Την εκεχειρία των δύο εβδομάδων, που ανακοίνωσαν τη Μεγάλη Τετάρτη οι αντιμαχόμενοι στον Περσικό, δεν ακολούθησε το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Ελάχιστα πλοία επιχείρησαν να περάσουν, καθώς τα τουϊταρίσματα των διαφόρων μερών στο δίκτυο Χ δεν ήταν δυνατόν να πείσουν τον κλάδο των θαλασσίων μεταφορών για την ασφάλεια στην περιοχή. Εξάλλου ο γενικός γραμματέας του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ), Αρσένιο Ντομίνγκες, δήλωσε ότι «προτεραιότητα τώρα είναι να διασφαλιστεί η εγγύηση της ναυσιπλοΐας για να γίνει η εκκένωση των Στενών».
Η Τεχεράνη θέλει να είναι ο εγγυητής της ασφάλειας στα Στενά του Ορμούζ και να εισπράττει τέλη διέλευσης κατά τα πρότυπα της Αιγύπτου και του Παναμά.
Όταν ο επικεφαλής του διεθνούς Οργανισμού (ο ΙΜΟ τελεί υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών) μιλά για «εκκένωση» εννοεί τον απεγκλωβισμό από την περιοχή περίπου 20.000 ναυτικών οι οποίοι επιβαίνουν σε 3.000 πλοία διαφόρων τύπων που έχουν αποκλειστεί στον Περσικό Κόλπο εδώ και 40 μέρες (προτού ξεσπάσει ο πόλεμος) και περιμένουν να ανοίξει η θαλάσσια οδός μέσω της οποίας διέρχεται το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου (LNG).
Είναι δα σαφές ότι όταν ο Αρσένιο Ντομίνγκες λέει ότι «προτεραιότητα είναι να διασφαλιστεί η εγγύηση της ναυσιπλοΐας» θέλει να πει ότι η ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ είναι αυτή την ώρα το ζητούμενο. Επ’ ουδενί το δεδομένο.
Οι πλοιοκτήτες απαιτούν εγγυήσεις
«Η εκκένωση θα μπορούσε να τραβήξει σε χρόνο κατά κύριο λόγο επειδή το Ιράν θέλει να ελέγχει τα πλοία κατά τη διάρκεια της δεκαπενθήμερης εκεχειρίας και να τα υποχρεώνει να πληρώνουν τέλη διέλευσης στα Στενά, κατά προτίμηση σε κρυπτονομίσματα», γράφει η Αν Μπαουέρ στη «Les Echos».
«Τα πλοία που έχουν αποκλειστεί στον Περσικό Κόλπο θα επιχειρήσουν να φύγουν μόλις είναι σίγουρα ότι μπορούν να το κάνουν με ασφάλεια. Διότι η έξοδος από τον Περσικό Κόλπο χωρίς προηγούμενο συντονισμό με τις ΗΠΑ και το Ιράν είναι επικίνδυνη και δεν συνιστάται από κανένα», δήλωσε στην ανταποκρίτρια της γαλλικής εφημερίδας στις Βρυξέλλες ο Γιάκομπ Λάρσεν, επικεφαλής ασφαλείας του Διεθνούς Ναυτιλιακού Συμβουλίου στη Βαλτική – το Διεθνές Ναυτιλιακό Συμβούλιο είναι μία από τις μεγαλύτερες διεθνείς ναυτιλιακές ενώσεις που εκπροσωπούν τους πλοιοκτήτες.
Η Αν Μπαουέρ εξηγεί ότι ακόμα κι αν ο αποκλεισμένος στόλος των 3.000 πλοίων καταφέρει να απελευθερωθεί από τα Στενά, η επανέναρξη της κανονικής θαλάσσιας κυκλοφορίας στην περιοχή δεν είναι διόλου εγγυημένη. «Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι το Ιράν στον κατάλογο των 10 αιτημάτων που υπέβαλε στις ΗΠΑ έχει θέσει έναν όρο που συνιστά παραβίαση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, μια αρχή που κατοχυρώνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (Συνθήκη του Μοντέγκο Μπέι)», γράφει η Γαλλίδα ρεπόρτερ.
