Έντονες αντιδράσεις από πολιτικούς, εκπροσώπους της βιομηχανίας και περιφερειακούς αξιωματούχους έχει προκαλέσει η απόφαση της Rolls-Royce SMR να αναθέσει σε νοτιοκορεατικές εταιρείες την κατασκευή βασικών εξαρτημάτων των μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων (SMR) που σχεδιάζει να αναπτύξει στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η βρετανική κυβέρνηση έχει επενδύσει σημαντικά κεφάλαια στην τεχνολογία των SMR, θεωρώντας την κρίσιμο πυλώνα για την ενεργειακή ασφάλεια και την απανθρακοποίηση της οικονομίας.
Ωστόσο, η επιλογή της νοτιοκορεατικής Doosan Enerbility και της τσεχικής Škoda για την παραγωγή κρίσιμων εξαρτημάτων των λεγόμενων «πυρηνικών νησίδων» έχει πυροδοτήσει ανησυχίες ότι μεγάλο μέρος της προστιθέμενης αξίας του έργου θα μεταφερθεί εκτός Ηνωμένου Βασιλείου, αναφέρουν οι Financial Times.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς η κυβέρνηση έχει θέσει ως στόχο το 70% της εφοδιαστικής αλυσίδας των νέων αντιδραστήρων να προέρχεται από βρετανικές επιχειρήσεις. Η ανακοίνωση της Rolls-Royce ήρθε μάλιστα λίγες ημέρες αφότου η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς κάλεσε τους υπουργούς να δώσουν προτεραιότητα στις εγχώριες εταιρείες στο πλαίσιο της στρατηγικής «Buy British».
Ο πρόεδρος της κοινοβουλευτικής επιτροπής Επιχειρήσεων και Εμπορίου, Λίαμ Μπερν, δήλωσε στους FT ότι θα ζητήσει εξηγήσεις από την κυβέρνηση για το κατά πόσο η συγκεκριμένη απόφαση συμβαδίζει με τις δεσμεύσεις περί ενίσχυσης της βρετανικής βιομηχανίας. Όπως τόνισε, όταν οι φορολογούμενοι χρηματοδοτούν μια νέα στρατηγική βιομηχανία, είναι εύλογο να γνωρίζουν γιατί κρίσιμα συμβόλαια καταλήγουν στο εξωτερικό και ποιο είναι το σχέδιο για τη δημιουργία εγχώριων δυνατοτήτων στο μέλλον.
Ανάλογη ήταν και η αντίδραση της UK Steel. Ο γενικός διευθυντής της ένωσης, Γκάρεθ Στέις, χαρακτήρισε την εξέλιξη «εξαιρετικά απογοητευτική», υποστηρίζοντας ότι η πυρηνική αναγέννηση της χώρας θα έπρεπε να αποτελέσει μοχλό δημιουργίας θέσεων εργασίας, επενδύσεων και βιομηχανικής παραγωγής στο εσωτερικό και όχι να μεταφέρει οικονομική αξία στο εξωτερικό.
Οι δεσμεύσεις της Rolls-Royce
Η Rolls-Royce SMR εξασφάλισε τον Απρίλιο συμφωνία για την ανάπτυξη τριών μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων στο Wylfa της Βόρειας Ουαλίας, στο πλαίσιο ενός κυβερνητικού προγράμματος ύψους 2,6 δισ. λιρών. Παράλληλα, το Εθνικό Ταμείο Πλούτου του Ηνωμένου Βασιλείου έχει δεσμεύσει έως και 599 εκατ. λίρες για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης της τεχνολογίας.
Πολλοί παράγοντες της αγοράς θεωρούσαν ότι το έργο θα αποτελούσε ευκαιρία για την οικοδόμηση μιας ολοκληρωμένης βρετανικής αλυσίδας εφοδιασμού. Ιδιαίτερες προσδοκίες υπήρχαν για τη Sheffield Forgemasters, τη βαριά βιομηχανία που κρατικοποιήθηκε το 2021 προκειμένου να διατηρηθούν κρίσιμες κατασκευαστικές δυνατότητες για τα πυρηνικά υποβρύχια του βρετανικού ναυτικού.
