιοκτησία ή σε άλλες μορφές δημόσιας επιχείρησης με νόμο που ρυθμίζει το είδος και την έκταση της αποζημίωσης».
Δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ στη μεταπολεμική Γερμανία.
Ζητούμενο είναι η κρατιδιακή κυβέρνηση να αυξήσει την επιρροή της στο 30% της αγοράς ενοικιαζόμενων κατοικιών σε μια πόλη σχεδόν 4 εκατομμυρίων κατοίκων.
«Ο στόχος είναι να αποτραπεί η περαιτέρω αύξηση των ενοικίων», δήλωσε η 45χρονη Ελίφ Εράλπ, που αναμένεται να γίνει η πρώτη κυβερνήτης-δήμαρχος στο Βερολίνο από το κόμμα της Αριστεράς.
Προσδοκία είναι ότι η επίδραση των χαμηλότερων ενοικίων στις κοινωνικές κατοικίες θα συγκρατήσει προς τα κάτω όλη την αγορά ακινήτων.
Πολλοί διαφωνούν…
Φιλόδοξα σχέδια, μεγάλες προκλήσεις
Τα κομματικά όργανα των Πρασίνων και των Σοσιαλδημοκρατών στο Βερολίνο έχουν ήδη ανάψει το «πράσινο φως» για την επίσημη έναρξη διαπραγματεύσεων με το κόμμα της Αριστεράς για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού.
Αναμένεται τον Νοέμβριο, μετά τη λήψη σχετικής απόφασης και από την Αριστερά, σε κομματικό συνέδριο που έχει προγραμματιστεί στις 31 Οκτωβρίου.
Στο μεσοδιάστημα, ωστόσο, οι προκλήσεις όλο και πληθαίνουν.
Ειδικοί ήδη αμφισβητούν το μέγιστο όριο των 16 δισεκατομμυρίων ευρώ, που ορίστηκε ως συνολικό ποσό αποζημίωσης για τις κρατικοποιήσεις προς τις εταιρείες ακινήτων.
Η διαδικασία προβλέπεται να γίνει μέσω της σύστασης δημόσιας εταιρείας, που θα αγοράσει το απόθεμα κατοικιών μέσω δανείων και αναχρηματοδότηση μέσω των ενοικίων.
Η δημοσιονομική βιωσιμότητα «θα πρέπει να διασφαλίζεται ακόμη και σε περίπτωση επιδείνωσης των συνθηκών χρηματοδότησης με την πάροδο του χρόνου», τονίζεται στην 30σέλιδη προκαταρκτική συμφωνία μεταξύ των τριών κομμάτων.
Κατά την Εράλπ, τα 16 δισ. ευρώ είναι «πολύ ρεαλιστικό ποσό».
Η αγοραία αξία είναι πιθανό να είναι υψηλότερη, ωστόσο.
Ήδη η γερμανική εταιρεία Vonovia, που έχει σχεδόν 138.000 διαμερίσματα στο Βερολίνο και αναμένεται να επηρεαστεί περισσότερο και τις κρατικοποιήσεις διαμερισμάτων, έχει προαναγγείλει νομική προσφυγή.
Θεωρείται σίγουρο ότι θα ακολουθήσουν κι άλλες εταιρείες.
Οικονομολόγοι προειδοποιούν για πτώση των επενδύσεων εταιρειών ακινήτων στο Βερολίνο και για λιγότερες νέες κατασκευές.
Το Ινστιτούτο του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία εκτιμά ότι το σχέδιο κρατικοποιήσεων διαμερισμάτων μπορεί να κάνει την αγορά ενοικίων ακόμη πιο δύσκαμπτη.
Ο τραπεζικός τομέας εκτιμά ότι τα στεγαστικά δάνεια θα μπορούσαν να γίνουν πιο ακριβά.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση Μερτς απορρίπτει επίσης σθεναρά τα σχέδια κρατικοποίησης ακινήτων.
Ήδη από τον Ιούλιο τα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού της Γερμανίας, ήτοι η κεντροδεξιά Χριστιανή Ένωση (CDU/CSU) και οι κεντροαεριστεροί Σοσιαλδημοκράτες (SPD), συμφώνησαν στη θέσπιση ομοσπονδιακού νόμου κατά της εφαρμογής ανάλογου μέτρου σε κρατιδιακό επίπεδο, παρότι προβλέπεται στο Σύνταγμα της χώρας.
Κοντολογίς, στο SPD υπάρχει διγλωσσία.
Βερολίνο σε αναμονή
Ακόμη κι αν ξεπεραστούν όλα τα προβλήματα που έχουν ανακύψει και ο τρικομματικός κυβερνητικός συνασπισμός στο Βερολίνο ευδοκιμήσει, τα σχέδια για την κρατικοποίηση κατοικιών που σήμερα ανήκουν σε ιδιωτικές εταιρείες εκμετάλλευσης ακινήτων δεν θα συμβεί από τη μια στιγμή στην άλλη.
Βάσει των προκαταρκτικών συνομιλιών, τα σχέδια περιλαμβάνουν την κατάθεση σχετικού νομοσχεδίου μέχρι τα μέσα του 2028, το οποίο δεν αναμένεται να τεθεί σε ισχύ παρά ένα χρόνο μετά την ψήφισή του.
Στο μεσοδιάστημα, θεωρείται βέβαιο ότι θα εξεταστεί από το Συνταγματικό Δικαστήριο, κατόπιν προσφυγών.
«Για την κοινωνική συνοχή, είναι ζωτικής σημασίας να ακολουθήσουμε μια πολιτική χωρίς αποκλεισμούς και να απομακρυνθούμε από την πόλωση και τον διχασμό», λέει η Ελίφ Εράλπ.
«Σκεφτόμαστε τις διαφορετικές κοινότητες στην πόλη μας μαζί. Θέλουμε να συνδέσουμε τους ανθρώπους και θέλουμε να χτίσουμε γέφυρες».
Όσο για τις αντιδράσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, η συνοχή της οποίας τρίζει;
Ερωτηθείς σχετικά, ο Σοσιαλδημοκράτης Στέφεν Κραχ ήταν αρκούντως δηκτικός.
«Ο Μερτς θα πρέπει να θέσει υπό έλεγχο τη δική του κυβέρνηση και το κόμμα του», σχολίασε.
«Αυτό θα ήταν πιο ωφέλιμο για τη χώρα».
Πηγή: in.gr