Σουέζ και Παναμάς
Η Τεχεράνη θέλει να είναι ο εγγυητής της ασφάλειας στα Στενά του Ορμούζ και να εισπράττει τέλη διέλευσης κατά τα πρότυπα της Αιγύπτου και του Παναμά. «Θα υπάρξει ένας νέος μηχανισμός διέλευσης των πλοίων με την καταβολή τελών, όπως συμβαίνει για τη διέλευση από τις Διώρυγες του Σουέζ και του Παναμά», εξήγησε στην ανταποκρίτρια της «Les Echos» μια ιρανική διπλωματική πηγή.
Δεν φέρονται, ωστόσο, πρόθυμες οι μοναρχίες της περιοχής να δεχθούν κάτι τέτοιο. Πρώτο που αντιδρά είναι το Ομάν, στην απέναντι ακτογραμμή του Ιράν. «Οι Ιρανοί προθυμοποιούνται να μοιραστούν τον έλεγχο με το Ομάν, το σουλτανάτο στην άλλη πλευρά των Στενών. Είναι μια επιλογή που απορρίφθηκε αμέσως από τον υπουργό Μεταφορών του Ομάν, ο οποίος υπενθύμισε δημοσίως ότι η χώρα του έχει υπογράψει όλες τις διεθνείς συμφωνίες που διέπουν τις θαλάσσιες μεταφορές και δεν επιτρέπουν την επιβολή τελών διέλευσης από το Στενά του Ορμούζ», γράφει η Μπαουέρ.
Μπίζνες Τραμπ
Από την άλλη πλευρά, ο Ντόναλντ Τραμπ μιλώντας τη Μεγάλη Τετάρτη στο ABC δήλωσε ότι «είναι εφικτή μια κοινή επιχείρηση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν για τη φορολόγηση των πλοίων με αντάλλαγμα την οργανωμένη και ασφαλή διέλευση από τα Στενά».
Για την ακρίβεια, ο «μπίζνεσμαν και ντίλερ» πρόεδρος ήταν ο πρώτος που είχε την ιδέα επιβολής τέλους διέλευσης από το Ορμούζ, με το επιχείρημα ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να «ανακτήσουν το κόστος του πολέμου». Φυσικά με συνεκμετάλλευση με τους Ιρανούς. «Υπάρχουν πολλά χρήματα που μπορούν να βγουν», δήλωσε στην αμερικανική τηλεόραση, έχοντας μάλλον αναθεωρήσει τον μαξιμαλιστικό στόχο «πάμε να τους πάρουμε τα πετρέλαια», είχε που είχε θέσει αρχικά – έναν στόχο που έχει δρομολογήσει στην περίπτωση της Βενεζουέλας.
«Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεχνά ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας είναι η βασική αρχή του Δικαίου της Θάλασσας», επισημαίνει στη «Les Echos» ο διευθυντής έρευνας στο γαλλικό Κέντρο Στρατηγικών Ναυτικών Μελετών (CESM) Νικολά Μαζουκί.
«Ανεξάρτητα από την έννοια των χωρικών υδάτων (12 ναυτικά μίλια από τις ακτές) και των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών (200 ναυτικά μίλια από τις ακτές), το δικαίωμα απρόσκοπτης διέλευσης (Άρθρο 38 της Συνθήκης του Μοντίγκο Μπέι) πάντα υπερισχύει: κανένας κανόνας δεν μπορεί να δικαιολογήσει την επιβολή διοδίων στη θάλασσα», υπενθυμίζει ο Νικολά Μαζουκί.
