Κάτι ασυνήθιστο συμβαίνει στην αγορά τέχνης. Οι πωλήσεις παραμένουν στάσιμες, την ώρα που άλλοι κλάδοι που απευθύνονται στους υπερπλούσιους –όπως οι εταιρείες ιδιωτικών τζετ– γνωρίζουν άνθηση.
Μία εξήγηση είναι ότι οι εύποροι επενδυτές στρέφουν τα κεφάλαιά τους σε άλλα περιουσιακά στοιχεία, καθώς οι πίνακες ζωγραφικής αποδείχθηκαν λιγότερο αποδοτικοί από ό,τι ανέμεναν. Παράλληλα, η υποτονική ζήτηση ενδέχεται να αντικατοπτρίζει και μια διαρθρωτική αδυναμία: η αγορά τέχνης βασίστηκε υπερβολικά στους συλλέκτες της γενιάς των baby boomers, οι οποίοι πλέον έχουν περάσει το αποκορύφωμα της αγοραστικής τους δραστηριότητας, αναφέρει η Wall Street Journal.
Η επόμενη δοκιμασία έρχεται με τις εαρινές δημοπρασίες στη Νέα Υόρκη. Οι σοβαροί συλλέκτες αναμένεται να κινηθούν επιλεκτικά, αλλά να πληρώσουν υψηλά ποσά για κορυφαία έργα. Το αποτέλεσμα ενδέχεται να είναι εντυπωσιακές πωλήσεις για «έργα-τρόπαια», αλλά συνολικά ασταθής ζήτηση.
Ένας κρίσιμος δείκτης θα είναι ο αριθμός των έργων που θα προσφερθούν με εγγυημένη ελάχιστη τιμή. Σε περιόδους χαμηλής εμπιστοσύνης, όλο και περισσότεροι πωλητές επιλέγουν τέτοιες εγγυήσεις ώστε να αποφύγουν το ενδεχόμενο να μείνουν απούλητοι. Αντίθετα, οι δημοπρασίες χωρίς αυτό το «δίχτυ ασφαλείας» αποκαλύπτουν πιο καθαρά την πραγματική δυναμική της αγοράς.
Σύμφωνα με την Έκθεση Αγοράς Τέχνης των Art Basel και UBS, οι παγκόσμιες πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 4% το 2025. Ωστόσο, παραμένουν σημαντικά χαμηλότερες από τα επίπεδα του 2022 και περίπου 7% κάτω από το 2019.
Η αδύναμη αυτή εικόνα προκαλεί εντύπωση, ιδίως στις ΗΠΑ, όπου ο S&P 500 κινείται κοντά σε ιστορικά υψηλά. Θεωρητικά, τα διογκωμένα χαρτοφυλάκια θα έπρεπε να ενθαρρύνουν μεγαλύτερες δαπάνες για έργα τέχνης.
Η αγορά τέχνης φθίνει, αλλά τα ιδιωτικά τζετ πουλάνε
Την ίδια στιγμή, άλλοι κλάδοι πολυτελείας καταγράφουν ισχυρή ζήτηση. Οι παραδόσεις ιδιωτικών τζετ έφτασαν το 2025 στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 15 ετών, ενώ και οι πωλήσεις υπερπολυτελών γιοτ κινήθηκαν σε ιστορικά υψηλά, σύμφωνα με τη Edmiston.
Σε κάποιο βαθμό, η αδυναμία της αγοράς τέχνης μπορεί να οφείλεται στην περιορισμένη προσφορά. Οι πλούσιοι συλλέκτες δεν έχουν ανάγκη να πουλήσουν. Αν θεωρούν ότι οι συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές, προτιμούν να κρατήσουν τα έργα τους μέχρι να βελτιωθεί το κλίμα.
Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη αλλαγή: η αυξανόμενη αντιμετώπιση της τέχνης ως επενδυτικού προϊόντος την έχει καταστήσει πιο ευαίσθητη στα επιτόκια. Τα τελευταία χρόνια, επενδυτές της Wall Street –όπως διαχειριστές hedge funds και ιδρυτές private equity– εισήγαγαν μια πιο «χρηματοοικονομική» λογική στη συλλογή έργων τέχνης. Χρησιμοποιούσαν, για παράδειγμα, τις συλλογές τους ως εγγύηση για δάνεια, επενδύοντας στη συνέχεια τα κεφάλαια σε πιο αποδοτικά assets, όπως μετοχές ή ακίνητα.
Αυτή η πρακτική λειτουργούσε όταν το κόστος δανεισμού ήταν χαμηλό. Σήμερα, με υψηλότερα επιτόκια, το κόστος ευκαιρίας της δέσμευσης μεγάλων ποσών σε έργα τέχνης έχει αυξηθεί σημαντικά.
Παράλληλα, η τέχνη αποδεικνύεται συχνά αδύναμη επένδυση σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Σύμφωνα με στοιχεία της Bank of America και της ArtTactic, έργα που δημοπρατήθηκαν το 2025 στις ΗΠΑ και είχαν αγοραστεί τα προηγούμενα πέντε χρόνια κατέγραψαν μέση ετήσια απώλεια 5,7%.
Δέκα χρόνια κατοχής των έργων για απόδοση
Κατά μέσο όρο, απαιτείται περίοδος τουλάχιστον δέκα ετών για να επιτευχθεί ισοσκελισμός, χωρίς να συνυπολογίζονται τα σημαντικά κόστη κατοχής, όπως ασφάλιση και προμήθειες οίκων δημοπρασιών. Επιπλέον, στις ΗΠΑ τα έργα τέχνης υπόκεινται σε υψηλότερη φορολόγηση κεφαλαιακών κερδών σε σχέση με τις μετοχές.
Ένας ακόμη παράγοντας είναι η αλλαγή γούστου μεταξύ των γενεών. Οι νεότεροι συλλέκτες δεν μοιράζονται απαραίτητα τις προτιμήσεις των παλαιότερων. Οι baby boomers, που στήριξαν την αγορά μεταπολεμικής και σύγχρονης τέχνης, εκτόξευσαν τις τιμές καλλιτεχνών όπως οι Mark Rothko, Andy Warhol και Francis Bacon. Ωστόσο, αρκετοί νεότεροι αγοραστές στρέφονται πλέον σε υποτιμημένα έργα γυναικών ή μαύρων καλλιτεχνών.
Αυτή η μετατόπιση ενδέχεται να δυσκολέψει την πώληση ορισμένων «παραδοσιακών» έργων σε υψηλές τιμές. Ενδεικτικά, η αξία των έργων του Andy Warhol που πουλήθηκαν σε δημοπρασίες πέρυσι ήταν κατά 85% χαμηλότερη σε σχέση με το 2022, σύμφωνα με την ArtTactic. Δεν είναι ακόμη σαφές αν πρόκειται για προσωρινή κάμψη ή για ένδειξη βαθύτερης αλλαγής στη ζήτηση.
Οι σοβαροί συλλέκτες πιθανότατα δεν θα νοσταλγήσουν την αποχώρηση των κερδοσκόπων που φούσκωσαν τις τιμές τα προηγούμενα χρόνια. Ωστόσο, η έξοδός τους αναδεικνύει και μια λιγότερο ευχάριστη πραγματικότητα: μια αγορά που δυσκολεύεται να βρει νέα δυναμική ανάπτυξης.