Ωστόσο, η Doosan θεωρείται παγκόσμιος ηγέτης στην παραγωγή δοχείων πίεσης πυρηνικών αντιδραστήρων, ενός από τα πλέον κρίσιμα και υψηλής αξίας εξαρτήματα ενός πυρηνικού σταθμού. Αυτό έχει ενισχύσει τους φόβους ότι οι βρετανικές επιχειρήσεις θα περιοριστούν σε δευτερεύοντα τμήματα της παραγωγικής διαδικασίας.
Πηγές κοντά στη Sheffield Forgemasters χαρακτήρισαν στους FT την κατάσταση παράδοξη, σημειώνοντας ότι το βρετανικό δημόσιο επένδυσε εκατοντάδες εκατομμύρια λίρες για τη διάσωση μιας στρατηγικής βιομηχανικής μονάδας, μόνο και μόνο για να τη δει να παίζει περιορισμένο ρόλο στο μεγαλύτερο εγχώριο πρόγραμμα ανάπτυξης SMR.
Η αντιπαράθεση είναι ακόμη πιο έντονη επειδή η ίδια η Rolls-Royce SMR είχε υποστηρίξει ενώπιον κοινοβουλευτικής επιτροπής το 2024 ότι έως και το 78% ενός αντιδραστήρα θα μπορούσε να κατασκευαστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όταν κλήθηκε να διευκρινίσει ποιο ποσοστό βρετανικού περιεχομένου προβλέπεται πλέον στα σχέδιά της, η εταιρεία απέφυγε να δώσει συγκεκριμένο αριθμό. Αρκέστηκε να αναφέρει ότι από την ίδρυσή της το 2021, το 88% των δαπανών της έχει κατευθυνθεί σε επιχειρήσεις με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η σημασία των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων
Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες θεωρούνται από πολλές κυβερνήσεις ως μια πιο ευέλικτη και οικονομική εναλλακτική λύση σε σχέση με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς σταθμούς μεγάλης κλίμακας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, έως το 2050 θα μπορούσαν να κατασκευαστούν περισσότερες από 1.000 μονάδες παγκοσμίως, προσελκύοντας επενδύσεις που ενδέχεται να ξεπεράσουν τα 670 δισ. δολάρια.
Ο καθηγητής Κιθ Ρίντγουεϊ, ιδρυτής του Κέντρου Έρευνας Προηγμένης Κατασκευής του Ηνωμένου Βασιλείου, υποστήριξε ότι η χώρα διαθέτει ήδη σημαντική τεχνογνωσία χάρη στην παραγωγή πυρηνικών υποβρυχίων και βρίσκεται σε ιδανική θέση για να εξελιχθεί σε παγκόσμιο ηγέτη στον τομέα των SMR.
Παρόμοια άποψη εξέφρασε και ο δήμαρχος του Νότιου Γιορκσάιρ, Όλιβερ Κόπαρντ, ο οποίος προειδοποίησε μέσω FT ότι η μεταφορά κρίσιμων τμημάτων της παραγωγής στο εξωτερικό ενδέχεται να στερήσει από τη Βρετανία μια μοναδική ευκαιρία βιομηχανικής ανάπτυξης.
Από την πλευρά της, η Rolls-Royce SMR επιμένει ότι παραμένει προσηλωμένη στη μεγιστοποίηση της βρετανικής συμμετοχής, σημειώνοντας ότι κάθε αντιδραστήρας θα απαιτεί περισσότερα από 40 εκατομμύρια εξαρτήματα. Το υπουργείο Ενεργειακής Ασφάλειας και Net Zero υπογράμμισε ότι στόχος παραμένει η δημιουργία μιας «χρυσής εποχής» για την πυρηνική ενέργεια, με χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας και ποσοστό βρετανικής συμμετοχής 70% σε ολόκληρο τον μελλοντικό στόλο μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων.