Δαρδανέλλια και Βόσπορος
Τα μόνα «νόμιμα διόδια» στη θάλασσα είναι αυτά που ισχύουν στα τεχνητά κανάλια, όπως είναι η Διώρυγα του Σουέζ, η Διώρυγα του Παναμά ή και ο Ισθμός της Κορίνθου.
Τα Δαρδανέλια (ο αρχαίος Ελλήσποντος ή Τσανάκαλε, όπως ονομάζεται από την Τουρκία) και ο Πορθμός του Βοσπόρου είναι τα μοναδικά φυσικά θαλάσσια περάσματα στα οποία επιβάλλονται τέλη (εν προκειμένω από την Τουρκία), βάσει της Συνθήκης του Μοντρέ το 1936, αλλά μόνο για την κάλυψη του «κόστους υπηρεσιών» – τέλη που συχνά αυξάνει η Άγκυρα.
Το Μοντρέ εγγυάται την ελεύθερη διέλευση πλοίων στο Μαρμαρά και το Βόσπορο σε καιρό ειρήνης, εκκρεμεί όμως μια επαναδιατύπωση της Συνθήκης προκειμένου να είναι συμβατή με το καθεστώς που διέπει τη διεθνή ναυσιπλοΐα βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών (UNCLOS) του 1994, την οποία Σύμβαση όμως αρνείται να υπογράψει η Τουρκία.
Το Κουτί της Πανδώρας
Εν πάση περιπτώσει, «σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να επιβληθούν τέλη στη ναυσιπλοΐα από θαλάσσια Στενά», επισημαίνουν οι ειδικοί. Αλλά εντάξει, θα σκεφτόταν κανείς. Όταν οι διεθνείς κανόνες είναι αντίθετοι με τα σχέδια Τραμπ, τόσο το χειρότερο για τους διεθνείς κανόνες. Κάτι τέτοιο, όμως, θα άνοιγε το Κουτί της Πανδώρας, προειδοποιεί ο επικεφαλής του CESM.
Ο Νικολά Μαζουκί σημειώνει ότι η καθιέρωση από την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη ενός συστήματος ελέγχου στο Ορμούζ και η επιβολή τελών διέλευσης θα μπορούσε να αποτελέσει την αφορμή για ανάλογες διεκδικήσεις από την Κίνα στα Στενά της Ταϊβάν, για παράδειγμα.
«Αλλά κι εμείς οι Γάλλοι, γιατί να μη βρούμε μια καλή πηγή βελτίωσης των δημοσιονομικών μας επιβάλλοντας από κοινού με τους Βρετανούς τέλη διέλευσης στη Μάγχη; Και γιατί να μη δώσουν
οι Βρετανοί στους Ισπανούς και τους Μαροκινούς τη Διώρυγα του Γιβραλτάρ;», αναρωτιέται χαριτολογώντας ο Μαζουκί. Και σοβαρευόμενος ξεκαθαρίζει ότι «δεν τίθεται θέμα να προχωρήσει η διεθνής κοινότητα προς μια ‘εδαφικοποίηση’ του Δικαίου της Θάλασσας».
«Για άλλη μια φορά, η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να υπενθυμίσει στον Αμερικανό πρόεδρο, ο οποίος χλευάζει το Διεθνές Δίκαιο, ότι υπάρχουν κανόνες και ότι υπάρχει η λογική που επιβάλλει την τήρηση των κανόνων αυτών», σημειώνει ο Γάλλος ειδικός.
Ο Μαζουκί προσθέτει ότι «στην πραγματικότητα ούτε το Ιράν, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση του Μοντίγκο Μπέι του 1982, αλλά πάντα εφάρμοζαν τις αρχές της». Και θυμίζει ότι «παγκοσμίως μόνο τα Δαρδανέλλια και τα στενά του Βοσπόρου, που συνδέουν τη Μαύρη Θάλασσα με τη Μεσόγειο και ελέγχονται από όλες τις πλευρές από την Τουρκία, έχουν ειδικό καθεστώς».
