Πολεοδομίες: Την 1η Ιουλίου ξεκινά η μεγάλη μετακόμιση στο Κτηματολόγιο

Την 1η Ιουλίου θα λειτουργήσουν οι πρώτες πολεοδομίες –πιλότοι υπό την «ομπρέλα» του Κτηματολογίου ενώ το ρολόι μετρά αντίστροφα έως τον Ιανουάριο του 2027, όταν όλες οι Υπηρεσίες Δόμησης της χώρας θα έχουν αλλάξει «στέγη».  Αυτά ανέφερε χθες, μιλώντας σε δημοσιογράφους ανώτατο στέλεχος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).

Η ολική αναδιάρθρωση στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η διαδικασία έκδοσης οικοδομικών αδειών στην Ελλάδα, μεταφέροντας εκ νέου την ευθύνη από τους δήμους στο κεντρικό κράτος, είχε δρομολογηθεί από την κυβέρνηση ήδη από το περασμένο φθινόπωρο. Στα τέλη Νοεμβρίου μάλιστα ο υπουργός και υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ.κ. Σταύρος Παπασταύρος και Νίκος Ταγαράς καθώς και ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης κ. Δημήτρης Παπαστεργίου είχαν παρουσιάσει στο υπουργικό συμβούλιο το πλαίσιο για τον νέο «Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης» (ΕΟΚΕΔ).

Ο νέος φορέας και οι αρμοδιότητες

Ο σχεδιασμός έχει ως εξής: ο νέος φορέας, αξιοποιώντας το δίκτυο των κτηματολογικών γραφείων σε όλη τη χώρα και θα αναλάβει σχεδόν το σύνολο των διαδικασιών που συνδέονται με τις άδειες δόμησης: από τις βεβαιώσεις όρων και τις προεγκρίσεις έως την τελική έγκριση και τον έλεγχο των κατασκευών, καθώς και την τήρηση της πολεοδομικής νομοθεσίας. Στο πλαίσιο αυτό, το ανθρώπινο δυναμικό των πολεοδομιών θα ενταχθεί στο νέο σχήμα.

Παράλληλα, θα θεσμοθετηθεί μητρώο ανεξάρτητων ελεγκτών, ώστε κάθε οικοδομική άδεια να ελέγχεται υποχρεωτικά πριν από την έναρξη των εργασιών, ενώ προβλέπεται και η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για τη στοχευμένη ιεράρχηση των ελέγχων. Στους δήμους  θα απομείνει η ευθύνη του πολεοδομικού σχεδιασμού και των παρεμβάσεων ανάπλασης.  Η αλλαγή αυτή έρχεται να κλείσει έναν μακρύ κύκλο τριβών μεταξύ αυτοδιοίκησης και κεντρικού κράτους γύρω από τον έλεγχο και εποπτεία της δόμησης.

Ψηφιακό “one stop shop”

Με τον νέο Οργανισμό, ο πολίτης θα  εξυπηρετείται από ένα σημείο διοίκησης για όλα τα θέματα που αφορούν στην ακίνητη ιδιοκτησία του.  Αυτό μεταφράζεται σε ένα ψηφιακό one stop shop για το ακίνητο, όπου ιδιοκτησιακά δικαιώματα, αδειοδοτήσεις δόμησης και έλεγχος ενοποιούνται σε ένα συνεκτικό σύστημα, με ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας σε όλη την επικράτεια.

Τα στατιστικά δεδομένα για τις Υπηρεσίες Δόμησης της χώρας καταδεικνύουν τα προβλήματα: μόνο 185 από τους 332 δήμους διαθέτουν σήμερα Υπηρεσία Δόμησης, ενώ το 23% των ΥΔΟΜ ξεπερνά τους τρεις μήνες για την έκδοση οικοδομικής άδειας – με περιπτώσεις που έφτασαν ακόμη και τα πέντε χρόνια. Το 35% των υπηρεσιών λειτουργεί με έως δύο μηχανικούς, συχνά εξυπηρετώντας πολλαπλούς δήμους, γεγονός που υπονομεύει την αποτελεσματικότητα και την ισονομία.  Σε όλα αυτά ήρθαν να προστεθούν και οι υποθέσεις διαφθοράς, κυρίως σε περιοχές με υψηλή αξία γης, όπως στην Μύκονο, στη Ρόδο και στην Χαλκιδική.

Ο ΕΟΚΕΔ έρχεται να απαντήσει   σε αυτές τις παθογένειες καθώς υπόσχεται ταχύτερη εξυπηρέτηση, ίση μεταχείριση ανεξαρτήτως γεωγραφίας, διαφάνεια  και χρήση τεχνητής νοημοσύνης στον έλεγχο των οικοδομικών αδειών, με στοχευμένους ελέγχους σε υποθέσεις υψηλού ρίσκου και σε ευαίσθητες περιοχές, ώστε τα προβλήματα να εντοπίζονται πριν ξεκινήσει η κατασκευή.

One stop shop ή one big fight;

Ωστόσο,  οι δήμοι δηλώνουν έτοιμοι να σηκώσουν το γάντι, καθώς βλέπουν την αλλαγή όχι μόνο ως διοικητική, αλλά και ως βαθιά πολιτική καθώς «διαβάζουν» αναδιάταξη εξουσίας και προετοιμάζονται αναλόγως.  Και κάπως έτσι, μια τεχνοκρατική μεταρρύθμιση αναμένεται να μετατραπεί σε πολιτική σύγκρουση, με την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) να ετοιμάζει μια σκληρή γραμμή άμυνας. Κι αυτό διότι το μόνο που θα τους απομείνει θα είναι ο τοπικός πολεοδομικός σχεδιασμός και οι  αναπλάσεις.

Έτσι, η μεταφορά των πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο έχει εξελιχθεί σε casus belli για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Δήμαρχοι και εκπρόσωποι της ΚΕΔΕ έχουν εκφράσει ήδη έντονες επιφυλάξεις, μιλώντας για αφαίρεση κρίσιμων αρμοδιοτήτων, για κίνδυνο αποδυνάμωσης του θεσμικού ρόλου των δήμων και για μια μεταρρύθμιση που –όπως υποστηρίζουν– δεν έχει ακόμη απαντήσει επαρκώς στα ζητήματα της χρηματοδότησης και της καθημερινής λειτουργίας των υπηρεσιών. Δεν λείπουν, μάλιστα, οι φωνές που προαναγγέλλουν προσφυγές στη Δικαιοσύνη, θεωρώντας ότι η μεταφορά των ΥΔΟΜ μεταβάλλει τις ισορροπίες μεταξύ κεντρικής διοίκησης και αυτοδιοίκησης.

Επιστροφή υπό το ΥΠΕΝ

Σε κάθε περίπτωση, η μεταφορά των πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο, φαίνεται ότι ανοίγει και τη συζήτηση για την επιστροφή του φορέα υπό την εποπτεία του ΥΠΕΝ –λύση που, προς το παρόν, συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες. Η λογική πίσω από αυτή την κίνηση είναι η εξής: από το 2018 το «Ελληνικό Κτηματολόγιο» υπάγεται στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το οποίο όμως δεν έχει λόγο στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Η επιστροφή του στο ΥΠΕΝ εμφανίζεται έτσι ως η πιο ασφαλής επιλογή για να διασφαλιστεί η συνέχεια στον κρίσιμο χώρο του πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού.